Bộ trưởng Bộ Tư pháp làm rõ trường hợp phải dừng hòa giải

Giữ bầu hòa giải viên, bổ sung cơ chế chỉ định

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, tại phiên thảo luận tổ sáng 5/8 có 99 lượt ý kiến, tại phiên thảo luận ở hội trường có thêm 14 lượt đại biểu phát biểu và 2 đại biểu tranh luận.

Theo Bộ trưởng, các ý kiến của đại biểu Quốc hội đều sâu sắc, tâm huyết, trách nhiệm, đề cập nhiều nội dung quan trọng của dự thảo luật. Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp với cơ quan thẩm tra nghiên cứu đầy đủ, kỹ lưỡng các ý kiến tại phiên thảo luận tổ và hội trường, hoàn thiện dự thảo luật, báo cáo Chính phủ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước khi trình Quốc hội xem xét tại đợt 2 của kỳ họp.

Đề cập vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm về cơ chế bầu và chỉ định hòa giải viên, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết việc tiếp tục duy trì cơ chế bầu, đồng thời bổ sung hình thức chỉ định hòa giải viên trong dự thảo luật nhằm kế thừa các quy định hiện hành, hài hòa giữa tính tự quản của cộng đồng với yêu cầu bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước.

Theo Bộ trưởng, bản chất của hòa giải ở cơ sở là dân chủ, tự quản. Vì vậy, bầu hòa giải viên vẫn phải là phương thức chủ đạo để cộng đồng dân cư trực tiếp lựa chọn những người có uy tín, am hiểu phong tục, tập quán và được nhân dân tín nhiệm.

Cơ chế này vừa giúp duy trì niềm tin của người dân, vừa tránh hành chính hóa một thiết chế mang tính xã hội và tự nguyện. Tuy nhiên, tổng kết thực tiễn cho thấy có những trường hợp khách quan không thể tổ chức bầu hòa giải viên. Vì vậy, dự thảo bổ sung cơ chế chỉ định trong một số trường hợp nhằm bảo đảm tổ hòa giải có thể duy trì hoạt động thường xuyên, liên tục.

Liên quan đến hình thức bầu, dự thảo được thiết kế theo hướng đa dạng, linh hoạt, có thể lấy ý kiến bằng phiếu, biểu quyết công khai tại cuộc họp, bỏ phiếu kín hoặc biểu quyết trực tuyến.

Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu ý kiến đại biểu về việc mở rộng các hình thức lấy ý kiến phù hợp, kể cả thông qua môi trường mạng. Đồng thời, tiếp tục rà soát, làm rõ các quy định về tiêu chuẩn hòa giải viên, hình thức bầu, trình tự bầu, cách xác định tỷ lệ đại diện hộ gia đình tham gia và kết quả bầu. Những nội dung cần thiết sẽ được quy định trong luật, còn các vấn đề quá chi tiết có thể được cụ thể hóa tại văn bản dưới luật.

Xác định rõ phạm vi, trường hợp phải dừng hòa giải

Về phạm vi hòa giải ở cơ sở, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết nhiều đại biểu đề nghị xác định rõ những mâu thuẫn, tranh chấp, vi phạm pháp luật nào được hòa giải và trường hợp nào không thuộc phạm vi hòa giải.

Theo Bộ trưởng, về nguyên tắc, các mâu thuẫn, tranh chấp và một số hành vi vi phạm pháp luật có thể được hòa giải ở cơ sở, trừ những trường hợp xâm phạm lợi ích quốc gia, vi phạm điều cấm hoặc đã đến mức phải xử lý về hình sự, hành chính theo quy định của dự thảo luật.

Một số đại biểu băn khoăn nếu không phân định rõ có thể xảy ra tình trạng hành vi đáng lẽ phải xử lý hình sự hoặc xử lý vi phạm hành chính nhưng lại được đưa ra hòa giải. Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo chia sẻ với những băn khoăn này và nhấn mạnh, việc áp dụng cụ thể sẽ tiếp tục được hướng dẫn trong các văn bản quy định chi tiết của Chính phủ.

Bộ trưởng khẳng định, dự thảo luật đã quy định rõ, nếu trong quá trình hòa giải, hòa giải viên phát hiện hành vi có tính chất nghiêm trọng, đe dọa tính mạng, sức khỏe hoặc xâm phạm bí mật nhà nước thì phải dừng ngay việc hòa giải.

Đối với những trường hợp có cơ sở xác định hành vi thuộc phạm vi phải xử lý hình sự hoặc xử lý vi phạm hành chính, hòa giải viên phải dừng ngay cuộc hòa giải và báo cáo cơ quan có thẩm quyền để xem xét, xử lý, không chờ đến khi hết thời hạn hòa giải.

Trên cơ sở ý kiến đại biểu, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát để xác định nội dung nào cần bổ sung, điều chỉnh ngay trong dự thảo luật và nội dung nào cần quy định chi tiết tại văn bản hướng dẫn thi hành.

Một nội dung khác được nhiều đại biểu quan tâm là ứng dụng công nghệ thông tin, đặc biệt là hòa giải trực tuyến. Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết có ý kiến đề nghị không nên quy định hình thức hòa giải trực tuyến, trong khi nhiều đại biểu khác tán thành nhưng đề nghị bổ sung các nguyên tắc cụ thể để bảo đảm chặt chẽ, đúng mục đích.

Các đại biểu cũng lưu ý hòa giải trực tuyến không nên được áp dụng cứng nhắc. Đối với vùng sâu, vùng xa hoặc những địa bàn chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện về hạ tầng, thiết bị và công nghệ, việc áp dụng cần linh hoạt, phù hợp thực tiễn.

Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu để bổ sung, hoàn thiện các quy định này. Một số nguyên tắc quan trọng có thể cần được thể hiện ngay trong luật.

Dự thảo hiện nay cũng thể hiện tinh thần việc ứng dụng công nghệ thông tin phải phù hợp với điều kiện thực tiễn. Dù không quy định lộ trình cụ thể theo ngày, tháng, yêu cầu triển khai phù hợp với điều kiện từng địa bàn đã được đặt ra.

Đối với chính sách hòa giải ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và những địa bàn còn nhiều khó khăn, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết đây là một trong những nội dung mới được dự thảo luật bổ sung khá nhiều so với luật hiện hành nhằm khắc phục các bất cập từ thực tiễn.

Trên cơ sở ý kiến của các đại biểu Quốc hội, Bộ Tư pháp sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan của Chính phủ và cơ quan thẩm tra để hoàn thiện các quy định, xác định rõ nội dung nào có thể đưa ngay vào luật và nội dung nào cần tiếp tục quy định trong văn bản dưới luật.