Luật Thủ đô (sửa đổi): Phân quyền mạnh, mở rộng tự chủ, tạo đà phát triển vượt trội

Chiều 8/4, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội nghe Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Tờ trình dự án Luật Thủ đô (sửa đổi).

Tạo thể chế thuận lợi cho giai đoạn phát triển mới

Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, dự án Luật nhằm hoàn thiện thể chế đặc thù, ổn định, dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò và tính chất riêng của Thủ đô.

Dự án tiếp tục thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng về xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô, đồng thời đảm bảo phù hợp với Hiến pháp và các cam kết quốc tế. Luật cũng đề cao phân cấp, phân quyền toàn diện cho chính quyền Thủ đô, gắn với nguồn lực thực hiện và trách nhiệm kiểm tra, giám sát, giải trình.

Bộ trưởng nhấn mạnh, cơ chế, chính sách trong dự án phải vừa vượt trội, vừa trọng tâm, phù hợp với thực tiễn phát triển của Thủ đô và khả năng cân đối nguồn lực của Nhà nước.

Luật hướng tới tạo động lực, giải quyết các điểm nghẽn, thách thức, đồng thời tạo thể chế thuận lợi cho giai đoạn phát triển mới. Dự án kế thừa các quy định đã được kiểm nghiệm, đồng thời khắc phục hạn chế của Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, Nghị quyết số 258/2025/QH15 và các cơ chế thí điểm ở các địa phương.

Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) đã được bổ sung vào Chương trình lập pháp năm 2026. Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, quá trình xây dựng Luật tuân thủ chặt chẽ trình tự, thủ tục theo Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025. Dự thảo quy định về vị trí, vai trò của Thủ đô, cơ chế, chính sách, thẩm quyền và trách nhiệm xây dựng, phát triển, bảo vệ Thủ đô, gồm 9 chương, 36 điều, giảm 18 điều so với Luật hiện hành.

Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp, dự thảo Luật được xây dựng theo cách tiếp cận mới, phân quyền triệt để, mở rộng không gian sáng tạo và trách nhiệm tự quyết cho chính quyền Thủ đô, đồng thời tăng cường kiểm soát quyền lực, giám sát và giải trình.

Cụ thể, dự thảo sửa đổi các nội dung quan trọng tại Luật Thủ đô năm 2024, như khẳng định địa vị pháp lý và hiệu lực ưu tiên áp dụng; phân quyền toàn diện cho thành phố trong các lĩnh vực tổ chức bộ máy, tài chính – ngân sách, quy hoạch đô thị, tài nguyên, công nghệ số, liên kết vùng, y tế, văn hóa và an ninh trật tự.

Dự thảo dự kiến giao 192 thẩm quyền cho chính quyền Thành phố, gồm 50 thẩm quyền đã có, 57 thẩm quyền mở rộng và 85 thẩm quyền mới, không quy định chi tiết về thủ tục hành chính.

Luật cũng bổ sung các nội dung mới như nguyên tắc phân quyền, thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền Thành phố; cơ chế thí điểm, xử lý vi phạm, miễn trách nhiệm khi thực hiện đúng thẩm quyền; đẩy mạnh quản trị dựa trên dữ liệu số và trí tuệ nhân tạo; thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Ngoài ra, dự thảo lược bỏ các quy định mang tính định hướng, ít tính quy phạm hoặc quá chi tiết, đồng thời quy định đầy đủ cơ chế bảo đảm và thu hút nguồn lực tài chính để Hà Nội chủ động trong thi hành Luật, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và huy động chuyên gia, nhà khoa học.

Dự án Luật đã được chuẩn bị công phu

Thẩm tra dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Thủ đô năm 2024. Việc sửa đổi nhằm xây dựng một thể chế đặc biệt, vượt trội và ổn định, đủ khả năng giải quyết hiệu quả các vấn đề của Thủ đô, qua đó tạo lợi thế cạnh tranh và thúc đẩy Hà Nội phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đánh giá, hồ sơ dự án Luật đã được chuẩn bị công phu, đầy đủ các tài liệu theo quy định, đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, quyết định theo trình tự, thủ tục rút gọn. Nội dung dự thảo Luật đã cơ bản thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, định hướng lớn của Đảng về xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô, phù hợp với Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) và các điều ước quốc tế có liên quan.

Về nội dung của dự thảo Luật, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhất trí cao với định hướng phân quyền cho Thành phố Hà Nội trên các lĩnh vực như Chính phủ trình nhằm phát huy vai trò chủ động trong thiết kế và tổ chức thực hiện chính sách, phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Dự thảo Luật đã thể chế hóa các quan điểm chỉ đạo của Đảng theo 3 nhóm nội dung chính gồm: Hoàn thiện thể chế đặc thù, tăng quyền chủ động cho chính quyền Thủ đô; tổ chức không gian phát triển hiện đại, bền vững; huy động, phân bổ hiệu quả nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và liên kết vùng.

Để đảm bảo hiệu quả, Ủy ban đề nghị tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện dự thảo theo tinh thần đổi mới tư duy xây dựng pháp luật trong Nghị quyết số 66-NQ/TW và các chỉ đạo gần đây của Trung ương, Bộ Chính trị.

Đồng thời, cần làm rõ thẩm quyền giữa các cơ quan thành phố, thiết kế trình tự, thủ tục công khai, minh bạch; xác định điều kiện và cơ chế thực hiện các chính sách phát triển đô thị, tài chính, đầu tư, đất đai; bổ sung cơ chế liên kết vùng Thủ đô, giám sát, kiểm tra và giải trình trong quá trình thi hành Luật.