Sửa Luật Đất đai: Chính phủ đề xuất 7 nhóm chính sách lớn

Khơi thông nguồn lực cho tăng trưởng “hai con số”

Sáng 19/8, thừa ủy quyền của Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng trình Quốc hội Tờ trình về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024.

Theo Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng, việc sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 tập trung vào 3 mục tiêu trọng tâm.

Trước hết, thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, quan điểm mới của Đảng về đổi mới chính sách, pháp luật đất đai; đồng thời cụ thể hóa các chủ trương về phát triển kinh tế tư nhân, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Cùng với đó, kịp thời giải quyết những vấn đề phát sinh trong thực tiễn thi hành Luật Đất đai, tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, khơi thông nguồn lực đất đai phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng “hai con số” trong giai đoạn mới.

Đồng thời, xây dựng mô hình quản lý đất đai hiện đại, tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số, phù hợp với yêu cầu tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.

Theo Tờ trình, định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 tập trung vào 7 nhóm chính sách lớn.

Nhóm chính sách thứ nhất là đổi mới công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất theo hướng kết hợp phân bổ chỉ tiêu sử dụng đất với tổ chức không gian phát triển, phân vùng sử dụng đất và khoanh định các khu vực cần bảo vệ; xác định chức năng sử dụng đất của từng khu vực.

Hệ thống quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được định hướng tinh gọn, giảm số lượng, tiến tới xây dựng một quy hoạch thống nhất trong phạm vi một đơn vị hành chính.

Nhóm chính sách thứ hai là hoàn thiện cơ chế giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất theo hướng công khai, minh bạch, cạnh tranh; lựa chọn nhà đầu tư có đủ năng lực, sử dụng đất hiệu quả. Đồng thời, quy định rõ các trường hợp đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất.

Nhóm chính sách thứ ba là hoàn thiện cơ chế thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo hướng quy định rõ hơn tiêu chí, phạm vi thu hồi đất; bổ sung quy định về thu hồi đất, phát triển quỹ đất vùng phụ cận và các công trình kết cấu hạ tầng.

Đáng chú ý, định hướng sửa đổi là chuyển từ tư duy “bồi thường tài sản bị thu hồi” sang “tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất”.

Theo đó, người có đất ở bị thu hồi được ưu tiên bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tại chỗ. Dự thảo cũng không quy định cứng việc thu hồi đất chỉ được thực hiện sau khi đã phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và hoàn thành bố trí tái định cư.

Nhóm chính sách thứ tư là đổi mới cơ chế tài chính đất đai và giá đất theo hướng Nhà nước quyết định giá đất dựa trên dữ liệu và phương pháp khoa học, bảo đảm công khai, minh bạch; đồng thời kết nối liên thông dữ liệu đất đai với các dữ liệu chuyên ngành có liên quan. Mục tiêu là hạn chế tình trạng thao túng giá, hình thành “giá ảo” và điều tiết hợp lý giá trị tăng thêm từ đất.

Nhóm chính sách thứ năm là hoàn thiện quy định về quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất và chế độ sử dụng đất theo hướng khơi thông nguồn lực đất đai, mở rộng cơ chế sử dụng đất kết hợp đa mục đích đi đôi với cơ chế quản lý, kiểm soát.

Dự thảo đồng thời hoàn thiện quy định về công trình trên không, công trình ngầm, đất hình thành từ hoạt động lấn biển; thúc đẩy tập trung, tích tụ đất đai.

Nhóm chính sách thứ sáu tập trung đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và phân cấp, phân quyền trong quản lý đất đai; hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia, xử lý các tồn tại lịch sử trong cấp giấy chứng nhận.

Cùng với đó là đơn giản hóa trình tự, thủ tục hành chính phù hợp với tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, gắn với nâng cao trách nhiệm của địa phương và tăng cường kiểm tra, giám sát của Trung ương.

Nhóm chính sách thứ bảy là đổi mới, tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm, giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo; khắc phục tình trạng đất không được đưa vào sử dụng, đất hoang hóa, ô nhiễm và suy thoái.

Đề nghị làm rõ cơ chế thu hồi đất, giá đất

Báo cáo thẩm tra về nhóm chính sách 1 và 5, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Ngọc Bảo đề nghị rà soát kỹ lưỡng, đề xuất phương án thực sự đột phá, khả thi, có sự đổi mới thực chất nhằm giải quyết các vướng mắc trong thực tiễn.

Trong đó, tiếp tục nghiên cứu theo hướng đổi mới mạnh mẽ về phân loại đất, chỉ phân loại thành những loại đất hợp lý, thực sự cần thiết để quản lý theo chỉ tiêu, bao gồm đất trồng lúa, đất rừng, đất quốc phòng, đất an ninh. Đối với các loại đất còn lại, không quản lý theo chỉ tiêu cứng về sử dụng đất mà quản lý theo định hướng phát triển kinh tế - xã hội.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị hoàn thiện quy định về kế hoạch sử dụng đất cấp xã theo hướng đơn giản, rõ nội dung, không gây chồng lấn hoặc xung đột với các quy hoạch khác; không tiếp tục “chẻ nhỏ” các chỉ tiêu tại quy hoạch sử dụng đất.

Kế hoạch sử dụng đất cấp xã cần bảo đảm đúng tính chất của kế hoạch, không có giá trị pháp lý bắt buộc phải thực hiện, không trở thành một “hình thức khác của quy hoạch”, mà chỉ mang tính chất tổng hợp nhu cầu sử dụng đất, không làm phát sinh thủ tục hành chính.

Đối với nhóm chính sách 3, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ sự cần thiết, căn cứ và tiêu chí đề xuất các trường hợp thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng đối với các dự án đầu tư kinh doanh mới được bổ sung.

Đồng thời, rà soát kỹ những trường hợp cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thu hồi đất trước khi hoàn thành việc bố trí tái định cư, bảo đảm các trường hợp này thực sự cần thiết, cấp bách, vì lợi ích chung.

Một số ý kiến đề nghị quy định rõ trình tự, thủ tục thu hồi đất ngay trong Luật, bởi đây là những quy định quan trọng, tác động lớn đến người dân, đòi hỏi sự minh bạch, rõ ràng và có tính ổn định cao.

Về nhóm chính sách 4, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng cơ quan soạn thảo cần tiếp tục nghiên cứu xây dựng cơ chế xác định giá đất cho sản xuất, kinh doanh bảo đảm hợp lý, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất, thúc đẩy đầu tư, phát triển doanh nghiệp, tạo việc làm và đóng góp vào tăng trưởng, đồng thời bảo đảm nguồn thu cho ngân sách nhà nước.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị quy định rõ, khả thi về bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất và các tỷ lệ có thể điều chỉnh tăng hoặc giảm, phù hợp với mục tiêu huy động nguồn lực đất đai cho phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ. Đồng thời, cần tách bạch việc xác định giá đất với cơ chế bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.