Đề xuất người dân có thể làm giấy hộ tịch ở bất kỳ xã, phường nào

Dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi) đang đề xuất một thay đổi quan trọng, cho phép người dân đăng ký hộ tịch tại bất kỳ Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã nào, không phụ thuộc nơi cư trú hay địa giới hành chính. Nếu được thông qua, quy định này sẽ tạo thuận lợi đáng kể trong thực hiện các thủ tục như khai sinh, kết hôn, khai tử, trích lục hộ tịch.

Theo tờ trình của Bộ Tư pháp, việc sửa đổi Luật Hộ tịch năm 2014 nhằm đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa, đẩy mạnh chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính. Điểm mới nổi bật là chuyển từ mô hình quản lý hộ tịch gắn với nơi cư trú sang mô hình phục vụ người dân trên phạm vi toàn quốc, không bị giới hạn bởi địa giới hành chính.

Cụ thể, dự thảo Luật quy định UBND cấp xã có thẩm quyền thực hiện đăng ký tất cả các sự kiện hộ tịch. Người dân có thể lựa chọn bất kỳ UBND cấp xã nào để thực hiện thủ tục, thay vì phải về nơi đăng ký hộ khẩu thường trú hoặc nơi cư trú như trước đây. Quy định này được đánh giá sẽ giúp giảm thời gian, chi phí đi lại, đặc biệt đối với người lao động, học sinh, sinh viên sinh sống xa quê.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật cũng mở rộng phương thức thực hiện thủ tục hành chính, cho phép người dân lựa chọn nộp hồ sơ và nhận kết quả theo nhiều hình thức: trực tiếp, trực tuyến hoặc thông qua dịch vụ bưu chính. Đáng chú ý, dữ liệu hộ tịch điện tử được xác định có giá trị pháp lý tương đương giấy tờ bản giấy, tạo nền tảng cho việc thực hiện thủ tục hành chính trên môi trường số.

Một điểm mới quan trọng khác là quy định cơ quan đăng ký hộ tịch có trách nhiệm chủ động khai thác, tra cứu thông tin từ các cơ sở dữ liệu liên quan. Người dân chỉ phải cung cấp giấy tờ trong trường hợp không thể khai thác được dữ liệu hoặc thông tin chưa đầy đủ, chưa chính xác. Điều này góp phần giảm tình trạng yêu cầu giấy tờ trùng lặp, vốn là một trong những bất cập trong giải quyết thủ tục hành chính thời gian qua.

Dự thảo Luật cũng bổ sung quy định nhằm bảo đảm quyền đăng ký hộ tịch cho các nhóm đối tượng đặc thù, trong đó có người gốc Việt Nam chưa xác định quốc tịch cư trú tại Việt Nam. Đồng thời, quy định rõ việc bảo đảm quyền đăng ký khai sinh cho mọi trẻ em sinh ra hoặc sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam, phù hợp với các cam kết quốc tế về quyền con người.

Về tổ chức thực hiện, dự thảo Luật xác định xây dựng cơ sở dữ liệu hộ tịch là cơ sở dữ liệu quốc gia, được quản lý tập trung, bảo đảm an toàn, an ninh thông tin và có khả năng kết nối, chia sẻ với các hệ thống dữ liệu khác. Đây là nền tảng quan trọng để triển khai các thủ tục hành chính không phụ thuộc địa giới hành chính.

Tuy nhiên, để quy định đăng ký hộ tịch “phi địa giới” đi vào thực tế, nhiều ý kiến cho rằng cần đánh giá kỹ lưỡng các điều kiện bảo đảm, đặc biệt là hạ tầng công nghệ thông tin, khả năng kết nối liên thông dữ liệu và cập nhật thông tin theo thời gian thực. Yêu cầu này càng trở nên quan trọng tại các địa phương vùng sâu, vùng xa, nơi điều kiện hạ tầng còn hạn chế.

Việc sửa đổi Luật Hộ tịch lần này được kỳ vọng sẽ tạo bước tiến mới trong cải cách hành chính, hướng tới xây dựng nền hành chính phục vụ, lấy người dân làm trung tâm. Nếu được thông qua, quy định cho phép đăng ký hộ tịch không phụ thuộc nơi cư trú sẽ là một trong những thay đổi có tác động trực tiếp và rõ rệt nhất đến đời sống người dân.