Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia

Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết việc tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia nhằm khắc phục tình trạng nội dung dàn trải, chồng chéo, nhiều đầu mối quản lý và tỷ lệ giải ngân chưa cao. Đến hết năm 2025, tỷ lệ giải ngân vốn ngân sách trung ương đạt 76,8%; số vốn kéo dài sang năm 2026 đến ngày 31/7 mới đạt 23%. Chính phủ cho rằng việc tiếp tục duy trì cơ chế nhiều đầu mối có thể dẫn đến chậm trễ, lãng phí.

Theo đề xuất, 4 Chương trình được tích hợp thành “Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035”. Tổng nguồn lực giai đoạn 2026-2030 dự kiến 808.558 tỷ đồng, trong đó ngân sách trung ương 345.000 tỷ đồng. Chương trình tập trung vào 7 nhóm nhiệm vụ về hạ tầng, kinh tế nông thôn và sinh kế, giáo dục - đào tạo, y tế, văn hóa, chính sách dân tộc và chuyển đổi số.

Chính phủ đề xuất chuyển từ phân bổ vốn “theo nhu cầu đăng ký” sang “theo năng lực và điều kiện sẵn sàng thực hiện”, giảm tầng nấc trung gian và tăng trách nhiệm của địa phương theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Riêng Chương trình phòng, chống ma túy đến năm 2030 tiếp tục thực hiện riêng do tính chất đặc thù về bảo đảm an ninh, trật tự.

Không tích hợp cơ học, không làm giảm quyền lợi người dân

Trình bày báo cáo thẩm tra sơ bộ, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn cho biết cơ quan thẩm tra thống nhất cao với sự cần thiết tích hợp các Chương trình, nhưng đề nghị bảo đảm yêu cầu pháp lý và quyền lợi của người thụ hưởng.

Hội đồng Dân tộc lưu ý việc tích hợp phải thực chất, không cộng gộp cơ học; không thể chỉ đưa 4 Chương trình vào một “vỏ” chung mà làm suy giảm mục tiêu, mức độ ưu tiên đối với các chính sách đặc thù, nhất là đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Về cơ sở pháp lý, do pháp luật hiện hành chưa có quy định riêng về hợp nhất các Chương trình mục tiêu quốc gia, cơ quan thẩm tra nêu 2 phương án: lập báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư mới theo Luật Đầu tư công hoặc ban hành Nghị quyết tích hợp 4 Chương trình, xác định đây là chủ trương đầu tư tổng thể.

Hội đồng Dân tộc cũng lưu ý cần phân biệt rõ “trùng lặp” và “giao thoa” chính sách. Việc một hộ gia đình hoặc một địa bàn đồng thời được hỗ trợ về hạ tầng, y tế, giáo dục, sinh kế là cách tiếp cận chính sách đa chiều, không phải trùng lặp; chỉ loại bỏ những nội dung trùng cả mục tiêu, đối tượng và nội dung hỗ trợ.

Về nguồn lực, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ cơ sở xác định tổng vốn 808.558 tỷ đồng và phương án xử lý 17.241,8 tỷ đồng vốn kéo dài sang năm 2026 đang giải ngân chậm. Đồng thời, cần tránh áp dụng cứng nhắc tỷ lệ 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên, bởi có thể ảnh hưởng đến các hoạt động hỗ trợ sinh kế, đào tạo, văn hóa, y tế và chính sách đặc thù.

Hội đồng Dân tộc đề nghị Nghị quyết mới của Quốc hội phải quy định đầy đủ các cơ chế đặc thù, đồng thời có điều khoản chuyển tiếp đối với hợp đồng, dự án và nguồn vốn kéo dài sang năm 2026, bảo đảm việc chuyển sang Chương trình tổng thể không làm gián đoạn quyền lợi của người dân.

Cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, phối hợp với các cơ quan của Quốc hội để trình Quốc hội xem xét, quyết định tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Quốc hội khóa XVI.