Số hóa văn hóa dân tộc thiểu số để phát triển du lịch cộng đồng bền vững

Tuy nhiên, trước tác động của quá trình hiện đại hóa và sự mai một của các thế hệ nghệ nhân, việc bảo tồn những giá trị này đang trở thành yêu cầu cấp thiết.

Nhằm gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số, UBND tỉnh Thanh Hóa đã ban hành Kế hoạch triển khai Đề án bảo tồn, phát huy và phát triển tiếng nói, chữ viết, trang phục, nghề truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số giai đoạn 2026 - 2030.

Kế hoạch được xây dựng nhằm cụ thể hóa Đề án đã được UBND tỉnh phê duyệt, đồng thời khắc phục những hạn chế trong giai đoạn 2023 - 2025. Quan trọng hơn, Thanh Hóa hướng đến từng bước đưa các giá trị văn hóa truyền thống trở thành nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, nhất là phát triển du lịch cộng đồng và du lịch bền vững tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Theo kế hoạch, trong giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh sẽ tiếp tục chỉnh lý, hoàn thiện hệ thống tư liệu về tiếng nói, chữ viết, trang phục và nghề truyền thống của các dân tộc thiểu số; đẩy mạnh số hóa từ 70 - 80% tài liệu liên quan nhằm lưu giữ lâu dài các giá trị văn hóa.

Cùng với đó là mở rộng các lớp truyền dạy tiếng nói, chữ viết, nghề truyền thống; nhân rộng các câu lạc bộ bảo tồn văn hóa ngay tại cộng đồng để tạo môi trường gìn giữ, trao truyền bản sắc cho thế hệ trẻ.

Một trong những nội dung được tỉnh đặc biệt quan tâm là bảo tồn và phát huy giá trị trang phục truyền thống của các dân tộc. Không chỉ dừng lại ở việc lưu giữ, Thanh Hóa sẽ đẩy mạnh tuyên truyền, vận động đồng bào mặc trang phục truyền thống trong các dịp lễ, tết, ngày hội và sinh hoạt cộng đồng.

Tổ chức các hội thi, hội diễn, liên hoan văn hóa dân gian, qua đó khơi dậy niềm tự hào, ý thức gìn giữ bản sắc trong mỗi người dân.

Đáng chú ý, kế hoạch đặt mục tiêu gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng. Các mô hình làng, bản truyền thống sẽ tiếp tục được xây dựng và hoàn thiện, trở thành điểm đến để du khách trải nghiệm đời sống văn hóa bản địa, thưởng thức ẩm thực.

Cùng với đó tìm hiểu nghề thủ công truyền thống, tham gia các lễ hội và sinh hoạt cộng đồng. Đây được xem là hướng đi giúp người dân vừa bảo tồn văn hóa, vừa tạo sinh kế, nâng cao thu nhập từ chính những giá trị truyền thống của dân tộc mình.

Theo các chuyên gia văn hóa, sức hấp dẫn của du lịch cộng đồng không nằm ở những công trình hiện đại mà chính ở những nét nguyên bản của đời sống đồng bào bản địa. Những nghệ nhân biết dệt thổ cẩm, thêu trang phục, chế tác nhạc cụ, hát dân ca hay lưu giữ tiếng nói, chữ viết truyền thống là những "kho tàng sống" của văn hóa dân tộc.

Thực tế, phần lớn các nghệ nhân hiện đều đã lớn tuổi. Nếu không kịp thời truyền dạy cho thế hệ trẻ, nhiều nghề truyền thống, tri thức dân gian và giá trị văn hóa đặc sắc có nguy cơ mai một, thậm chí biến mất theo thời gian.

Vì vậy, việc bảo tồn văn hóa không chỉ dừng lại ở lưu giữ hiện vật hay tư liệu, mà quan trọng hơn là giữ được những con người đang nắm giữ các giá trị ấy, tạo điều kiện để họ truyền nghề, truyền tri thức và tiếp tục phát huy vai trò trong cộng đồng.

UBND tỉnh Thanh Hóa giao Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì triển khai kế hoạch, phối hợp với các sở, ngành, địa phương tổ chức thực hiện bảo đảm thiết thực, hiệu quả, phù hợp với điều kiện thực tế và mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Hiện nay, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi Thanh Hóa có diện tích hơn 8.700 km², chiếm khoảng ba phần tư diện tích tự nhiên toàn tỉnh. Toàn vùng có 78 xã với 1.444 thôn, là nơi sinh sống của gần 1,1 triệu người thuộc bảy dân tộc chủ yếu gồm Kinh, Mường, Thái, Thổ, Dao, Mông và Khơ Mú; trong đó có hơn 700.000 người là đồng bào dân tộc thiểu số.

Với tiềm năng lớn về cảnh quan thiên nhiên cùng kho tàng văn hóa đặc sắc của các dân tộc, việc bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống gắn với phát triển du lịch cộng đồng không chỉ góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa mà còn mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững cho vùng miền núi Thanh Hóa trong những năm tới.