Đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội: Đề xuất 10 cơ chế, chính sách đặc thù

Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, việc sớm đầu tư Dự án là yêu cầu cấp thiết nhằm hoàn thiện mạng lưới giao thông vùng Thủ đô, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội, giảm chi phí logistics và hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng.

Theo Chính phủ, Dự án có tổng chiều dài khoảng 349km, đi qua địa bàn 7 địa phương. Tuyến chính được đầu tư theo tiêu chuẩn đường cao tốc quy mô 6 làn xe, tốc độ thiết kế 100 - 120km/h; đường song hành có quy mô tối thiểu 2 làn xe.

Hướng tuyến được nghiên cứu bảo đảm phù hợp quy hoạch, hạn chế giải phóng mặt bằng và đã nhận được sự thống nhất bằng văn bản của cả 7 địa phương có dự án đi qua. Dự án cũng đầu tư đồng bộ các nút giao liên thông, một số đoạn cầu cạn, hệ thống giao thông thông minh, trung tâm điều hành và các trạm dừng nghỉ.

Theo phương án sơ bộ, dự án cần giải phóng khoảng 4.011ha đất, với chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khoảng 78.143 tỷ đồng.

Về hình thức đầu tư, Chính phủ cho biết đã nghiên cứu cả phương án đối tác công tư (PPP) và đầu tư công. Tuy nhiên, kết quả tính toán cho thấy phương án PPP chưa bảo đảm tính khả thi về tài chính. Vì vậy, Chính phủ đề xuất đầu tư bằng vốn đầu tư công, sau khi hoàn thành sẽ tổ chức thu phí tương tự tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông; đồng thời tiếp tục nghiên cứu khả năng chuyển sang đầu tư theo phương thức PPP trong giai đoạn lập báo cáo nghiên cứu khả thi.

Sơ bộ tổng mức đầu tư dự án khoảng 288.268 tỷ đồng, trong đó phần tuyến chính cao tốc khoảng 215.192 tỷ đồng từ ngân sách trung ương; phần đường song hành khoảng 73.076 tỷ đồng từ ngân sách địa phương. Giai đoạn 2026 - 2030, Chính phủ dự kiến bố trí khoảng 59.700 tỷ đồng cho dự án.

Theo đề xuất, toàn tuyến sẽ được chuẩn bị đầu tư ngay trong giai đoạn đầu. Trước mắt, ưu tiên đầu tư khoảng 116km tuyến chính phía Đông, từ cầu Thái Hà đến cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn - khu vực có nhu cầu vận tải lớn và tiềm năng phát triển đô thị, công nghiệp, logistics. Dự án dự kiến khởi công năm 2027, cơ bản hoàn thành vào năm 2030 và phấn đấu hoàn thành toàn tuyến trước năm 2035.

Để đẩy nhanh tiến độ, Chính phủ đề xuất Quốc hội cho phép áp dụng 10 nhóm cơ chế, chính sách đặc thù, trong đó có 8 chính sách đã được áp dụng tại các dự án quan trọng quốc gia trước đây và 2 chính sách mới liên quan đến bồi thường cho doanh nghiệp bị thu hồi đất sản xuất và thẩm quyền quyết định chuyển đổi hình thức đầu tư.

Thẩm tra Tờ trình, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết, Dự án đáp ứng tiêu chí dự án quan trọng quốc gia theo quy định của Luật Đầu tư công; hồ sơ cơ bản đáp ứng yêu cầu. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, thống nhất số liệu; làm rõ phạm vi thu hồi đất, số hộ bị ảnh hưởng, phương án tái định cư và các đối tượng yếu thế để bảo đảm tính đầy đủ, chính xác của hồ sơ.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đề nghị Chính phủ làm rõ hơn sự kết nối của dự án với các công trình giao thông trọng điểm khác; xây dựng cơ chế phối hợp thống nhất giữa các địa phương trong quản lý quy hoạch, khai thác quỹ đất, đầu tư hạ tầng kết nối và vận hành toàn tuyến.

Đối với tổng mức đầu tư và nguồn vốn, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục cập nhật suất vốn đầu tư, chi phí dự phòng và các yếu tố biến động giá; đồng thời bổ sung căn cứ chứng minh khả năng cân đối vốn của ngân sách trung ương và ngân sách địa phương theo từng giai đoạn. Đặc biệt, cần có cam kết của cả 7 địa phương về tiến độ bố trí vốn cho phần đường song hành và công tác giải phóng mặt bằng.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng lưu ý, trong trường hợp giai đoạn 2026 - 2030 chỉ cân đối được khoảng 59.700 tỷ đồng, Chính phủ cần nghiên cứu phương án đầu tư theo giai đoạn phù hợp với khả năng cân đối vốn, bảo đảm tính khả thi, hiệu quả và tuân thủ quy định của pháp luật về đầu tư công.

Về công tác bồi thường, tái định cư và nguồn vật liệu xây dựng, cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát đầy đủ số liệu về đất đai, dân cư bị ảnh hưởng; chuẩn bị quỹ đất tái định cư, có chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề, ổn định sinh kế cho người dân. Đồng thời, cần xây dựng phương án tổng thể về nguồn cung vật liệu xây dựng, bảo đảm khai thác hợp pháp, bảo vệ môi trường và tránh ảnh hưởng đến tiến độ dự án.

Đối với cơ chế khai thác quỹ đất, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị làm rõ phương thức khai thác giá trị gia tăng từ đất dọc tuyến, nguyên tắc phân chia nguồn thu giữa trung ương và địa phương, cơ chế hoàn trả cho dự án, đồng thời có giải pháp ngăn chặn đầu cơ đất đai và đánh giá đầy đủ hiệu quả đầu tư trong từng giai đoạn triển khai.