Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu: ASEAN cần tiên phong ứng dụng AI có trách nhiệm

Đồng thời, Phó Thủ tướng nhấn mạnh ASEAN có đủ điều kiện để trở thành khu vực tiên phong về ứng dụng AI có trách nhiệm trong lĩnh vực pháp luật và tư pháp.

Diễn đàn diễn ra trong hai ngày 18-19/8 với chủ đề “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật trong kỷ nguyên số”, quy tụ lãnh đạo, quan chức, chuyên gia pháp luật các nước ASEAN, Ban Thư ký ASEAN cùng đại diện nhiều tổ chức quốc tế.

Ba câu hỏi lớn về AI và pháp luật

Theo Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu, sự phát triển nhanh của khoa học, công nghệ, AI và dữ liệu lớn đang mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng làm gia tăng rủi ro và khoảng cách giữa các quốc gia.

Trong bối cảnh đó, AI đặt ra 3 câu hỏi lớn đối với hệ thống pháp luật quốc gia và quốc tế: Pháp luật điều chỉnh AI thế nào để vừa bảo vệ quyền con người, vừa không cản trở đổi mới sáng tạo? AI có thể hỗ trợ ra sao để nâng cao chất lượng xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật? AI mang lại lợi ích gì cho người dân, doanh nghiệp và xã hội, có giúp giảm thời gian, chi phí tuân thủ và nâng cao khả năng tiếp cận pháp luật hay không?

Phó Thủ tướng nhấn mạnh các thách thức về bảo mật dữ liệu, đạo đức thuật toán, an ninh mạng đã vượt quá khả năng giải quyết của một quốc gia riêng lẻ. Vì vậy, “đây là lĩnh vực không quốc gia nào có thể đi một mình, mà phải đi cùng nhau”.

Đối với Việt Nam, thể chế, hạ tầng và nguồn nhân lực được xác định là ba đột phá chiến lược. Quốc hội đã thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo; Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án phát triển Cổng Pháp luật quốc gia giai đoạn 2026-2030 và đang chỉ đạo hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu pháp luật quốc gia, các công cụ phục vụ ứng dụng AI. Việt Nam đang chuyển mạnh từ tư duy lập pháp “quản trị” sang “thích ứng” và kiến tạo phát triển.

Ba nguyên tắc, bốn định hướng hợp tác

Từ thực tiễn, Phó Thủ tướng nêu 3 nguyên tắc lớn trong ứng dụng AI vào xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật.

Thứ nhất, coi dữ liệu là nền tảng mở; dữ liệu phải “đúng, đủ, sạch, sống, liên thông, thống nhất, dùng chung” để AI có thể hoạt động hiệu quả.

Thứ hai, AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thay thế quyền quyết định và trách nhiệm của con người. Các ứng dụng AI cần được phân loại theo mức độ rủi ro, trong đó việc sử dụng AI để hỗ trợ soạn thảo, thẩm định, đánh giá tác động chính sách phải được kiểm soát ở mức cao nhất.

Thứ ba, phải chủ động nhận diện, phòng ngừa rủi ro và điều hướng chính sách từ sớm, từ xa, đặc biệt đối với nguy cơ dữ liệu đầu vào bị sai lệch hoặc bị chi phối.

Phó Thủ tướng cho rằng ASEAN có đủ điều kiện trở thành khu vực tiên phong của thế giới về ứng dụng AI có trách nhiệm trong lĩnh vực pháp luật và tư pháp.

Các nguyên tắc, tiêu chuẩn, quy chuẩn liên quan cần được hình thành trước hết trong ASEAN, do ASEAN dẫn dắt, trên cơ sở đồng thuận và tôn trọng chủ quyền của các quốc gia thành viên.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Phó Thủ tướng đề xuất 4 định hướng hợp tác:

Thứ nhất, xây dựng bộ nguyên tắc chung về ứng dụng AI trong xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, kế thừa Hướng dẫn của ASEAN về quản trị và đạo đức AI.

Thứ hai, chia sẻ tiêu chuẩn, quy chuẩn dữ liệu pháp luật, kinh nghiệm số hóa và rà soát văn bản quy phạm pháp luật, hướng tới thuận lợi hơn trong tra cứu, đối chiếu pháp luật giữa các nước ASEAN và giảm chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp.

Thứ ba, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao vừa am hiểu pháp luật, vừa nắm vững công nghệ; tăng cường hỗ trợ về hạ tầng dữ liệu, chuyển giao công nghệ, ưu tiên các thành viên còn khó khăn nhằm thu hẹp khoảng cách năng lực số.

Thứ tư, duy trì các cơ chế đối thoại, tăng cường chia sẻ kinh nghiệm, kết nối mạng lưới chuyên gia pháp luật và tư pháp; phát huy các cơ chế sẵn có như Nhóm làm việc về quản trị AI trong khuôn khổ Hội nghị Bộ trưởng số ASEAN và Mạng lưới An toàn AI ASEAN.

Phó Thủ tướng khẳng định Việt Nam sẽ tiếp tục là thành viên có trách nhiệm, tích cực ủng hộ các sáng kiến hợp tác khu vực và quốc tế, sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm và học hỏi các mô hình hiệu quả. Đồng thời, Phó Thủ tướng đề nghị Bộ Tư pháp Việt Nam nghiên cứu các ý kiến tại Diễn đàn, phối hợp với cơ quan pháp luật, tư pháp các nước ASEAN để cụ thể hóa những định hướng hợp tác nêu trên.

Theo Phó Thủ tướng, tăng cường hợp tác sẽ góp phần xây dựng một không gian pháp lý số hài hòa, an toàn, tin cậy, hướng tới một cộng đồng ASEAN ứng dụng AI có trách nhiệm, trong đó pháp luật thực sự trở thành động lực cho phát triển.