ĐBQH: Không đặt thêm giấy phép, kiểm tra trùng lặp làm phát sinh chi phí tuân thủ

Sáng 8/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Đại biểu Quốc hội đề nghị phân định rõ cơ chế kiểm soát với quản lý chuyên ngành

Tại phiên thảo luận, các đại biểu Quốc hội đồng tình với sự cần thiết ban hành Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Dự án luật góp phần hoàn thiện cơ sở pháp lý, thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam, chủ động phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn hành vi phổ biến vũ khí hạt nhân, hóa học, sinh học và phương tiện vận chuyển liên quan, qua đó góp phần bảo đảm quốc phòng, an ninh và môi trường hòa bình để phát triển đất nước.

Góp ý về nguyên tắc kiểm soát và phạm vi lưỡng dụng của dự thảo Luật, đại biểu Lý Anh Thư, Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang, cho rằng nhiều vật liệu, thiết bị, công nghệ có tính lưỡng dụng, vừa phục vụ sản xuất, y tế, nông nghiệp, năng lượng, nghiên cứu khoa học, vừa có thể bị lợi dụng cho các mục đích nguy hiểm.

Đại biểu đồng tình với cách tiếp cận kiểm soát dựa trên rủi ro, đồng thời đề nghị quy định rõ các biện pháp kiểm soát chỉ được áp dụng khi có căn cứ, đúng thẩm quyền, đúng đối tượng và tương xứng với mức độ rủi ro.

Theo đại biểu Lý Anh Thư, cần phân định rõ cơ chế kiểm soát theo dự thảo Luật với hoạt động quản lý nhà nước theo pháp luật chuyên ngành, nhất là trong các lĩnh vực hạt nhân, hóa chất, sinh học, xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu, hải quan, ngân hàng và chuyển giao công nghệ.

“Không đặt thêm giấy phép, chế độ báo cáo, kiểm tra trùng lặp làm phát sinh chi phí tuân thủ không cần thiết”, đại biểu Lý Anh Thư đề nghị.

Đại biểu cũng cho rằng, doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu, đào tạo, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, có thể thiếu thông tin để nhận diện hàng hóa, công nghệ lưỡng dụng, người sử dụng cuối cùng hoặc các giao dịch có dấu hiệu rủi ro.

Do đó, đại biểu đề nghị quy định rõ trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong công khai danh mục, cảnh báo sớm, hướng dẫn nghiệp vụ, đào tạo và cung cấp công cụ tra cứu thống nhất. Đồng thời, cần khuyến khích các chương trình tuân thủ nội bộ, tạo thuận lợi cho tổ chức, cá nhân có lịch sử tuân thủ tốt, qua đó tập trung nguồn lực quản lý vào các đối tượng và giao dịch có rủi ro.

Cần để doanh nghiệp tự nhận diện, kiểm soát và phòng ngừa rủi ro

Theo đại biểu Nguyễn Thành Trung, Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh, nguy cơ liên quan đến phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt không phải lúc nào cũng biểu hiện rõ ràng mà có thể ẩn trong những hoạt động hoàn toàn hợp pháp như mua bán hàng hóa, thanh toán, môi giới, chuyển giao công nghệ hoặc cung cấp dịch vụ kỹ thuật.

Trong khi đó, cơ quan nhà nước không thể kiểm tra tất cả giao dịch. Doanh nghiệp là chủ thể đầu tiên tiếp xúc với khách hàng, đối tác, hàng hóa, công nghệ và mục đích sử dụng. Vì vậy, cần thiết lập cơ chế để doanh nghiệp tự nhận diện, tự kiểm soát và phòng ngừa rủi ro ngay từ bên trong.

Điều 18 dự thảo Luật xác định chương trình tuân thủ nội bộ là hệ thống chính sách, quy trình, phân công trách nhiệm, nguồn lực, công cụ và biện pháp kiểm soát phù hợp với quy mô, lĩnh vực hoạt động và mức độ rủi ro.

“Cách thiết kế này là phù hợp vì không áp đặt một mô hình tổ chức cứng, mà xác định các thành tố cần thiết để mỗi doanh nghiệp lựa chọn phương thức thực hiện phù hợp với hoạt động và năng lực quản trị của mình”, đại biểu nêu quan điểm.

Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, đại biểu đề nghị Chính phủ quan tâm hơn đến cơ chế hỗ trợ, có thể xây dựng các biểu mẫu đơn giản, công cụ tra cứu điện tử, tài liệu hướng dẫn và tổ chức tập huấn. Đại biểu lưu ý không nên đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải thuê tư vấn, mua phần mềm hoặc thuê tổ chức bên ngoài chứng nhận mới được coi là đáp ứng yêu cầu.

Đại biểu Thạch Phước Bình, Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long, cũng thống nhất cần nâng cao trách nhiệm tự kiểm soát của doanh nghiệp thông qua chương trình tuân thủ nội bộ, song cho rằng không nên áp dụng một mô hình giống nhau cho tất cả doanh nghiệp.

“Tôi đề nghị phân loại doanh nghiệp theo mức độ rủi ro: nhóm rủi ro cao phải áp dụng đầy đủ; nhóm rủi ro thấp áp dụng đơn giản hơn; các doanh nghiệp còn lại được khuyến khích thực hiện. Đồng thời, cho phép tích hợp chương trình này vào hệ thống quản trị rủi ro, kiểm soát nội bộ hoặc hệ thống quản lý hiện có; không bắt buộc thành lập thêm một bộ máy riêng”, đại biểu kiến nghị.

Hỗ trợ doanh nghiệp phòng ngừa vi phạm từ sớm

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng, cho rằng có những hàng hóa, thiết bị, phần mềm hoặc công nghệ hoàn toàn hợp pháp và được sử dụng phổ biến trong nghiên cứu, sản xuất, y tế, công nghiệp, nhưng trong những điều kiện nhất định có thể bị lợi dụng.

Theo đại biểu, doanh nghiệp hoặc cơ sở nghiên cứu nhiều khi không thiếu ý thức tuân thủ mà thiếu khả năng xác định chính xác ranh giới pháp lý của một giao dịch hoặc công nghệ cụ thể. Vì vậy, cần thiết kế cơ chế hỗ trợ tuân thủ theo hướng phòng ngừa vi phạm, thay vì chỉ tập trung phát hiện và xử lý vi phạm.

“Tôi đề nghị nghiên cứu thêm một cơ chế tham vấn trước. Khi tổ chức, doanh nghiệp hoặc cơ sở nghiên cứu có căn cứ cho rằng một hoạt động có thể liên quan đến đối tượng lưỡng dụng nhưng chưa xác định chắc chắn nghĩa vụ pháp lý, họ có thể chủ động đề nghị cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn hoặc xác nhận phương thức xử lý”, đại biểu đề xuất.

Theo đại biểu, cơ chế này vừa giúp Nhà nước phát hiện sớm các lĩnh vực, công nghệ và phương thức giao dịch mới, vừa tạo “vùng an toàn pháp lý” cho những chủ thể có thiện chí tuân thủ.

Đại biểu cũng lưu ý, một thiết bị có thể được khai báo dưới tên thương mại phổ biến, nhưng công dụng, cấu hình kỹ thuật hoặc người sử dụng cuối cùng lại làm thay đổi hoàn toàn mức độ rủi ro.

Do đó, ngoài đào tạo, huấn luyện định kỳ, cần xây dựng mạng lưới chuyên gia hỗ trợ liên ngành và cơ chế tham vấn nhanh cho lực lượng tại cửa khẩu, cảng biển, cảng hàng không, trung tâm logistics hoặc địa bàn trọng điểm khi gặp tình huống chưa thể kết luận.

“Một đạo luật phòng ngừa tốt không chỉ làm cho người vi phạm sợ chế tài, mà phải làm cho người muốn tuân thủ biết rõ mình cần làm gì”, đại biểu nhấn mạnh.