Lời nguyện ước bên dòng sông Con

Khi năm mới bắt đầu từ một lời khấn

Ở bản Hùng Thành, xã Thành Bình Thọ (Nghệ An), hơn 250 hộ dân, tất cả đều là người Thái vẫn duy trì nếp sinh hoạt cộng đồng bền chặt qua nhiều thế hệ. Nhiều năm trước, bản được công nhận là đơn vị văn hóa, nhưng với bà con nơi đây, danh hiệu chỉ là một phần. Điều quý giá hơn cả là những lễ tục cổ truyền vẫn được gìn giữ nguyên vẹn giữa nhịp sống đổi thay.

Lễ cầu mùa là nghi thức quan trọng nhất trong năm, thường diễn ra vào sáng mùng 5 Tết Nguyên đán. Đây không chỉ là hoạt động tâm linh mà còn đánh dấu thời điểm khởi đầu cho một chu kỳ sản xuất mới.

Sau những ngày sum họp đầu năm, người dân lại hướng tâm trí về ruộng nương, về hạt lúa, về nguồn nước những yếu tố quyết định sự no đủ của cả cộng đồng.

Khi sương còn đọng trên mái nhà sàn, người trong bản đã lặng lẽ tìm về nhà sinh hoạt cộng đồng và miếu bản. Mỗi gia đình mang theo một phần lễ, nắm xôi thơm, con gà béo, ché rượu cần góp lại thành mâm cỗ chung của cả cộng đồng.

Không ai bảo ai, sự sẻ chia ấy đã thành lệ. Mâm lễ không chỉ dâng lên thần linh lời tạ ơn mà còn gói ghém trong đó tinh thần gắn bó bền chặt sợi dây đã níu giữ bản làng qua bao mùa nắng cháy, lũ nguồn.

Lời khấn gửi thần núi sông

Miếu đầu bản nằm cạnh dòng sông Con hiền hòa, dưới tán cây cổ thụ đã gắn bó với bao thế hệ. Với người Thái, đây là không gian linh thiêng nơi hội tụ của thần núi, thần sông và linh hồn tổ tiên.

Quan niệm vạn vật hữu linh đã ăn sâu vào đời sống tinh thần của họ: núi rừng che chở con người, sông suối nuôi dưỡng ruộng đồng, vì vậy trước mỗi vụ mới phải có lời tạ ơn và lời cầu xin.

Lễ vật dâng cúng gồm xôi nếp thơm, gà luộc, rượu cần, trầu cau, bánh sừng trâu cùng nhiều loại bánh truyền thống làm từ gạo nếp. Mỗi món ăn đều mang ý nghĩa riêng, gửi gắm ước vọng về sự đủ đầy, sinh sôi.

Người có uy tín trong bản thay mặt cộng đồng đọc lời khấn. Giọng khấn trầm ấm vang lên giữa không gian tĩnh lặng của núi rừng, cầu mong mưa thuận gió hòa, lúa ngô tươi tốt, bản làng yên vui. Những lời nguyện ước ấy giản dị nhưng chứa đựng niềm tin sâu sắc vào sự gắn bó giữa con người và thiên nhiên.

Sau nghi thức chính, từng gia đình lần lượt dâng hương. Không khí trang nghiêm dần nhường chỗ cho những cái bắt tay, lời chúc đầu năm.

Lễ cầu mùa vì thế không chỉ là nghi lễ tâm linh mà còn là dịp để cộng đồng thêm gắn kết, để những người đi làm ăn xa có dịp trở về sum họp, cùng chia sẻ kế hoạch sản xuất cho năm mới.

Trao truyền qua tiếng chiêng xuân

Khi phần lễ khép lại, phần hội mở ra trong rộn ràng tiếng cười. Sân bản trở thành nơi diễn ra các trò chơi dân gian như bắn nỏ, kéo co, đẩy gậy, ném còn. Tiếng reo hò cổ vũ, tiếng chiêng vang vọng khắp núi đồi, tạo nên bức tranh xuân sống động.

Những trò chơi ấy không chỉ mang tính giải trí mà còn giúp lớp trẻ hiểu thêm về truyền thống cha ông. Qua từng vòng ném còn, từng nhịp chiêng, những giá trị văn hóa được trao truyền một cách tự nhiên. Người già kể chuyện mùa xưa, chia sẻ kinh nghiệm chọn giống, giữ nước; người trẻ lắng nghe và tiếp nối.

Trong bối cảnh nhiều phong tục đứng trước nguy cơ mai một, việc duy trì lễ cầu mùa ở bản Hùng Thành cho thấy ý thức rõ ràng của cộng đồng về bảo tồn di sản.

Chính quyền địa phương cũng định hướng xây dựng bản thành điểm du lịch cộng đồng, khuyến khích gìn giữ không gian nhà sàn, trang phục truyền thống, ẩm thực và các lễ hội đặc sắc. Tuy vậy, bà con vẫn đặt yếu tố thiêng và tính nguyên bản lên hàng đầu, tránh để nghi lễ trở thành màn trình diễn đơn thuần.

Khi nghi lễ khép lại, tiếng chiêng, tiếng khắc luống ngân vang giữa không gian bản nhỏ như còn neo lại trong lòng người. Những mâm lễ đã được hạ xuống, khói hương dần tan, nhưng niềm tin về một mùa mới đủ đầy vẫn còn nguyên vẹn trong ánh mắt mỗi người dân.

Lễ cầu mùa vì thế không chỉ dừng lại ở một nghi thức tâm linh đầu năm, mà trở thành điểm tựa tinh thần để cộng đồng bước vào chu kỳ sản xuất mới với sự đồng lòng và hy vọng.

Giữa nhịp sống hiện đại đang len dần vào từng nếp nhà sàn, việc gìn giữ lễ hội truyền thống càng thêm ý nghĩa. Đó không chỉ là giữ một phong tục, mà là giữ ký ức của tổ tiên, giữ đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, giữ sợi dây kết nối giữa con người với đất trời và với nhau. Từ mâm cỗ chung nơi miếu bản, từ lời khấn giản dị bên dòng sông Con, những giá trị ấy lặng lẽ được trao truyền qua từng thế hệ.

Vì thế khi những thửa ruộng bắt đầu vào vụ mới, khi hạt giống được gieo xuống đất, người dân bản Thái tin rằng mùa màng năm nay sẽ lại xanh tươi.

Bởi trước khi gieo hạt xuống ruộng, họ đã kịp gieo vào lòng mình một niềm tin bền bỉ, niềm tin được vun đắp từ truyền thống, từ cộng đồng, từ chính lễ hội đã gắn bó với bản làng qua bao mùa xuân.