Giáo dục

Tuyến bài: Gom nguồn lực, mở cơ hội: Kỳ 3: Sau sắp xếp, bài toán cho tương lai

Dương Dũng, Mai Huyền, Minh Lý • 05/09/2026 07:39

Sắp xếp mạng lưới trường học có thể hoàn thành trong một khoảng thời gian nhất định, nhưng để một mô hình mới vận hành hiệu quả lại cần một quá trình dài hơn. Đội ngũ, quản trị, cơ sở vật chất, sự đồng thuận của phụ huynh và chất lượng giáo dục là những bài toán phải được giải quyết đồng thời để việc sắp xếp thực sự tạo ra giá trị cho học sinh.

Sắp xếp mạng lưới trường học có thể hoàn thành trong một khoảng thời gian nhất định, nhưng để một mô hình mới vận hành hiệu quả lại cần một quá trình dài hơn. Đội ngũ, quản trị, cơ sở vật chất, sự đồng thuận của phụ huynh và chất lượng giáo dục là những bài toán phải được giải quyết đồng thời để việc sắp xếp thực sự tạo ra giá trị cho học sinh.

Để mô hình mới thực sự đi vào hoạt động

Ngày 30/8/2026 là một trong những mốc quan trọng trong kế hoạch triển khai sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục năm 2026. Tuy nhiên, đây không phải điểm kết thúc của quá trình tổ chức và vận hành các cơ sở giáo dục sau sắp xếp.

Ngày 18/8/2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Công văn số 5555/BGDĐT-GDPT hướng dẫn tổ chức và hoạt động của các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông công lập sau sắp xếp, nhằm bảo đảm hoạt động ổn định, liên tục, thống nhất ngay từ năm học 2026-2027.

Như vậy, sau khi mô hình tổ chức được xác lập, câu hỏi lớn hơn bắt đầu xuất hiện: bộ máy mới có vận hành thông suốt không, đội ngũ có được bố trí phù hợp không, các điểm trường có được quản lý thống nhất không và chất lượng giáo dục có được giữ vững hay không?

Tại Trường TH&THCS Vạn Xuân (xã Hoài Đức, Hà Nội), được tổ chức lại trên cơ sở Trường Tiểu học Lý Nam Đế và Trường THCS Trạm Trôi, những công việc này đang được đặt ra ngay từ đầu năm học.

Theo cô Đàm Thị Vân, Hiệu trưởng nhà trường, một trong những nhiệm vụ quan trọng là đồng bộ quy trình quản lý, phương pháp chuyên môn và xây dựng văn hóa chung để giáo viên, học sinh thích nghi với mô hình mới mà vẫn cảm thấy ổn định, yên tâm.

Đây là phần việc ít được nhìn thấy trên những con số thống kê nhưng lại quyết định trực tiếp đến hiệu quả của việc sắp xếp.

Đồng bộ để không tạo khoảng cách

Khi hai đơn vị trường học được tổ chức thành một đầu mối mới, sự khác biệt về cách vận hành, thói quen chuyên môn và tổ chức công việc là điều khó tránh khỏi.

Vì vậy, thay vì chỉ thống nhất tên gọi và bộ máy, nhà trường phải từng bước xây dựng một quy trình quản trị chung.

Tại Trường TH&THCS Vạn Xuân, nhà trường rà soát việc phân công chuyên môn, bố trí tiết dạy và sử dụng các không gian chức năng nhằm khai thác tốt hơn nguồn lực hiện có. Trong trường hợp còn thiếu giáo viên ở một số môn, nhà trường chủ động báo cáo để có phương án điều động, biệt phái hoặc hợp đồng phù hợp.

Theo cô Đàm Thị Vân, vấn đề quan trọng là ổn định đội ngũ để giáo viên có thể tập trung cho chuyên môn, đồng thời bảo đảm học sinh không bị ảnh hưởng bởi những thay đổi về tổ chức.

Nhà trường cũng rà soát cơ sở vật chất, thiết bị, phòng học và các hạng mục phục vụ năm học; ưu tiên bảo đảm an toàn và điều kiện học tập trước khi bước vào vận hành ổn định.

Định hướng của nhà trường trong năm học 2026-2027 là nâng cao chất lượng giáo dục thực chất, xây dựng môi trường an toàn, thân thiện, hạnh phúc; khuyến khích giáo viên cập nhật kiến thức, ứng dụng công nghệ phù hợp và tập trung phát triển phẩm chất, năng lực học sinh.

Quản trị thay đổi nhưng chất lượng không được thay đổi

Một nguy cơ của quá trình tổ chức lại là dành quá nhiều sự chú ý cho việc hoàn thiện bộ máy mà quên mất mục tiêu cuối cùng là chất lượng giáo dục.

TS Hoàng Ngọc Vinh, chuyên gia giáo dục cho rằng trong mọi phương án sắp xếp, những yêu cầu cơ bản nhất vẫn phải được bảo đảm: học sinh có chỗ học, có giáo viên, có sách và được học trong môi trường an toàn.

Đặc biệt, vấn đề sĩ số lớp và đội ngũ giáo viên cần được tính toán theo từng địa bàn, từng môn học, thay vì chỉ nhìn vào tổng số giáo viên.

Theo TS Vinh, chương trình giáo dục theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực đòi hỏi nhiều hoạt động thảo luận, làm việc nhóm, thực hành, trình bày và đánh giá quá trình. Nếu lớp học quá đông, giáo viên sẽ khó có đủ thời gian theo sát từng học sinh, nhất là những em học chậm hoặc ít có cơ hội thể hiện.

Vì vậy, hiệu quả của sắp xếp mạng lưới cần được đánh giá cả sau khi bộ máy đã đi vào vận hành.

Nếu việc tổ chức lại giúp phân bổ giáo viên hợp lý hơn, tận dụng tốt hơn phòng học và thiết bị, giảm những khâu quản lý trùng lặp và tạo điều kiện để giáo viên dành nhiều thời gian hơn cho chuyên môn, đó mới là hiệu quả thực chất.

Một trường học thay đổi mô hình tổ chức cũng đồng nghĩa với việc phụ huynh có những câu hỏi mới.

Họ muốn biết con mình học ở đâu, giáo viên được bố trí thế nào, các khoản thu ra sao, bữa ăn bán trú được tổ chức như thế nào và những thay đổi của nhà trường có ảnh hưởng đến việc học hay không.

Tại Trường TH&THCS Vạn Xuân, nhà trường xác định việc công khai kế hoạch giáo dục, các khoản thu - chi theo quy định, thông tin về đơn vị cung cấp suất ăn, nước uống, sữa và thực đơn bán trú,… là một trong những kênh để phụ huynh theo dõi hoạt động của trường.

Nhà trường cũng duy trì các kênh tiếp nhận phản ánh như hòm thư góp ý, đường dây của hiệu trưởng…

Sự minh bạch, đối thoại và khả năng tiếp nhận phản hồi vì thế có ý nghĩa đặc biệt trong giai đoạn trường học vừa trải qua thay đổi tổ chức.

Tại xã Hoài Đức (Hà Nội), sau khi số trường công lập được tổ chức lại từ 20 xuống còn 10 đầu mối, địa phương vẫn giữ các điểm trường hiện có để bảo đảm điều kiện học tập cho học sinh.

Theo ông Nguyễn Thanh Bình, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Hoài Đức địa phương tiếp tục rà soát hệ thống phòng học, phòng chức năng, thiết bị, sân chơi và sân thể thao để xác định nhu cầu sửa chữa, bổ sung và đầu tư.

Quan điểm được đặt ra là đầu tư cho giáo dục phải đúng trọng tâm, trọng điểm, hiệu quả và tránh lãng phí.

Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh một mô hình trường mới có thể sở hữu nhiều cơ sở hoặc điểm trường. Nếu không có quy hoạch sử dụng hợp lý, nguồn lực có thể tiếp tục bị phân tán. Ngược lại, nếu quản trị tốt, những nguồn lực trước đây được sử dụng riêng lẻ có thể hỗ trợ lẫn nhau.

Không có một công thức giống nhau

Một trong những điểm cần tránh trong quá trình sắp xếp mạng lưới trường học là áp dụng một mô hình giống nhau cho mọi địa phương.

Đặc điểm dân cư, địa hình, khoảng cách đi lại, quy mô học sinh và điều kiện cơ sở vật chất giữa các khu vực rất khác nhau.

Ở nơi dân số tăng nhanh, bài toán có thể là thiếu trường, thiếu lớp và thiếu giáo viên. Ở nơi quy mô học sinh giảm, vấn đề lại là sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất và đội ngũ.

TS Hoàng Ngọc Vinh cho rằng việc sắp xếp cần xuất phát từ điều kiện cụ thể của từng địa bàn, từng môn học và từng nhóm đối tượng học sinh.

Đó cũng là lý do việc đánh giá sau sắp xếp cần được thực hiện trên nhiều tiêu chí, không chỉ dựa vào số lượng đầu mối giảm được.

Thước đo cuối cùng nằm trong lớp học

Sau tất cả những thay đổi về mô hình tổ chức, điều quan trọng nhất vẫn là học sinh.

Các em có được học trong lớp học phù hợp hay không? Có đủ giáo viên không? Có được tiếp cận thiết bị và phòng chức năng không? Có được tham gia hoạt động trải nghiệm, thể thao, nghệ thuật và kỹ năng sống không? Giáo viên có thêm điều kiện để quan tâm đến từng học sinh không?

Đó mới là những câu hỏi phản ánh trực tiếp hiệu quả của việc sắp xếp.

Chị Lê Thị Thoa (Trú tại Thanh Xuân, Hà Nội) phụ huynh có con đang theo học Tiểu học nhìn nhận việc tổ chức lại trường học cần được đánh giá từ những chuyển biến thực chất trong dạy và học.

“Tôi cho rằng điều quan trọng sau mỗi lần sắp xếp không chỉ là thay đổi tên trường hay mô hình tổ chức, mà phải tạo được sự chuyển biến thực chất trong dạy và học. Còn với tư cách một phụ huynh, tôi quan tâm nhất là con mình có được học tập trong môi trường an toàn, ổn định, được thầy cô quan tâm và có thêm điều kiện để phát triển năng lực, kỹ năng hay không. Nếu việc sắp xếp giúp sử dụng tốt hơn phòng học, phòng chức năng, thiết bị và đội ngũ giáo viên thì cuối cùng học sinh sẽ là những người được hưởng lợi”, chị Thoa chia sẻ.

Sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục vì thế không nên được nhìn như một đích đến hành chính. Đây là quá trình tái tổ chức nguồn lực và quản trị, sau đó phải tiếp tục được kiểm chứng bằng chất lượng giáo dục thực tế.

Khi bộ máy được tinh gọn nhưng lớp học được quan tâm hơn; khi cơ sở vật chất được sử dụng hiệu quả hơn; khi giáo viên có điều kiện phát huy chuyên môn; khi phụ huynh được lắng nghe và học sinh có thêm cơ hội phát triển, khi đó những thay đổi về mô hình tổ chức mới thực sự có ý nghĩa.

Sau sắp xếp, bài toán khó mới bắt đầu. Và đáp án cuối cùng phải được viết từ chính lớp học, từ sự tiến bộ của mỗi học sinh.

Dương Dũng - Mai Huyền - Minh Lý