Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Bài 2: Thí điểm luật sư công: Tăng năng lực pháp lý Nhà nước, tạo môi trường minh bạch cho doanh nghiệp

Nhóm PV • 28/04/2026 - 06:34

Sáng 24/4, tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Nghị quyết thí điểm chế định luật sư công với 467/484 đại biểu tán thành, đạt 93,4%. Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 01/10/2026 và được thí điểm đến hết ngày 30/9/2028 tại 8 bộ và 10 địa phương. Đây được xem là bước đi mang tính cải cách thể chế, góp phần nâng cao năng lực pháp lý của khu vực công, bảo vệ lợi ích Nhà nước trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Thống kê của Bộ Tư pháp thể hiện, năm 2024 có 1.973 bản án, quyết định của Tòa án về vụ án hành chính phải thi hành, tăng 73,7% so với năm 2023. Điều này cho thấy số lượng tranh chấp hành chính đang gia tăng mạnh, kéo theo nhu cầu nâng cao năng lực đại diện pháp lý của cơ quan nhà nước. Nhiều vụ án hành chính có tính chất phức tạp, gặp khó khăn trong quá trình giải quyết, như việc triệu tập người bị kiện hoặc thu thập hồ sơ, tài liệu liên quan.

Trong bối cảnh đó, việc hình thành đội ngũ luật sư công được kỳ vọng không chỉ hỗ trợ giải quyết tranh chấp, mà còn góp phần phòng ngừa rủi ro pháp lý từ sớm, nâng cao chất lượng quản trị công. Về dài hạn, giá trị của chế định này không nằm ở số lượng vụ việc tham gia, mà ở khả năng giảm thiểu sai sót trong hoạt động công vụ, củng cố niềm tin vào tính thượng tôn pháp luật.

Với nghị quyết vừa được Quốc hội thông qua, việc thí điểm chế định luật sư công sẽ được triển khai tại 8 Bộ gồm: Quốc phòng, Công an, Xây dựng, Tài chính, Tư pháp, Công Thương, Ngoại giao, Nông nghiệp và Môi trường; cùng với UBND 10 tỉnh, thành phố: Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ, Quảng Ninh, Lâm Đồng, Khánh Hòa, Đồng Nai, Bắc Ninh. Thời gian thí điểm từ 1/10/2026 đến 30/9/2028.

“
Việc lựa chọn 8 Bộ và 10 địa phương đã được cân nhắc kỹ lưỡng. Các Bộ được chọn đều quản lý lĩnh vực rộng, phức tạp, phát sinh nhiều vụ việc pháp lý; trong khi các địa phương đều là những trung tâm phát triển kinh tế – xã hội, có nhiều giao dịch và tranh chấp, phù hợp để triển khai thí điểm và đánh giá hiệu quả trên thực tế. Nội dung dự thảo được xây dựng theo hướng đổi mới tư duy tư pháp, chỉ quy định khung, mang tính nguyên tắc, tạo sự linh hoạt trong tổ chức thực hiện.
Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng

Tại nghị trường, đại biểu Nguyễn Đình Xuân (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Tây Ninh) nhấn mạnh việc hình thành chế định luật sư công là cần thiết, nhằm nâng cao năng lực bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, đặc biệt trong bối cảnh các tranh chấp về đầu tư, thương mại, đất đai và hành chính ngày càng gia tăng.

Theo đại biểu, thực tế tại nhiều địa phương cho thấy vẫn còn tình trạng lúng túng khi tham gia các vụ kiện hành chính phức tạp. Thậm chí, có trường hợp chưa chuẩn bị đầy đủ hồ sơ pháp lý, dẫn đến thua kiện hoặc kéo dài thời gian giải quyết tranh chấp.

Từ góc độ thực tiễn công tác, ông cho biết các cơ quan chuyên môn thường xuyên tham gia tố tụng với vai trò đại diện hoặc đơn vị liên quan, như cung cấp dữ liệu về sử dụng đất, kết quả đo đạc và các tài liệu kỹ thuật khác. Tuy nhiên, nguồn lực pháp lý chuyên sâu còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả bảo vệ lợi ích của Nhà nước.

Đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long) cũng cho rằng chế định luật sư công là một thiết chế mới, có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao năng lực pháp lý của khu vực công. Việc thí điểm tại các bộ, ngành và địa phương không chỉ góp phần hình thành đội ngũ luật sư công chuyên nghiệp, mà còn tạo dựng “lá chắn pháp lý” vững chắc, giúp bảo vệ hiệu quả lợi ích của Nhà nước trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Đồng quan điểm, đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc (Đoàn đại biểu Quốc hội Thành phố Đà Nẵng) nhấn mạnh rằng thực tiễn đang đặt ra yêu cầu phải hình thành một đội ngũ luật sư công chuyên nghiệp, đủ năng lực hỗ trợ cơ quan nhà nước xử lý các vấn đề pháp lý phức tạp, đặc biệt trong các lĩnh vực đầu tư, thương mại và tranh chấp quy mô lớn.

Từ góc độ cơ quan giám sát, bà Lưu Thị Hồng Mơ, Phó Trưởng ban Dân chủ, Giám sát và Phản biện xã hội, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cho rằng việc thí điểm luật sư công tại 8 Bộ và 10 tỉnh thành là bước đi cần thiết trong bối cảnh tranh chấp pháp lý, đặc biệt là tranh chấp đầu tư và khiếu kiện hành chính, ngày càng gia tăng cả về số lượng và mức độ phức tạp.

Theo bà, luật sư công không đơn thuần là một chức danh mới, mà là công cụ thể chế nhằm chuyên nghiệp hóa hoạt động bảo vệ lợi ích công, giảm thiểu rủi ro pháp lý trong quản lý nhà nước.

Xa hơn, nếu được triển khai bài bản, mô hình này không chỉ góp phần xử lý các vụ việc phát sinh mà còn nâng cao chất lượng quản trị từ bên trong bộ máy. Khi cơ quan nhà nước được tăng cường năng lực tư vấn, phản biện và dự báo rủi ro pháp lý, chất lượng tham mưu, ban hành và tổ chức thực hiện quyết định quản lý sẽ được cải thiện theo hướng chặt chẽ, thận trọng hơn, qua đó góp phần hạn chế sai sót từ sớm, từ xa trong hoạt động công vụ.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Vũ Gia Luyện - Đại biểu HĐND TP Hà Nội, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Công ty CP Giải pháp CNTT Quốc tế cho rằng cần hiểu đúng bản chất của luật sư công là người bảo vệ lợi ích công, tức lợi ích của Nhà nước và toàn xã hội, không phải công cụ nhằm “đối phó” với doanh nghiệp.

Trong một Nhà nước pháp quyền, Nhà nước và doanh nghiệp đều bình đẳng trước pháp luật. Việc Nhà nước có đại diện pháp lý chuyên nghiệp hơn không đồng nghĩa doanh nghiệp sẽ bị bất lợi, nếu các chủ thể tuân thủ đúng quy định pháp luật.

Theo ông Luyện, việc xây dựng đội ngũ luật sư công là bước đi đúng hướng, phù hợp yêu cầu hội nhập và quản trị hiện đại. Thực tế cho thấy nhiều cơ quan nhà nước hiện chưa có đội ngũ pháp lý đủ năng lực tham gia tố tụng một cách bài bản, dẫn đến quá trình xử lý vụ việc còn lúng túng, thiếu nhất quán, ảnh hưởng đến hiệu quả bảo vệ lợi ích công.

Từ góc nhìn thị trường, sự xuất hiện của luật sư công được kỳ vọng mang lại tác động tích cực trong trung và dài hạn đối với môi trường pháp lý. Khi Nhà nước có đại diện pháp lý chuyên nghiệp, quá trình giải quyết tranh chấp sẽ dựa nhiều hơn vào lập luận và chứng cứ, thay vì chịu tác động bởi yếu tố hành chính. Điều này không chỉ bảo vệ lợi ích Nhà nước mà còn góp phần tạo lập môi trường pháp lý minh bạch, công bằng hơn cho doanh nghiệp.

Đồng quan điểm, luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật SBLAW nhận định việc thí điểm luật sư công là bước đi mang tính chiến lược trong bối cảnh các quan hệ pháp lý ngày càng phức tạp, đặc biệt khi tranh chấp đã mở rộng ra lĩnh vực đầu tư và thương mại quốc tế.

Theo luật sư Hà, luật sư công không phải là “cánh tay nối dài” của cơ quan hành chính, mà đóng vai trò “người gác cổng pháp lý”, có chức năng phản biện nội bộ. Nếu vận hành hiệu quả, lực lượng này không chỉ tham gia xử lý tranh chấp mà còn góp phần ngăn ngừa rủi ro pháp lý ngay từ khâu ban hành quyết định, qua đó giảm thiểu khiếu kiện kéo dài và áp lực cho hệ thống Tòa án.

Từ thực tiễn hành nghề, ông Hà cho biết trong các vụ kiện hành chính liên quan đến đất đai, bồi thường, việc có đại diện pháp lý chuyên nghiệp giúp cơ quan nhà nước củng cố lập luận pháp lý, đồng thời góp phần hóa giải xung đột với người dân theo hướng hợp tình, hợp lý. Trong các tranh chấp đầu tư quốc tế, sự tham gia của luật sư có chuyên môn sâu cũng giúp hạn chế rủi ro pháp lý, tránh các khoản bồi thường lớn phát sinh từ sai sót trong hợp đồng hoặc quy trình.

Ở góc độ dài hạn, giá trị của chế định luật sư công không nằm ở số lượng vụ việc tham gia, mà ở khả năng phòng ngừa rủi ro pháp lý. Khi các quyết định hành chính được rà soát từ sớm bởi đội ngũ có tư duy pháp lý chuyên nghiệp, các yếu tố chủ quan, áp đặt sẽ được hạn chế, qua đó giảm đáng kể khiếu nại, tố cáo và tranh chấp phát sinh. Điều này góp phần nâng cao hiệu quả vận hành của bộ máy và củng cố niềm tin xã hội vào tính thượng tôn pháp luật.

Theo Báo cáo của Chính phủ năm 2024, các cơ quan hành chính nhà nước đã tiếp 363.245 lượt người đến khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh, giảm 7,2% so với năm 2023; tổng số người được tiếp là 403.030 người, giảm 7,3%. Tổng số vụ việc là 290.497, giảm 1,5%; số đoàn đông người là 3.687 đoàn, tăng 15,7%.

Các cơ quan hành chính tiếp nhận 480.233 đơn, đã xử lý 471.229 đơn (đạt 98,1%). So với năm 2023, tổng số đơn tăng 6%, trong đó đơn khiếu nại tăng 7,3%, đơn tố cáo tăng 39,1%.

Khiếu nại trong lĩnh vực đất đai, nhà ở chiếm 58,2%; chế độ, chính sách chiếm 16,5%; lĩnh vực tư pháp chiếm 2,9%. Đối với tố cáo, lĩnh vực hành chính chiếm 82%; tư pháp chiếm 23,7%; hành vi tham nhũng chiếm 4%.

Thực hiện: Phi Hùng - Mai Đỉnh - Đỗ Việt - Trang Nhi
Ảnh: Tư liệu.

Mời độc giả đọc Loạt bài: NHẬN DIỆN, PHẢN BÁC LUẬN ĐIỆU XUYÊN TẠC QUANH CHẾ ĐỊNH LUẬT SƯ CÔNG

* Bài 1: Từ kinh nghiệm quốc tế đến bước đi thí điểm luật sư công tại Việt Nam

* Bài 3: Khi chính sách chưa ban hành đã bị ‘bóp méo’

* Bài 4: Nhận diện các luận điệu xuyên tạc quanh chế định luật sư công