Đề nghị cân nhắc các chỉ tiêu định lượng trong đánh giá hoạt động của Tòa án

Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, chiều nay (11/8), Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Nghị quyết của Quốc hội về công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, công tác của Viện kiểm sát nhân dân, của Tòa án nhân dân và công tác thi hành án.

Phát biểu thảo luận về dự thảo Nghị quyết, ĐBQH Nguyễn Xuân Kỳ, Chánh án TAND TP Hà Nội, đề nghị cân nhắc việc quy định một số chỉ tiêu mang tính định lượng trong đánh giá hoạt động của Tòa án, nhằm bảo đảm phù hợp với pháp luật, tổ chức bộ máy và thực tiễn tư pháp.

Theo ĐBQH Nguyễn Xuân Kỳ, qua thực tiễn thi hành, trước yêu cầu công việc ngày càng tăng, tính chất các vụ án, vụ việc ngày càng phức tạp, một số tỷ lệ trong giải quyết án không chỉ là chỉ tiêu nhiệm vụ mà còn là căn cứ đánh giá kết quả, trách nhiệm của từng cơ quan.

Vì vậy, ông cho rằng mỗi chỉ tiêu khi tăng, giảm hoặc điều chỉnh, bổ sung đều cần có đầy đủ căn cứ về pháp lý, dữ liệu, thực tiễn, phương pháp và điều kiện tổ chức thực hiện trên phạm vi cả nước.

Không nên tạo áp lực giải quyết án theo chỉ tiêu số lượng

Về tỷ lệ giải quyết, xét xử các vụ án hình sự, vụ việc dân sự, vụ án hành chính quy định tại điểm a khoản 1 Điều 4 dự thảo Nghị quyết, ĐBQH Nguyễn Xuân Kỳ đề nghị cân nhắc việc quy định chỉ tiêu mang tính định lượng để đánh giá hoạt động của Tòa án.

Theo ông, việc đánh giá hoạt động của Tòa án cần đặt trọng tâm vào chất lượng xét xử và việc tuân thủ thời hạn giải quyết theo quy định của pháp luật.

Lý giải đề xuất này, đại biểu cho rằng, trước hết, pháp luật tố tụng đã quy định chặt chẽ về thời hạn giải quyết đối với từng loại vụ án. Nếu đồng thời quy định tỷ lệ giải quyết về số lượng, nhất là vào thời điểm cuối kỳ báo cáo, có thể tạo áp lực phải hoàn thành chỉ tiêu, ảnh hưởng đến thời gian nghiên cứu hồ sơ và chất lượng bản án, quyết định.

Bên cạnh đó, khối lượng công việc của Tòa án hiện nay đã tăng rất lớn so với thời điểm ban hành Nghị quyết, trong khi biên chế chưa tăng tương ứng. Do đó, việc tiếp tục nâng chỉ tiêu cần được cân nhắc phù hợp với điều kiện thực tế.

Một vấn đề khác được đại biểu Nguyễn Xuân Kỳ lưu ý là trong thực tiễn có nhiều vụ án kéo dài do nguyên nhân khách quan như phải chờ kết quả giám định, định giá tài sản hoặc thực hiện ủy thác tư pháp đối với nước ngoài. Đây là những yếu tố nằm ngoài khả năng chủ động của Tòa án nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp đến thời gian giải quyết vụ án.

Đáng chú ý, từ năm nay, thời điểm kết thúc báo cáo công tác của ngành Tòa án và ngành Kiểm sát cùng vào ngày 31/12. Theo ông, việc này có thể dẫn đến tình trạng vào cuối kỳ báo cáo, số lượng vụ việc chuyển sang Tòa án tăng, tác động đến tỷ lệ giải quyết án được tính trong cùng kỳ.

“Nếu quy định cứng chỉ tiêu định lượng, điều này có thể ảnh hưởng đến thời gian tố tụng cần thiết để chuẩn bị xét xử, từ đó không bảo đảm yêu cầu về chất lượng giải quyết vụ việc”, đại biểu phân tích.

Từ những lý do trên, ĐBQH Nguyễn Xuân Kỳ đề nghị cân nhắc quy định chỉ tiêu mang tính định lượng. Trường hợp Quốc hội quyết định lựa chọn phương án này, ông đề nghị bổ sung cụm từ “trừ trường hợp do nguyên nhân khách quan” vào chỉ tiêu giải quyết án để bảo đảm tính khả thi, đồng thời phản ánh đúng thực chất kết quả công tác của Tòa án.

Cần tính đầy đủ khối lượng công việc của Thẩm phán

Về tỷ lệ bản án, quyết định bị hủy, sửa quy định tại điểm b khoản 1 Điều 4 dự thảo Nghị quyết, ĐBQH Nguyễn Xuân Kỳ đề nghị giữ nguyên tỷ lệ án bị hủy, sửa do lỗi chủ quan không vượt quá 1,5%.

Tuy nhiên, ông đề nghị khi đánh giá cần tính đến tổng số bản án, quyết định và vụ việc mà Tòa án đã giải quyết.

Theo Chánh án TAND TP Hà Nội, trên thực tế, Thẩm phán phải giải quyết khối lượng công việc rất lớn, không chỉ bao gồm các vụ án hình sự, dân sự, hành chính mà còn nhiều công việc tư pháp khác như áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, công nhận kết quả hòa giải, đối thoại thành...

Các công việc này đều phải tuân thủ trình tự, thủ tục luật định chặt chẽ, đòi hỏi trách nhiệm cao và trong một số trường hợp vẫn có thể bị xem xét lại.

Do đó, nếu không đưa các vụ việc này vào tổng số vụ việc đã giải quyết thì việc đánh giá tải trọng và chất lượng công việc thực tế của Thẩm phán sẽ chưa phản ánh đầy đủ, toàn diện.

Đề nghị tỷ lệ giải quyết đơn giám đốc thẩm, tái thẩm từ 50% trở lên

Đối với tỷ lệ giải quyết đơn đề nghị giám đốc thẩm, tái thẩm quy định tại điểm c khoản 1 Điều 4 dự thảo Nghị quyết, ĐBQH Nguyễn Xuân Kỳ đề nghị cân nhắc việc quy định chỉ tiêu định lượng đối với công tác này.

Theo ông, giám đốc thẩm, tái thẩm là thủ tục đặc biệt nhằm xét lại bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật, không phải là cấp xét xử thứ ba. Vì vậy, việc áp dụng chỉ tiêu định lượng có thể tạo áp lực giải quyết nhanh, ảnh hưởng đến thời gian và độ sâu trong nghiên cứu hồ sơ.

ĐBQH Nguyễn Xuân Kỳ cũng cho biết, khi thực hiện mô hình Tòa án ba cấp, số lượng đơn đề nghị giám đốc thẩm, tái thẩm chuyển về Tòa án nhân dân tối cao đã tăng đột biến. Đây là khối lượng công việc trước đây thuộc trách nhiệm của 3 Tòa án cấp cao.

Trường hợp lựa chọn phương án quy định chỉ tiêu định lượng, đại biểu đề nghị chỉnh lý theo hướng tỷ lệ giải quyết đạt từ 50% trở lên, đồng thời ưu tiên giải quyết những đơn sắp hết thời hạn kháng nghị, bảo đảm việc xem xét đúng pháp luật và đúng thời hạn.

Đại biểu cũng đề nghị hạn chế tối đa tình trạng trả lời đơn khi chưa có căn cứ đầy đủ, sau đó người có thẩm quyền lại phải kháng nghị. Theo ông, việc này vừa làm phát sinh thêm công việc, vừa ảnh hưởng đến hiệu quả và chất lượng giải quyết đơn.

“Giám đốc thẩm, tái thẩm là giai đoạn cuối của tiến trình tố tụng, chịu áp lực từ lượng đơn lớn, nhiều đơn chưa qua sàng lọc, có những vụ việc tồn đọng qua nhiều năm và tính chất nghiên cứu rất phức tạp”, đại biểu Nguyễn Xuân Kỳ nêu.

Do đó, ông cho rằng việc quy định tỷ lệ giải quyết từ 50% trở lên sẽ bảo đảm tính khả thi, giảm áp lực chạy theo chỉ tiêu số lượng, tạo điều kiện để Tòa án tập trung nâng cao chất lượng công tác giám đốc thẩm, tái thẩm.

Theo ĐBQH Nguyễn Xuân Kỳ, đây là thủ tục tố tụng đặc biệt nhằm xét lại bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật, không phải một cấp xét xử thường xuyên. Vì vậy, cần chú trọng chất lượng giải quyết, bảo đảm đúng pháp luật thay vì chỉ gia tăng chỉ tiêu định lượng đơn thuần.