Giáo dục

Tuyến bài: Gom nguồn lực, mở cơ hội. Kỳ 1: Khi nguồn lực trường học được tổ chức lại

Dương Dũng - Mai Huyền - Minh Lý • 04/09/2026 21:45

Sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục trong bối cảnh mới không đơn thuần là giảm số lượng đầu mối quản lý. Đằng sau những con số về trường học được tổ chức lại là bài toán lớn hơn: làm thế nào để nguồn lực về đội ngũ, cơ sở vật chất, thiết bị và quản trị được sử dụng hiệu quả hơn, qua đó tạo thêm điều kiện để nâng cao chất lượng giáo dục và cơ hội phát triển của học sinh.

Sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục trong bối cảnh mới không đơn thuần là giảm số lượng đầu mối quản lý. Đằng sau những con số về trường học được tổ chức lại là bài toán lớn hơn: làm thế nào để nguồn lực về đội ngũ, cơ sở vật chất, thiết bị và quản trị được sử dụng hiệu quả hơn, qua đó tạo thêm điều kiện để nâng cao chất lượng giáo dục và cơ hội phát triển của học sinh.

Từ giảm đầu mối đến tái cấu trúc nguồn lực

Từ năm học 2026-2027, việc sắp xếp mạng lưới các cơ sở giáo dục công lập được đặt trong yêu cầu tổ chức lại phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời bảo đảm hoạt động giáo dục ổn định, liên tục.

Điểm đáng chú ý là yêu cầu sắp xếp không được đặt theo cách cơ học chỉ nhằm giảm số lượng trường. Việc tổ chức lại phải tính đến quy mô dân số, sự phân bố dân cư, khả năng tiếp cận của người học, chất lượng giáo dục và hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Theo Kế hoạch số 1186/KH-BGDĐT ngày 26/6/2026, việc sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục công lập được thực hiện theo hướng tinh gọn đầu mối quản lý, cơ cấu lại đội ngũ, giảm biên chế quản lý và tăng biên chế trực tiếp giảng dạy.

Đây là sự thay đổi quan trọng trong cách tiếp cận. Nếu chỉ nhìn vào số lượng trường, việc sắp xếp có thể được hiểu đơn giản là giảm đầu mối. Nhưng nếu nhìn từ lớp học, câu hỏi quan trọng hơn là sau sắp xếp, giáo viên có được bố trí hợp lý hơn không, phòng học và phòng chức năng có được khai thác hiệu quả hơn không, học sinh có thêm cơ hội học tập, trải nghiệm hay không.

Thực tế tại xã Hoài Đức, Hà Nội cho thấy rõ điều này.

Sau sắp xếp, xã Hoài Đức còn 10 trường công lập, giảm một nửa so với 20 trường trước đó. Tuy nhiên, việc giảm số đầu mối quản lý không đồng nghĩa với việc thu hẹp không gian học tập của học sinh. Các điểm trường hiện có được giữ lại, qua đó bảo đảm điều kiện học tập và hạn chế xáo trộn đối với học sinh.

Cách làm này cho thấy giá trị của việc sắp xếp nằm ở chỗ tổ chức lại bộ máy, cách quản trị và sử dụng nguồn lực, chứ không phải đơn thuần là xóa bỏ các địa điểm trường học.

Nguồn lực chỉ có ý nghĩa khi đi vào lớp học

Ông Nguyễn Thanh Bình, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Hoài Đức nhấn mạnh yêu cầu các nhà trường phải xác định rõ mục tiêu, chỉ tiêu và giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện; đồng thời quan tâm cả chất lượng đại trà và chất lượng mũi nhọn, chú trọng phát triển phẩm chất, năng lực và kỹ năng của học sinh, không chạy theo thành tích.

Từ góc độ quản lý địa phương, bài toán sau sắp xếp còn gắn với việc rà soát lại toàn bộ hệ thống phòng học, phòng chức năng, thiết bị, sân chơi, bãi tập để xác định những hạng mục cần sửa chữa, bổ sung hoặc đầu tư.

Theo ông Bình, quan điểm của địa phương là đầu tư cho giáo dục phải được thực hiện đúng trọng tâm, trọng điểm và hiệu quả, tránh lãng phí.

Đây cũng là điểm cần được nhìn nhận khi đánh giá hiệu quả của việc sắp xếp. Một phòng chức năng được sử dụng thường xuyên hơn, một thiết bị được khai thác cho nhiều nhóm học sinh, hay một đội ngũ giáo viên được phân công phù hợp hơn đều có thể trở thành giá trị trực tiếp đối với người học.

TS Hoàng Ngọc Vinh, chuyên gia giáo dục cho rằng khi tổ chức lại mạng lưới trường học, điều quan trọng trước hết vẫn là bảo đảm học sinh có chỗ học, có giáo viên, có sách giáo khoa, được học trong điều kiện an toàn và được quan tâm đúng mức.

Theo ông Vinh, giáo viên vẫn là một trong những yếu tố quan trọng nhất quyết định chất lượng giáo dục. Vì vậy, việc sắp xếp mạng lưới cần đi cùng với bài toán đội ngũ, tránh tình trạng nơi thừa giáo viên nhưng nơi khác lại thiếu, hoặc thiếu cục bộ ở những môn học nhất định.

Ở góc độ này, việc giảm đầu mối quản lý chỉ là bước đầu. Giá trị thực sự phải được đo bằng khả năng đưa nguồn lực về gần hơn với hoạt động dạy và học.

Một mô hình cho thấy giá trị của nguồn lực dùng chung

Không phải mọi mô hình trường có nhiều cấp học đều hình thành từ việc sáp nhập. Trường Tiểu học, THCS và THPT Thực nghiệm Khoa học Giáo dục là một mô hình trường phổ thông nhiều cấp học được tổ chức liên thông có thể cho thấy một khía cạnh khác của câu chuyện: khi các nguồn lực được tổ chức trong một không gian giáo dục thống nhất, học sinh có thể có thêm cơ hội tiếp cận các điều kiện học tập dùng chung.

Theo TS Trần Quang Hưng, Hiệu trưởng nhà trường, trường hiện có 66 lớp với khoảng 2.700 học sinh, gần 140 cán bộ, giáo viên, nhân viên. Nhà trường có hệ thống phòng học và phòng chức năng phục vụ các hoạt động tin học, STEAM, âm nhạc, mỹ thuật, thí nghiệm, cùng thư viện, sân chơi, sân thể thao, bể bơi và các không gian phục vụ hoạt động trải nghiệm.

Điểm đáng chú ý của mô hình này là sự liên thông giữa các cấp học nhưng không đồng nhất phương pháp giáo dục. Học sinh có thể tiếp cận các không gian, câu lạc bộ, hoạt động nghệ thuật, thể thao và trải nghiệm chung, trong khi chương trình và phương pháp vẫn được tổ chức phù hợp với từng độ tuổi.

Theo TS Trần Quang Hưng thách thức lớn của mô hình nhiều cấp học là phải duy trì chất lượng đồng đều trong một quy mô lớn, đồng thời đáp ứng những nhu cầu khác nhau của học sinh ở từng giai đoạn phát triển.

Điều đó cho thấy tổ chức lại nguồn lực không đồng nghĩa với việc xóa bỏ sự khác biệt. Ngược lại, nếu quản trị tốt, nguồn lực dùng chung có thể tạo thêm không gian để các cấp học hỗ trợ lẫn nhau.

Phép tính cuối cùng là vì học sinh

Ngày 18/8/2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Công văn số 5555/BGDĐT-GDPT hướng dẫn tổ chức và hoạt động của các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông công lập sau sắp xếp, nhằm bảo đảm hoạt động ổn định, liên tục, thống nhất ngay từ năm học 2026-2027.

Điều này cho thấy sắp xếp mạng lưới chỉ là một bước trong quá trình tổ chức lại hệ thống giáo dục. Sau khi bộ máy được kiện toàn, vấn đề quan trọng hơn là nguồn lực có thực sự được vận hành hiệu quả hay không.

Một trường học được tổ chức lại sẽ chỉ tạo ra giá trị khi giáo viên được hỗ trợ tốt hơn, cơ sở vật chất được sử dụng hiệu quả hơn, quản trị rõ ràng hơn và học sinh có thêm cơ hội học tập.

Bởi vậy, thước đo cuối cùng của một cuộc sắp xếp không nằm ở việc giảm được bao nhiêu đầu mối, mà ở việc nguồn lực sau sắp xếp có thực sự trở thành nguồn lực cho lớp học hay không.

Nếu câu trả lời là có, việc tổ chức lại mạng lưới trường học không chỉ là sự thay đổi về mô hình quản lý, mà có thể trở thành một bước mở đường cho quá trình nâng cao chất lượng giáo dục.

Dương Dũng - Mai Huyền - Minh Lý