Độc đáo các lễ hội chào mừng mùa Xuân ở Thanh Hóa

Mỗi dân tộc đều có những lễ hội khác nhau, nổi bật với Lễ hội Sết Boóc mạy (Tết cây bông) của người Thái, Tết năm cùng của người Dao, Lễ hội Xuân Phả, Mường Xia, Pôôn Pôông và hội đua thuyền truyền thống, thể hiện bản sắc văn hóa đặc sắc. Không chỉ đáp ứng nhu cầu văn hóa của người dân mà góp phần phát triển du lịch.

Tết năm cùng (dân tộc Dao) diễn ra cuối tháng 11 - hết tháng 12 âm lịch, là dịp thiêng liêng nhất để thờ cúng tổ tiên, Bàn Vương và cầu bình an, thường có bánh giầy, thịt lợn, gà.

Đồng bào Dao tại Thanh Hóa chủ yếu thuộc hai nhóm Dao Tiền và Dao Quần Chẹt, sinh sống tại nhiều xã miền núi. Trong đời sống tâm linh, ngoài Tết thanh minh và rằm tháng Bảy, Tết năm cùng được xem là dịp thiêng liêng nhất.

Hằng năm, từ tháng 11 đến hết tháng 12 âm lịch, các gia đình mời thầy cúng làm lễ, chuẩn bị ba mâm cúng gồm mâm tổ tiên, mâm thờ Bàn Vương và mâm dành cho các thành viên đã khuất trong dòng họ.

Lễ vật không thể thiếu là thịt lợn, thịt gà và đặc biệt là bánh giầy – được làm từ nếp dẻo thơm do chính gia đình trồng cấy. Nghi lễ kéo dài hơn một giờ đồng hồ.

Thầy cúng thay mặt gia chủ báo cáo công việc đã làm trong năm, cầu mong mùa màng bội thu, gia đình bình an, hạnh phúc. Sau nghi lễ, gia chủ mời anh em, họ hàng, bạn bè cùng chung vui trong không khí đầm ấm, trang trọng.

Tết năm cùng không chỉ là một phong tục, mà là sợi dây nối liền quá khứ với hiện tại, là nền tảng tinh thần để đồng bào Dao ở miền Tây xứ Thanh tiếp tục gìn giữ bản sắc, củng cố đoàn kết cộng đồng và phát triển bền vững trên chính quê hương mình.

Lễ hội Pôồn Pôông- nét văn hóa đặc sắc của người Mường được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia. Pôồn Pôông là lễ hội có từ xa xưa, trong tiếng Mường “Pôồn” có nghĩa là chơi, nhảy múa còn “Pôông” có nghĩa là bông, bông hoa. Pôồn Pôông có nghĩa là nhảy múa bên cây bông (hay còn gọi là cây hoa).

Lễ hội được tổ chức hằng năm vào ngày rằm tháng Giêng, rằm tháng Ba và rằm tháng Bảy với mong muốn mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Pôồn Pôông là loại dân ca nghi lễ, thần linh vừa mang tính nghi lễ cầu phúc, cầu an vừa mang tính chất giao duyên nam - nữ.

Người Mường gọi các nhân vật chính trong lễ hội Pôồn Pôông là các Ậu Máy - người chủ lễ, người tổ chức, chủ trì cuộc Pôồn Pôông. Lễ hội Pôồn Pôông gồm phần lễ và phần diễn trò, các trò diễn xướng đều xoay quanh cây bông, mô phỏng lại toàn bộ các phong tục tập quán, phản ánh đời sống tâm linh, văn hoá tinh thần của đồng bào Mường.

Lễ hội Mường Xia (dân tộc Thái Quan Hóa) diễn ra vào tháng Giêng âm lịch, gắn với tín ngưỡng cầu mùa, bản làng ấm no với các hoạt động múa xòe, khua luống.

Đối với người Thái, khua luống là loại hình diễn xướng dân gian không thể thiếu trong năm mới. Để trình diễn khua luống, người ta chọn cây gỗ to, rồi đục một lỗ hổng rộng để tạo âm thanh và dùng những chiếc gậy bằng gỗ dài khoảng 1,5m để đánh vào thân gỗ.

Tham gia khua luống thường có từ 6 đến 8 người phụ nữ, trong đó một người làm cái, một người gõ nhịp và các cặp còn lại dùng những chiếc gậy gỗ gõ vào thành của cây gỗ theo nhịp phách.

Với người phụ nữ dân tộc Thái, giã gạo là việc làm quen thuộc hàng ngày để tạo nên bữa cơm gia đình. Trong khi giã gạo, người phụ nữ thường khua thêm vài nhịp chày vào thành luống hay gõ các chày với nhau, tạo nên những âm thanh hấp dẫn, xua tan những khó khăn trong cuộc sống. Trải qua thời gian, khua luống trở thành loại hình nghệ thuật không thể thiếu trong đời sống của đồng bào dân tộc Thái.

Ngoài ra, tại Thanh Hóa còn có lễ hội Xuân Phả (Thọ Xuân) diễn ra vào tháng 2 âm lịch, nổi tiếng với các trò diễn tái hiện cảnh các quốc gia cổ đến chúc mừng vua, thể hiện giao lưu văn hóa.

Những ngày Tết tất bật vừa qua đi sẽ có lễ hội Đền Nưa - Am Tiên (xã Tân Ninh) điểm đến tâm linh nổi tiếng đầu năm để dâng hương, cầu tài lộc. Lễ hội rước thần cá (xã Cẩm Lương) tổ chức tại Suối cá thần, cầu mong năm mới mưa thuận gió hòa. Lễ hội đua thuyền Trù Ninh (Hoằng Hóa) diễn ra tưng bừng dịp Tết, tạo không khí sôi nổi, gắn kết cộng đồng…

Các lễ hội này không chỉ là dịp vui chơi mà còn là sợi dây kết nối quá khứ và hiện tại, tôn vinh bản sắc dân tộc độc đáo tại các địa phương miền núi với mọi miền đất nước và cả du khách nước ngoài.

Điều đó mở ra cơ hội cho người dân địa phương giao lưu, học hỏi cũng như phát triển du lịch cộng đồng, sản phẩm ocop…tạo công ăn việc làm, giữ vững an ninh, nhất là khu vực biên giới.