Giáo dục

Tuyến bài: Gom nguồn lực, mở cơ hội: Kỳ 2: Từ một mái trường, mở thêm nhiều cơ hội cho học sinh

Dương Dũng - Mai Huyền - Minh Lý • 04/09/2026 23:00

Khi mạng lưới cơ sở giáo dục được tổ chức lại, điều học sinh quan tâm không phải là tên gọi hay số lượng đầu mối trường học thay đổi ra sao, mà là những cơ hội học tập nào được mở ra. Từ việc có thể học liên tục qua nhiều cấp học ngay tại địa phương đến việc được tiếp cận thêm phòng chức năng, hoạt động trải nghiệm và nguồn lực xã hội, giá trị của sắp xếp chỉ thực sự rõ nét khi được nhìn từ chính người học.

Khi mạng lưới cơ sở giáo dục được tổ chức lại, điều học sinh quan tâm không phải là tên gọi hay số lượng đầu mối trường học thay đổi ra sao, mà là những cơ hội học tập nào được mở ra. Từ việc có thể học liên tục qua nhiều cấp học ngay tại địa phương đến việc được tiếp cận thêm phòng chức năng, hoạt động trải nghiệm và nguồn lực xã hội, giá trị của sắp xếp chỉ thực sự rõ nét khi được nhìn từ chính người học.

Không còn phải rời địa phương, chuyển cấp học

Tại xã Minh Châu, Hà Nội, việc tổ chức trường học theo hướng liên cấp đang mở ra một cách tiếp cận mới đối với giáo dục ở địa bàn đặc thù.

Theo thầy Đinh Anh Tú, Hiệu trưởng Trường Tiểu học - THCS - THPT Minh Châu, nhà trường được hình thành trên cơ sở tổ chức lại Trường Tiểu học Minh Châu và Trường THCS Minh Châu, đồng thời tổ chức cấp THPT.

Mô hình này tạo điều kiện để học sinh tại địa phương có thể học liên tục từ tiểu học đến THPT ngay trên địa bàn.

Với học sinh, lợi ích đầu tiên là giảm những xáo trộn khi chuyển cấp. Thay vì phải thay đổi địa điểm học, môi trường và cách thức thích nghi khi bước sang một cấp học mới, các em có thể tiếp tục học trong một hệ thống trường thống nhất.

Quan trọng hơn, nhà trường có điều kiện theo dõi quá trình phát triển của học sinh trong thời gian dài hơn. Những đặc điểm về năng lực, sở thích, kỹ năng và nhu cầu hỗ trợ của từng em có thể được tiếp nối giữa các cấp học, thay vì bắt đầu lại sau mỗi lần chuyển trường.

Theo thầy Đinh Anh Tú, nhà trường đang tập trung kiện toàn tổ chức, đội ngũ và quy trình chuyên môn; đồng thời đổi mới phương pháp dạy học, tăng cường chuyển đổi số, giáo dục tiếng Anh, thể chất, nghệ thuật, hoạt động trải nghiệm và giáo dục cảm xúc, kỹ năng sống.

Đây là hướng đi nhằm biến việc tổ chức lại trường học thành cơ hội để nâng cao chất lượng giáo dục, thay vì chỉ thay đổi mô hình quản lý.

Khi cơ sở vật chất trở thành cơ hội học tập

Một trong những giá trị dễ nhận thấy của việc tổ chức nguồn lực tập trung là khả năng sử dụng hiệu quả hơn cơ sở vật chất và thiết bị.

Tại Trường Tiểu học Minh Châu và Trường THCS Minh Châu, định hướng đầu tư được đặt theo hướng xây dựng cơ sở vật chất đồng bộ, lâu dài, phục vụ nhiều hoạt động giáo dục.

Nếu được khai thác thường xuyên và đúng mục đích, những không gian này không chỉ là tài sản của nhà trường mà trở thành môi trường học tập trực tiếp của học sinh.

Một tiết học khoa học có thể được chuyển từ nghe - ghi sang quan sát và thực hành. Một hoạt động thể thao có thể trở thành cơ hội để học sinh rèn sức khỏe, kỹ năng phối hợp. Câu lạc bộ nghệ thuật, trải nghiệm hay STEM có thể giúp các em phát hiện sở thích và năng lực của bản thân.

Đó cũng là lý do việc đánh giá hiệu quả của sắp xếp trường học cần vượt ra ngoài các con số về đầu mối.

Kết nối nguồn lực xã hội

Một điểm đáng chú ý tại Trường Tiểu học - THCS - THPT Minh Châu là việc nhà trường chủ động kết nối với các đơn vị giáo dục bên ngoài để hỗ trợ chuyên môn.

Ngày 27/8/2026, Trường Đại học Thủ đô Hà Nội và Trường Tiểu học - THCS - THPT Minh Châu ký kết hợp tác, trong đó có các nội dung liên quan đến hỗ trợ quản lý, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, xây dựng chương trình giáo dục, tiếng Anh, chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo an toàn, hiệu quả.

Theo định hướng của nhà trường, việc kết nối nguồn lực xã hội còn hướng tới nâng cao năng lực quản trị, đổi mới chuyên môn, phát triển tiếng Anh, thể chất, nghệ thuật, hoạt động trải nghiệm và giáo dục cảm xúc cho học sinh.

Trong đó, công nghệ và AI được xác định là công cụ hỗ trợ, không thay thế vai trò của giáo viên. Việc ứng dụng phải phù hợp với độ tuổi, mục tiêu giáo dục và điều kiện thực tế của nhà trường.

Cách tiếp cận này cho thấy một trường học sau tổ chức lại không nhất thiết phải tự mình giải quyết mọi bài toán. Khi biết kết nối với trường đại học, các cơ sở giáo dục, chuyên gia và doanh nghiệp công nghệ giáo dục, nguồn lực dành cho học sinh có thể được mở rộng.

Học sinh là người nhìn thấy rõ nhất

Ở góc nhìn của học sinh, hiệu quả của việc tổ chức lại trường học không nằm ở những khái niệm quản lý mà thể hiện qua những điều rất cụ thể: lớp học, thầy cô, thiết bị, hoạt động trải nghiệm và cơ hội được phát triển sở thích.

Em Nguyễn Thị Bảo Ngọc, học sinh lớp 8 tại Hà Nội, cho rằng học sinh sẽ có thêm cơ hội nếu nhà trường có điều kiện tổ chức tốt các hoạt động thể thao, văn nghệ, câu lạc bộ, trải nghiệm và thực hành.

Theo Bảo Ngọc, những phòng học chức năng và thiết bị phù hợp có thể giúp học sinh được “làm” và “trải nghiệm” nhiều hơn thay vì chỉ nghe giảng.

Đây chính là góc nhìn cần được đặt ở trung tâm khi đánh giá một cuộc sắp xếp trường học.

Bởi với học sinh, một sự thay đổi chỉ thực sự có ý nghĩa khi các em cảm nhận được môi trường học tập an toàn hơn, thân thiện hơn, có thêm hoạt động và có nhiều cơ hội phát huy năng lực cá nhân.

Từ có trường để học đến có môi trường để trưởng thành

TS Vũ Thu Hương, chuyên gia giáo dục, cho rằng việc tổ chức lại mạng lưới trường học cần gắn với đặc điểm dân cư và sự phân bố học sinh giữa các địa bàn. Trong thực tế, có nơi dân số ở độ tuổi học sinh tăng nhanh trong khi một số khu vực khác lại có quy mô người học thấp hơn.

Vì vậy, bài toán không chỉ là xây thêm trường hay giảm số trường, mà còn là phân bổ lại nguồn lực sao cho phù hợp với nhu cầu thực tế.

Từ góc nhìn đó, một trường học được tổ chức tốt phải hướng tới việc tạo ra môi trường học tập ổn định và nhiều cơ hội hơn cho học sinh.

Ở Trường Tiểu học - THCS - THPT Minh Châu, việc tổ chức mô hình trường liên cấp đang đặt ra một hướng tiếp cận như vậy: đưa thêm nguồn lực về địa phương, tạo sự liên tục trong quá trình học tập và mở rộng không gian để học sinh phát triển.

Nhưng cơ hội chỉ trở thành kết quả khi đi cùng chất lượng. Sau khi tổ chức lại trường học, bài toán tiếp theo là làm thế nào để đội ngũ, cơ sở vật chất, quản trị và chương trình thực sự vận hành hiệu quả.

Đó cũng là câu chuyện của chặng đường phía trước: từ một mái trường, làm thế nào để mở ra nhiều cơ hội hơn cho mỗi học sinh.

Dương Dũng - Mai Huyền - Minh Lý