Nhà, đất dôi dư sau sắp xếp bộ máy được xử lý ra sao?

Nhà, đất dôi dư sau sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy sẽ được áp dụng nhiều cơ chế đặc thù mới nhằm đẩy nhanh việc xử lý và khai thác. Đây là nội dung đáng chú ý tại Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP vừa được Chính phủ ban hành, có hiệu lực từ ngày 24/6/2026, quy định các giải pháp tháo gỡ vướng mắc, nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng tài sản công phát sinh sau sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức bộ máy.

Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP ngày 24/6/2026 quy định một số cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư phát sinh sau quá trình sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và sắp xếp đơn vị hành chính.

Nghị quyết có hiệu lực từ ngày ký ban hành (24/6/2026), thời gian áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù là 5 năm.

Theo Nghị quyết, phạm vi điều chỉnh bao gồm việc quản lý, khai thác các cơ sở nhà, đất dôi dư đã được giao cho tổ chức có chức năng quản lý, kinh doanh nhà của địa phương nhưng chưa đưa vào khai thác, đồng thời xử lý các cơ sở nhà, đất không còn nhu cầu sử dụng sau khi thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính.

Một trong những điểm đáng chú ý là Chủ tịch UBND cấp tỉnh được trao quyền quyết định việc quản lý, khai thác các cơ sở nhà, đất dôi dư thuộc địa phương quản lý, kể cả tài sản do cơ quan Trung ương đã chuyển giao về địa phương xử lý. Việc quyết định phải bảo đảm hiệu quả kinh tế - xã hội, đồng thời kiểm soát chặt chẽ các yếu tố liên quan đến quốc phòng, an ninh và môi trường.

Để rút ngắn thời gian đưa tài sản vào sử dụng, Nghị quyết cho phép khai thác cả những cơ sở nhà, đất chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc bị thất lạc giấy tờ, đồng thời không phải đáp ứng ngay yêu cầu phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất khi thực hiện khai thác.

Đối với tổ chức quản lý, kinh doanh nhà của địa phương, Nghị quyết cho phép chủ động lập phương án khai thác, đề xuất danh mục nhà, đất bố trí sử dụng tạm thời hoặc cho thuê, sau khi được Chủ tịch UBND cùng cấp chấp thuận thì được triển khai ngay, không phải thực hiện thủ tục lập hoặc điều chỉnh kế hoạch quản lý, khai thác theo quy định hiện hành, qua đó rút ngắn đáng kể quy trình xử lý.

Về hình thức khai thác, việc cho thuê nhà gắn với quyền sử dụng đất được thực hiện thông qua niêm yết giá hoặc chào giá cạnh tranh, không phải tổ chức đấu giá hoặc đấu thầu.

Nghị quyết cũng quy định thời hạn cho thuê tối đa 10 năm và được gia hạn nhiều lần nếu đáp ứng điều kiện theo quy định. Trường hợp địa phương có nhu cầu cho thuê trên 10 năm sẽ thực hiện theo quy định của pháp luật về đất đai sau khi hoàn tất các thủ tục điều chỉnh cần thiết.

Đối với việc xử lý nhà, đất dôi dư trong các trường hợp đặc biệt, Nghị quyết cho phép chuyển giao nguyên trạng về địa phương quản lý, kể cả khi chưa có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, hồ sơ pháp lý chưa đầy đủ hoặc còn tồn tại tình trạng lấn chiếm, chưa xác định rõ ranh giới thực địa. Cơ quan bàn giao có trách nhiệm kiểm kê, mô tả hiện trạng và chịu trách nhiệm về tính chính xác của hồ sơ, tài liệu.

Đáng chú ý, UBND cấp xã được quyền quyết định chuyển đổi công năng đối với các cơ sở nhà, đất đã tiếp nhận sang mục đích công cộng như vườn hoa, sân chơi, điểm sinh hoạt cộng đồng mà không phải thực hiện thêm thủ tục trình cấp có thẩm quyền giao tài sản.

Nghị quyết cũng cho phép cơ quan có thẩm quyền quyết định phá dỡ các công trình hiện hữu nếu không còn phù hợp với mục đích sử dụng mới, kể cả trong trường hợp tài sản vẫn còn khả năng sử dụng hoặc chưa hết thời gian tính hao mòn, khấu hao, nhằm đẩy nhanh quá trình chuyển đổi công năng và khai thác hiệu quả quỹ đất.

Đối với các cơ sở nhà, đất được giao hoặc cho thuê theo quy định của pháp luật về đất đai, Nghị quyết quy định rõ nguyên tắc xử lý tài sản gắn liền với đất, trách nhiệm hoàn trả giá trị tài sản còn lại trong từng trường hợp và các trường hợp được miễn hoàn trả theo quy định.

Theo Chính phủ, việc ban hành cơ chế đặc thù nhằm tháo gỡ những vướng mắc trong quá trình xử lý khối lượng lớn nhà, đất dôi dư phát sinh sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính, góp phần đưa tài sản công vào khai thác kịp thời, tránh lãng phí, nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng tài sản nhà nước.