Đề xuất tài xế công nghệ, người bán hàng online tham gia BHXH bắt buộc

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội 2024 do Bộ Nội vụ xây dựng đang được Bộ Tư pháp thẩm định.

Góp ý đối với dự thảo, Bộ Tài chính và Đoàn Đại biểu Quốc hội TP.HCM đề xuất mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc đối với các nhóm lao động có thu nhập từ hoạt động cung ứng dịch vụ, vận chuyển, giao nhận, bán hàng online, môi giới thông qua nền tảng số, ứng dụng công nghệ và các mô hình việc làm linh hoạt.

Đối với tài xế công nghệ, cơ quan góp ý đề xuất mức đóng BHXH được xác định trên cơ sở hợp đồng giữa tài xế và nền tảng số. Tiền lương làm căn cứ đóng tối thiểu bằng mức lương tối thiểu, tối đa bằng 20 lần mức tham chiếu (tương ứng mức lương cơ sở hiện hành). Việc thu BHXH được thực hiện hằng tháng thông qua doanh nghiệp vận hành ứng dụng, nền tảng số hoặc thông qua tài khoản cá nhân nhận thu nhập.

Theo cơ quan đề xuất, mặc dù được gọi là "đối tác", tài xế công nghệ vẫn chịu sự quản lý của nền tảng thông qua việc phân phối cuốc xe, kiểm soát giá cước, thời gian làm việc và đánh giá hiệu suất. Do đó, mối quan hệ này có nhiều đặc điểm của quan hệ lao động và người lao động cần được bảo đảm các quyền lợi về BHXH, bảo hiểm y tế, bảo hiểm tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp.

Thống kê năm 2024 cho thấy cả nước có khoảng 600.000 tài xế công nghệ, song chỉ khoảng 700 người tham gia BHXH tự nguyện. Đây được xem là khoảng trống lớn trong hệ thống an sinh xã hội.

Đối với người bán hàng online trên các sàn thương mại điện tử, mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH được đề xuất từ một lần đến tối đa 20 lần mức tham chiếu, tương ứng từ 2,53 triệu đồng đến 50,6 triệu đồng ở thời điểm hiện nay. Tỷ lệ đóng vào Quỹ Hưu trí và tử tuất là 22% tiền lương làm căn cứ đóng, đồng thời người tham gia được điều chỉnh mức đóng sau mỗi 12 tháng.

Việc thu BHXH sẽ được thực hiện thông qua các sàn thương mại điện tử, nền tảng số hoặc đơn vị có chức năng thanh toán. Theo thống kê, năm 2024 có khoảng 900.000 người kinh doanh trên các sàn thương mại điện tử.

Đối với lao động tại các công trình xây dựng, các cơ quan góp ý đề xuất doanh nghiệp không đóng BHXH bắt buộc cho người lao động sẽ không được quyết toán chi phí tiền lương và BHXH khi xác định thu nhập chịu thuế.

Theo đánh giá, nhiều doanh nghiệp hiện trả lương theo ngày công, không ký hợp đồng lao động hoặc luân chuyển công nhân giữa các công trình để né tránh nghĩa vụ đóng BHXH. Khảo sát tại TP.HCM giai đoạn 2024-2025 ghi nhận hơn 50.000 lao động thuộc nhóm này.

Ngoài các nhóm trên, đề xuất còn mở rộng BHXH bắt buộc đối với người làm dịch vụ vận chuyển, giao nhận, bán hàng, đại lý và người bán vé số dạo, lao động môi giới trên nền tảng số, lao động thử việc, học nghề, thực tập và người làm việc theo hợp đồng lao động dưới một tháng.

Theo Bộ Nội vụ, việc mở rộng diện tham gia BHXH là cần thiết để tăng độ bao phủ an sinh trong bối cảnh thị trường lao động đang thay đổi mạnh. Tuy nhiên, chính sách cần được nghiên cứu, đánh giá kỹ tác động do liên quan đến nhiều lĩnh vực pháp luật và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người lao động cũng như hoạt động của doanh nghiệp.

Dự thảo Luật dự kiến sẽ được trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến và thông qua tại kỳ họp tháng 10 tới.