TAND TP. Hà Nội: Nâng cao vai trò Hội thẩm nhân dân, đáp ứng yêu cầu xét xử trong tình hình mới

Khẳng định vai trò không thể thiếu của Hội thẩm nhân dân trong hoạt động xét xử

Thực hiện Chương trình công tác năm 2025, TAND TP. Hà Nội vừa tổ chức Hội nghị tập huấn và tổng kết công tác Hội thẩm nhân dân nhiệm kỳ 2021-2026. Đồng chí Đào Sỹ Hùng - Phó Bí thư Đảng ủy, Phó Chánh án TAND TP. Hà Nội dự và chủ trì Hội nghị.

Tham dự Hội nghị còn có đồng chí Trần Thị Tâm - Thẩm phán bậc 2, Trưởng phòng Tổ chức - Cán bộ; đồng chí Nguyễn Hồng Lam - Thẩm phán bậc 2, Chánh tòa Tòa Hành chính; đồng chí Trần Thị Thu Nam - Thẩm phán bậc 2, Chánh tòa Tòa Dân sự, cùng đại diện các Tòa chuyên trách và đông đảo Hội thẩm nhân dân TAND hai cấp TP. Hà Nội.

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Phó Chánh án Đào Sỹ Hùng nhấn mạnh: chế định nhân dân tham gia xét xử là một nguyên tắc hiến định, được ghi nhận xuyên suốt trong tất cả các bản Hiến pháp của nước ta. Cùng với Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân là thành viên quan trọng, không thể thiếu trong Hội đồng xét xử, trực tiếp tham gia quyết định việc giải quyết các vụ án hình sự, dân sự, hành chính, qua đó bảo đảm công lý được thực thi khách quan, đúng pháp luật, phản ánh tiếng nói, lẽ công bằng và nguyện vọng chính đáng của nhân dân.

Thực tiễn xét xử tại Hà Nội cho thấy, kết quả và chất lượng xét xử của TAND hai cấp trong nhiều năm qua có sự đóng góp rất quan trọng của đội ngũ Hội thẩm nhân dân - những người không chỉ tham gia xét xử bằng kiến thức pháp luật, mà còn bằng sự hiểu biết sâu sắc về đời sống xã hội, phong tục, tập quán, tâm tư của quần chúng.

Hiện nay, TAND hai cấp TP. Hà Nội có tổng cộng 842 Hội thẩm nhân dân, trong đó TAND TP. Hà Nội có 99 vị, các TAND khu vực có 743 vị. Phần lớn Hội thẩm có trình độ cử nhân Luật hoặc cử nhân các chuyên ngành khác; nhiều người đang công tác tại các cơ quan, ban, ngành của thành phố hoặc là cán bộ đã nghỉ hưu, có uy tín, kinh nghiệm thực tiễn phong phú, tinh thần trách nhiệm cao và phẩm chất chính trị, đạo đức tốt.

Trong suốt nhiệm kỳ 2021 - 2026, đội ngũ Hội thẩm nhân dân hai cấp TP. Hà Nội đã thể hiện rõ bản lĩnh, trách nhiệm, tích cực nghiên cứu hồ sơ, tham gia đầy đủ các phiên tòa theo phân công, đóng góp nhiều ý kiến xác đáng trong nghị án, góp phần nâng cao chất lượng bản án, quyết định của Tòa án, hạn chế án bị hủy, sửa do nguyên nhân chủ quan.

Phó Chánh án Đào Sỹ Hùng khẳng định: những thành tích chung của TAND hai cấp TP. Hà Nội trong công tác xét xử thời gian qua có dấu ấn rõ nét của đội ngũ Hội thẩm nhân dân - những “cánh tay nối dài” của Tòa án, góp phần củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và nền tư pháp.

Áp lực mới từ thực tiễn: Án nhiều hơn, tính chất phức tạp hơn

Năm 2025, TAND hai cấp TP. Hà Nội triển khai nhiệm vụ trong bối cảnh tình hình kinh tế - xã hội tiếp tục đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Số lượng các vụ án hình sự, tranh chấp dân sự, khiếu kiện hành chính năm sau cao hơn năm trước; nội dung các vụ việc ngày càng đa dạng, phức tạp, liên quan đến nhiều lĩnh vực mới như kinh tế, tài chính, đất đai, đầu tư, thương mại, công nghệ, thậm chí có yếu tố nước ngoài.

Bên cạnh đó, dân trí ngày càng được nâng cao, đội ngũ Luật sư, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự phát triển mạnh cả về số lượng lẫn chất lượng. Điều này đặt ra yêu cầu cao hơn đối với Hội đồng xét xử, trong đó đa số thành viên là Hội thẩm nhân dân, phải không ngừng học tập, nâng cao trình độ, kỹ năng và bản lĩnh nghề nghiệp.

Trước thực tiễn đó, việc tổ chức Hội nghị tập huấn, rút kinh nghiệm, thống nhất áp dụng pháp luật, nâng cao năng lực cho Hội thẩm nhân dân được lãnh đạo TAND TP. Hà Nội xác định là nhiệm vụ cấp thiết, có ý nghĩa lâu dài.

Tăng thẩm quyền cho TAND khu vực: yêu cầu mới đối với Hội thẩm nhân dân

Một nội dung quan trọng được nhấn mạnh tại Hội nghị là việc tăng thẩm quyền xét xử cho TAND khu vực kể từ ngày 1/7/2025. Theo đó, TAND khu vực sẽ thụ lý, giải quyết theo trình tự sơ thẩm hầu hết các loại án, trừ án hình sự có mức hình phạt trên 20 năm tù, tù chung thân hoặc tử hình, cũng như các vụ việc thuộc thẩm quyền riêng theo quy định của pháp luật tố tụng.

Việc tăng thẩm quyền này được đánh giá là bước đột phá trong cải cách tổ chức bộ máy Tòa án, thể chế hóa chủ trương của Đảng về tăng cường phân cấp, phân quyền, sắp xếp tổ chức theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu năng, hiệu quả.

Tuy nhiên, khi được giao thẩm quyền mới, TAND khu vực sẽ phải giải quyết nhiều loại vụ án có tính chất phức tạp, nghiêm trọng hơn, phạm vi quan hệ pháp luật rộng hơn, đòi hỏi Hội thẩm nhân dân phải nâng cao năng lực toàn diện để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn đầu triển khai mô hình mới.

Tập huấn trọng tâm, sát thực tiễn, giải đáp kịp thời vướng mắc

Xuất phát từ yêu cầu đó, Hội nghị tập huấn năm 2025 tập trung vào các nội dung thiết thực: cập nhật quy định mới về thẩm quyền, phạm vi xét xử các vụ án dân sự, hành chính sơ thẩm; rút kinh nghiệm thực tiễn; giải đáp các khó khăn, vướng mắc trong quá trình tham gia xét xử của Hội thẩm nhân dân.

Các báo cáo viên là những đồng chí có nhiều kinh nghiệm lý luận và thực tiễn xét xử như thành viên Ủy ban Thẩm phán, Chánh tòa, lãnh đạo các Tòa chuyên trách TAND TP. Hà Nội. Tại Hội nghị, đồng chí Nguyễn Hồng Lam - Chánh tòa Tòa Hành chính và đồng chí Trần Thị Thu Nam - Chánh tòa Tòa Dân sự đã chia sẻ nhiều kinh nghiệm thực tiễn quý báu, giúp Hội thẩm nâng cao kỹ năng nghiên cứu hồ sơ, đánh giá chứng cứ, xử lý tình huống phát sinh tại phiên tòa.

Không khí thảo luận tại Hội nghị diễn ra sôi nổi, thẳng thắn. Nhiều Hội thẩm đã nêu câu hỏi, phản ánh những khó khăn trong thực tiễn xét xử, được các giảng viên giải đáp cụ thể, rõ ràng, tạo sự thống nhất trong nhận thức và cách áp dụng pháp luật.

Phát biểu bế mạc Hội nghị, Phó Chánh án Đào Sỹ Hùng khẳng định, Hội nghị tập huấn nghiệp vụ Hội thẩm TAND hai cấp TP. Hà Nội năm 2025 đã hoàn thành toàn bộ nội dung, đạt được mục tiêu, yêu cầu đặt ra.

Thay mặt Ban Tổ chức, đồng chí trân trọng cảm ơn các giảng viên đã tâm huyết, trách nhiệm, truyền đạt đầy đủ các nội dung mới, quan trọng; ghi nhận tinh thần học tập nghiêm túc, trách nhiệm cao của đội ngũ Hội thẩm nhân dân; đồng thời biểu dương sự phối hợp chặt chẽ, chu đáo của các đơn vị liên quan trong công tác tổ chức.

Nhấn mạnh vai trò, vị trí của Hội thẩm nhân dân trong giai đoạn tới, Phó Chánh án Đào Sỹ Hùng đề nghị đội ngũ Hội thẩm tiếp tục tập trung thực hiện tốt một số nhiệm vụ trọng tâm: không ngừng học tập, nâng cao trình độ chuyên môn, hiểu biết toàn diện về đời sống xã hội; chủ động cập nhật văn bản pháp luật mới; tăng cường rút kinh nghiệm sau xét xử; phối hợp chặt chẽ với Thẩm phán để nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động xét xử.

Với tinh thần trách nhiệm, đoàn kết và quyết tâm đổi mới, Hội thẩm nhân dân TAND hai cấp TP. Hà Nội được kỳ vọng sẽ tiếp tục phát huy vai trò là chỗ dựa quan trọng của hoạt động xét xử, góp phần xây dựng nền tư pháp Thủ đô ngày càng chuyên nghiệp, công khai, minh bạch, vì công lý và phục vụ nhân dân.