Đề xuất chuyển từ tiền kiểm sang quản lý xuất bản bằng dữ liệu và hậu kiểm

Đổi mới phương thức quản lý hoạt động xuất bản

Sáng 5/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản .

Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết, việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng về phát triển hoạt động xuất bản; đồng thời khắc phục những hạn chế của Luật Xuất bản năm 2012, tạo hành lang pháp lý thúc đẩy hoạt động xuất bản phát triển trong bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và phát triển công nghiệp văn hóa, đáp ứng yêu cầu thực hiện các cam kết quốc tế cũng như các chiến lược, chương trình phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.

Về bố cục, dự thảo luật gồm 3 điều. Trong đó, Điều 1 bãi bỏ 4 điều và sửa đổi, bổ sung nội dung của 27/54 điều, bảo đảm tỷ lệ sửa đổi không vượt quá 50% tổng số điều của luật. Điều 2 bãi bỏ lệ phí đăng ký nhập khẩu xuất bản phẩm để kinh doanh và không kinh doanh theo quy định của Luật Phí và lệ phí. Điều 3 quy định về hiệu lực thi hành và điều khoản chuyển tiếp.

Về các nội dung trọng tâm, dự thảo luật khẳng định rõ hơn vị trí, vai trò và nguyên tắc của hoạt động xuất bản trong giai đoạn phát triển mới. Theo đó, xuất bản không chỉ thuộc lĩnh vực văn hóa, tư tưởng mà còn là ngành kinh tế - công nghệ, bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa, hạ tầng tri thức quốc gia và là công cụ chủ đạo của giáo dục, đào tạo. Đây được xác định là cơ sở chính trị, pháp lý quan trọng để xây dựng các chính sách phát triển xuất bản trong kỷ nguyên số.

Một trong những điểm mới đáng chú ý là dự thảo luật chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển. Theo đó, hoạt động quản lý sẽ được tăng cường thông qua dữ liệu và công nghệ số, đồng thời đẩy mạnh hỗ trợ chuyển đổi số, phát triển nguồn nhân lực, văn hóa đọc, ngoại giao văn hóa và huy động nguồn lực xã hội cho phát triển xuất bản.

Đáng chú ý, dự thảo luật đề xuất chuyển từ tiền kiểm sang quản lý dựa trên dữ liệu và hậu kiểm; tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý, giám sát và xử lý vi phạm; cắt giảm 16/34 thủ tục hành chính, đơn giản hóa nhiều điều kiện kinh doanh, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền từ Trung ương cho địa phương và áp dụng phương thức quản lý thông qua dữ liệu trên môi trường điện tử nhằm tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Dự thảo cũng hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt động xuất bản trên môi trường số; bổ sung cơ chế quản lý, giám sát, hậu kiểm, bảo vệ quyền tác giả và xử lý vi phạm trên không gian mạng.

Bên cạnh đó, dự thảo sửa đổi các quy định về mô hình hoạt động, chức danh lãnh đạo và biên tập viên nhà xuất bản theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại; đồng thời bổ sung quy định về mô hình và chính sách đầu tư xây dựng tập đoàn xuất bản - truyền thông chủ lực quốc gia theo hướng đa nền tảng, đa sản phẩm.

Nhằm thúc đẩy phát triển công nghiệp nội dung, dự thảo mở rộng đối tượng tham gia liên kết xuất bản, tạo điều kiện để doanh nghiệp công nghệ, truyền thông, cơ sở giáo dục, thư viện và các tổ chức sáng tạo nội dung tham gia chuỗi giá trị xuất bản; đồng thời bổ sung quy định về quyền, nghĩa vụ, cơ chế khai thác, thương mại hóa nội dung và phát triển các sản phẩm phái sinh.

Dự thảo luật cũng tăng cường các quy định bảo vệ quyền tác giả, quyền của người làm xuất bản; bổ sung các giải pháp phòng, chống in lậu, in nối bản trái phép, làm giả xuất bản phẩm và vi phạm bản quyền trên môi trường số; quy định rõ trách nhiệm của các nền tảng số và đơn vị cung cấp dịch vụ trung gian.

Đối với công tác kiểm soát nội dung, dự thảo hoàn thiện cơ chế kiểm soát theo hướng quy định danh mục các loại xuất bản phẩm có nội dung quan trọng phải kiểm soát quy trình trước khi phát hành, đồng thời làm rõ trách nhiệm của nhà xuất bản, cơ quan chủ quản và cơ quan quản lý nhà nước trong từng khâu của hoạt động xuất bản.

Đề nghị hoàn thiện cơ chế hậu kiểm, thúc đẩy chuyển đổi số trong xuất bản

Thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, hồ sơ dự án luật được chuẩn bị đầy đủ; cơ quan chủ trì soạn thảo đã khẩn trương, nghiêm túc tiếp thu, hoàn thiện dự thảo. Dự thảo luật phù hợp với Hiến pháp, cơ bản bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và tương thích với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Ủy ban thống nhất với phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng của dự thảo luật, đồng thời đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo quan tâm hơn đến nguồn lực tổ chức thi hành, nhất là đối với các quy định về chuyển đổi số, xuất bản phẩm điện tử, xuất bản số và phát triển công nghiệp văn hóa.

Về chính sách của Nhà nước đối với hoạt động xuất bản, Ủy ban cơ bản tán thành với các quy định trong dự thảo luật, song đề nghị rà soát, thiết kế chính sách theo hướng khái quát hơn, tránh trùng lặp và bảo đảm thống nhất với các luật có liên quan như Luật Đầu tư, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và Luật Thuế giá trị gia tăng.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị cân nhắc phạm vi đối tượng được hưởng ưu đãi về thuế, tín dụng; làm rõ cơ chế, nguồn lực và đối tượng thụ hưởng chính sách đầu tư xây dựng tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia; đồng thời tách nội dung về phát triển văn hóa đọc thành một khoản riêng nhằm thể chế hóa yêu cầu của Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư.

Đối với các quy định về hoạt động xuất bản trên không gian mạng, Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm thống nhất với pháp luật về quản lý, cung cấp và sử dụng thông tin trên mạng cũng như các quy định có liên quan; đồng thời bảo đảm tính khả thi đối với các nền tảng phát hành và nền tảng trung gian phát hành xuất bản phẩm xuyên biên giới cung cấp dịch vụ tại Việt Nam.

Liên quan đến các hành vi bị cấm trong hoạt động xuất bản, cơ quan thẩm tra đề nghị quy định rõ ràng, cụ thể hơn để tránh phát sinh nhiều cách hiểu khác nhau trong quá trình áp dụng, đồng thời bảo đảm nguyên tắc quyền con người chỉ bị hạn chế theo quy định của luật.

Về mô hình tổ chức và hoạt động của nhà xuất bản, Ủy ban đồng tình với việc sửa đổi theo hướng phù hợp với mô hình chính quyền địa phương mới và yêu cầu chuyển đổi số. Tuy nhiên, cơ quan chủ trì soạn thảo cần tiếp tục làm rõ cơ chế quản trị, quyền và nghĩa vụ của cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia; đồng thời phân định rõ mô hình cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia với tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia để tránh chồng chéo trong quá trình thực hiện.

Đối với hoạt động phát hành xuất bản phẩm, Ủy ban đề nghị giao Chính phủ quy định chi tiết cơ chế hậu kiểm, nhất là đối với hoạt động phát hành trên không gian mạng và các sàn thương mại điện tử, nhằm tăng cường hiệu quả quản lý, bảo vệ an ninh tư tưởng và phòng, chống xuất bản phẩm lậu.

Về nhập khẩu xuất bản phẩm, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục đánh giá kỹ thực tiễn hoạt động, quy mô thị trường và khả năng đáp ứng của hệ thống quản lý nhà nước; đồng thời xây dựng cơ chế kiểm tra chặt chẽ, khả thi, bảo đảm giữ vững an ninh văn hóa, tư tưởng.