Đề xuất Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt

Hoàn thiện khung pháp lý đáp ứng yêu cầu thực tiễn và cam kết quốc tế

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình, Đại tướng Phan Văn Giang, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng cho biết, dự án luật được xây dựng nhằm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời chủ trương của Đảng, Nhà nước về bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, hội nhập quốc tế; đồng thời hoàn thiện khung pháp lý để Việt Nam thực hiện đầy đủ các cam kết, nghĩa vụ quốc tế về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt (WMD).

Theo đó, dự thảo luật tạo cơ sở pháp lý để thực hiện các nghĩa vụ theo Hiến chương Liên Hợp Quốc, các nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, các công ước về cấm vũ khí sinh học, vũ khí hóa học, Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân, các khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF) cùng các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Đại tướng Phan Văn Giang cho biết, việc ban hành luật còn nhằm tăng cường phối hợp giữa các cơ quan trong thực hiện các cam kết quốc tế; tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp Việt Nam mở rộng hợp tác về đầu tư, thương mại và công nghệ với các đối tác, đặc biệt là các nền kinh tế lớn như Mỹ và Liên minh châu Âu; đồng thời bảo đảm các biện pháp quản lý, kiểm soát đặc thù được áp dụng công khai, minh bạch, đúng căn cứ, đúng thẩm quyền và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp.

Về phạm vi điều chỉnh, dự thảo luật quy định nguyên tắc, biện pháp, chính sách, nguồn lực và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Các nội dung trọng tâm gồm quản lý rủi ro quốc gia; danh mục kiểm soát; kiểm soát hàng hóa, vật liệu, thiết bị, phần mềm, công nghệ, dịch vụ có nguy cơ bị lợi dụng; kiểm soát ngoài danh mục; kiểm soát người sử dụng và mục đích sử dụng cuối cùng; kiểm soát tài trợ phổ biến; cảnh báo sớm, chia sẻ dữ liệu, phối hợp liên ngành, thanh tra, kiểm tra và hợp tác quốc tế.

Theo Tờ trình, dự thảo luật được thiết kế theo hướng không thay thế pháp luật chuyên ngành, không đặt ra các thủ tục quản lý, cấp phép, khai báo, báo cáo hay cơ chế thanh tra, kiểm tra độc lập, trùng lặp. Các biện pháp kiểm soát đặc thù chỉ được áp dụng khi có căn cứ rủi ro cụ thể, bảo đảm đúng thẩm quyền, đúng đối tượng, đúng phạm vi, tương xứng và không làm phát sinh gánh nặng tuân thủ bất hợp lý.

Dự thảo gồm 4 chương, 37 điều, được xây dựng trên cơ sở thể chế hóa 3 chính sách đã được Chính phủ thông qua; kế thừa các quy định còn phù hợp của pháp luật hiện hành, đồng thời bổ sung các quy định mới để đáp ứng yêu cầu thực hiện các điều ước quốc tế, nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc và các chuẩn mực quốc tế liên quan.

Nội dung dự thảo cũng được rà soát để bảo đảm thống nhất với các quy định về quốc phòng, an ninh, phòng, chống khủng bố, phòng, chống rửa tiền, hóa chất, năng lượng nguyên tử, quản lý ngoại thương, hải quan, khoa học và công nghệ.

Đề nghị cụ thể hóa tiêu chí đánh giá rủi ro quốc gia

Trình bày Báo cáo tóm tắt thẩm tra, Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội tán thành sự cần thiết ban hành Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt nhằm thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng về bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa; hoàn thiện cơ sở pháp lý về phòng, chống phổ biến và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; đáp ứng yêu cầu thực tiễn và thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam.

Cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo luật theo hướng bảo đảm thống nhất với hệ thống pháp luật, làm rõ cơ chế đánh giá rủi ro quốc gia, các biện pháp phòng, chống phổ biến và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, đồng thời xác định rõ cơ quan đầu mối quốc gia và trách nhiệm của các lực lượng tham gia thực hiện.

Đối với quy định về đánh giá rủi ro quốc gia và Danh mục kiểm soát, Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại cơ bản tán thành với dự thảo luật nhưng đề nghị cụ thể hóa các tiêu chí đánh giá, bổ sung chỉ số định lượng và làm rõ vai trò của doanh nghiệp trong đánh giá mức độ dễ bị tổn thương. Cùng với đó, cần quy định rõ nguyên tắc, phương pháp, nguồn thông tin và trách nhiệm của các cơ quan trong quá trình đánh giá, cập nhật; đồng thời làm rõ cơ chế tích hợp Danh mục kiểm soát với các danh mục chuyên ngành và bổ sung quy định về bảo mật thông tin, xử lý tình huống đột xuất.

Về kiểm soát đối tượng ngoài Danh mục kiểm soát và giao dịch đáng ngờ liên quan đến tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, cơ quan thẩm tra đề nghị quy định chặt chẽ hơn về căn cứ, điều kiện, thẩm quyền, trình tự, thủ tục áp dụng các biện pháp kiểm soát; bổ sung quy định về rà soát định kỳ, chấm dứt biện pháp, bồi thường thiệt hại khi cần thiết, đồng thời làm rõ cơ chế phối hợp và trao đổi thông tin giữa các cơ quan chức năng sau khi tiếp nhận báo cáo.

Đối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại đề nghị làm rõ phạm vi dữ liệu được thu thập, trách nhiệm cập nhật, khai thác, chia sẻ và quản lý dữ liệu của từng cơ quan; ưu tiên kết nối, khai thác hiệu quả các cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành hiện có, bảo đảm đồng bộ với chủ trương phát triển Chính phủ số và chuyển đổi số.

Bên cạnh đó, cơ quan thẩm tra cũng đề nghị tiếp tục làm rõ vị trí pháp lý, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ chế điều phối liên ngành của cơ quan đầu mối quốc gia; phân định rõ chức năng điều phối với chức năng quản lý nhà nước của các bộ, ngành; đồng thời rà soát đầy đủ nguồn lực, tổ chức bộ máy, nhân lực và các điều kiện bảo đảm để luật được triển khai hiệu quả sau khi ban hành.