Loạt chính sách mới có hiệu lực từ tháng 5/2026

Tăng cường an toàn hệ thống tài chính

Luật Bảo hiểm tiền gửi số 111/2025/QH15 do Quốc hội ban hành ngày 10/12/2025 chính thức có hiệu lực từ ngày 1/5/2026, đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng trong cơ chế bảo vệ người gửi tiền và củng cố sự ổn định của hệ thống tổ chức tín dụng.

Theo quy định, tổ chức bảo hiểm tiền gửi là đơn vị tài chính nhà nước hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, thực hiện chính sách bảo hiểm bắt buộc. Nguồn vốn hoạt động gồm vốn điều lệ, phí bảo hiểm tiền gửi và quỹ dự phòng nghiệp vụ.

Điểm đáng chú ý là luật cho phép tổ chức bảo hiểm tiền gửi tham gia sâu hơn vào quá trình xử lý các tổ chức tín dụng yếu kém, thông qua các biện pháp như cho vay đặc biệt, mua trái phiếu dài hạn hoặc cử nhân sự tham gia quản trị.

Bên cạnh đó, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước được trao quyền quy định hạn mức chi trả bảo hiểm linh hoạt theo từng thời kỳ, trong trường hợp đặc biệt có thể chi trả tối đa toàn bộ số tiền gửi. Quy định này được kỳ vọng sẽ tăng cường niềm tin của công chúng và nâng cao khả năng ứng phó với rủi ro trong hệ thống ngân hàng.

Mở rộng cơ hội tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung

Nghị định số 85/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 10/5/2026) quy định chi tiết về bảo hiểm hưu trí bổ sung, góp phần hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội đa tầng.

Việc tham gia mang tính tự nguyện đối với cả người lao động và người sử dụng lao động, không gắn với điều kiện tuyển dụng hay đánh giá trong doanh nghiệp. Mức đóng do hai bên thỏa thuận, với điều kiện hưởng quyền lợi được quy định rõ ràng.

Người lao động có thể nhận quyền lợi trong nhiều trường hợp như đủ điều kiện theo thỏa thuận, mắc bệnh hiểm nghèo hoặc suy giảm khả năng lao động nặng. Quy trình tham gia được thiết kế minh bạch, thông qua tài khoản hưu trí cá nhân.

Khai thác dữ liệu học tập suốt đời qua VNeID

Nghị định số 88/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 15/5/2026) quy định việc xây dựng và khai thác dữ liệu giáo dục, trong đó tích hợp hồ sơ học tập suốt đời trên ứng dụng định danh điện tử VNeID.

Người dân có thể sử dụng dữ liệu này thay thế giấy tờ truyền thống trong nhiều giao dịch, với điều kiện dữ liệu được xác thực và sử dụng đúng mục đích.

Quy định góp phần thúc đẩy chuyển đổi số trong giáo dục, nâng cao hiệu quả quản lý và tạo thuận lợi cho người học trong suốt quá trình phát triển.

Xử phạt hành vi liên quan thuốc lá điện tử

Nghị định số 90/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 15/5/2026) quy định mức phạt từ 3 đến 5 triệu đồng đối với hành vi sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Hành vi chứa chấp người khác sử dụng có thể bị phạt đến 10 triệu đồng, đồng thời buộc tiêu hủy tang vật vi phạm. Quy định nhằm kiểm soát chặt chẽ các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới, bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Siết xử phạt vi phạm trong lĩnh vực hôn nhân, gia đình

Nghị định số 109/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 18/5/2026) quy định chi tiết mức xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình.

Theo đó, hành vi tảo hôn hoặc tổ chức tảo hôn bị phạt từ 1 đến 5 triệu đồng. Các vi phạm chế độ một vợ, một chồng như kết hôn hoặc chung sống trái pháp luật có thể bị phạt từ 5 đến 10 triệu đồng.

Quy định mới tăng tính răn đe, góp phần bảo vệ các giá trị gia đình và trật tự xã hội.

Vi phạm điện lực có thể bị phạt tới 200 triệu đồng

Nghị định số 133/2026/NĐ-CP nâng mức xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực điện lực, với mức tối đa 200 triệu đồng đối với tổ chức.

Các hành vi vi phạm trong hoạt động phát điện, truyền tải, phân phối, kinh doanh điện đều có khung xử phạt cụ thể. Hành vi trộm cắp điện bị phạt đến 20 triệu đồng, trong khi việc thu tiền điện sai quy định có thể bị phạt tới 30 triệu đồng.

Quy định góp phần tăng cường kỷ cương trong lĩnh vực năng lượng và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Nghị định số 133/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 25/5/2026.

Quy định mới về xuất xứ hàng hóa EVFTA

Thông tư số 14/2026/TT-BCT của Bộ Công Thương, có hiệu lực từ ngày 10/5/2026, đã cụ thể hóa các quy tắc xuất xứ hàng hóa trong Hiệp định EVFTA, tạo thuận lợi hơn cho hoạt động xuất nhập khẩu.

Theo quy định mới, để được hưởng ưu đãi thuế quan, hàng hóa giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EU) cần đáp ứng các yêu cầu về chứng từ xuất xứ linh hoạt hơn. Đối với hàng hóa nhập khẩu từ EU, doanh nghiệp có thể sử dụng Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) hoặc chứng từ tự chứng nhận từ các nhà xuất khẩu đủ điều kiện, đã đăng ký trong hệ thống dữ liệu điện tử của EU.

Đáng chú ý, với các lô hàng có trị giá dưới 6.000 EUR, bất kỳ nhà xuất khẩu nào cũng có thể tự chứng nhận xuất xứ mà không cần đăng ký trước.

Ở chiều ngược lại, hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam sang EU cũng được áp dụng cơ chế tương tự, bao gồm C/O hoặc tự chứng nhận xuất xứ theo quy định. Những thay đổi này góp phần đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí và giúp doanh nghiệp tận dụng hiệu quả hơn các ưu đãi thuế quan từ EVFTA, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Điều chỉnh cơ chế bảo lãnh vay vốn cho doanh nghiệp

Quyết định số 12/2026/QĐ-TTg ban hành ngày 31/3/2026, có hiệu lực từ 15/5/2026, sửa đổi, bổ sung Quy chế bảo lãnh cho doanh nghiệp nhỏ và vừa vay vốn tại ngân hàng thương mại, đánh dấu bước thay đổi đáng chú ý trong chính sách hỗ trợ doanh nghiệp.

Theo đó, quy trình xác định lãi suất đối với dư nợ vay bắt buộc bảo lãnh bằng đồng USD được chuẩn hóa chặt chẽ. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam sẽ công bố mức lãi suất cho vay bình quân của các ngân hàng thương mại trong nước, làm cơ sở để Ngân hàng Phát triển Việt Nam quyết định lãi suất áp dụng.

Đáng chú ý, quyết định này cũng chấm dứt việc triển khai các hoạt động bảo lãnh vay vốn mới theo quy định cũ tại Quyết định số 03/2011/QĐ-TTg. Việc điều chỉnh được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả quản lý tài chính công, đồng thời tăng tính minh bạch về chi phí vốn đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Lộ trình kiểm định khí thải xe máy tại đô thị lớn

Quyết định số 13/2026/QĐ-TTg (hiệu lực từ 16/5/2026) đưa ra lộ trình kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy.

Từ ngày 1/7/2027 sẽ áp dụng tại Hà Nội và TP.HCM; mở rộng toàn quốc từ năm 2030. Đáng chú ý, từ năm 2028, xe máy tại hai đô thị lớn phải đạt tiêu chuẩn khí thải tối thiểu mức 2.

Chính sách được kỳ vọng góp phần cải thiện chất lượng không khí và thúc đẩy xu hướng giao thông xanh.