Khai thác không gian đa tầng, mở dư địa phát triển cho Thủ đô
Khai thác không gian ngầm và không gian trên cao là một hướng đi trong chiến lược phát triển Hà Nội. Luật Thủ đô năm 2026 tạo hành lang pháp lý để thành phố mở rộng không gian phát triển, huy động thêm nguồn lực, song cũng đặt ra yêu cầu về quy hoạch, quản lý và bảo đảm hài hòa lợi ích.
Cần khai thác hiệu quả không gian ngầm
Theo định hướng của Quy hoạch Tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, không gian đô thị được tổ chức thành ba lớp: Không gian ngầm, không gian mặt đất và không gian trên cao.

Trong đó, không gian ngầm được quy hoạch phục vụ nhiều chức năng như giao thông công cộng, nhà ga, bãi đỗ xe, hạ tầng kỹ thuật, logistics, trung tâm thương mại, lối đi bộ và các công trình dân sinh. Việc khai thác hiệu quả không gian này không chỉ góp phần bổ sung hạ tầng đô thị mà còn giải phóng mặt bằng trên mặt đất cho công viên, quảng trường, phố đi bộ và không gian xanh.
Cùng với đó, không gian trên cao được định hướng phát triển các công trình giao thông, cầu đi bộ, kết nối các tòa nhà với nhà ga metro, từng bước hình thành mạng lưới giao thông liên hoàn, khai thác hiệu quả không gian theo chiều đứng.
Một trong những bước đi cụ thể trong khai thác không gian ngầm là việc UBND thành phố Hà Nội phê duyệt quy hoạch bãi đỗ xe ngầm tại vườn hoa Phùng Hưng - Bát Đàn (phường Hoàn Kiếm) vào cuối năm 2025.

Theo Quy hoạch chung xây dựng không gian ngầm đô thị trung tâm thành phố Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, khu vực bốn quận nội đô cũ dự kiến bố trí 78 bãi đỗ xe công cộng ngầm, với tổng diện tích sàn khoảng 104ha. Quy hoạch Tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm cũng đề xuất phân tầng không gian ngầm theo độ sâu, gắn với từng chức năng và cơ chế quản lý phù hợp.
Để hiện thực hóa định hướng này, Điều 11 Luật Thủ đô năm 2026 quy định về quản lý không gian ngầm, không gian tầm thấp và tầm cao, tạo cơ sở để chính quyền thành phố chủ động hơn trong quản lý, khai thác các không gian này, gắn với quy hoạch và phát huy giá trị kinh tế.
Cụ thể hóa quy định của Luật, ngày 16/8/2026, UBND thành phố ban hành Quyết định số 112/2026/QĐ-UBND về quản lý, sử dụng không gian ngầm và không gian tầm thấp. Văn bản đặt ra yêu cầu quản lý đồng bộ hạ tầng, công nghệ và phương tiện hoạt động; bảo đảm kết nối với hệ thống giao thông công cộng, không ảnh hưởng đến công trình hiện hữu, môi trường, cảnh quan và di sản. Việc ứng dụng dữ liệu số, hệ thống thông tin địa lý và mô hình thông tin công trình cũng được chú trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý.
Minh bạch trong đầu tư, quản lý và giám sát
Từ quy hoạch đến triển khai thực tế, cơ chế đầu tư, khai thác và nghĩa vụ tài chính là những vấn đề cần được tính toán rõ ràng. Theo các chuyên gia, không gian đa tầng chỉ thực sự trở thành nguồn lực phát triển khi được quản lý bằng cơ chế minh bạch, có sự giám sát chặt chẽ, đồng thời bảo đảm sử dụng hiệu quả tài nguyên đất và nâng cao chất lượng sống của người dân.
Kiến trúc sư Trần Tuấn Anh (Hội Quy hoạch và Phát triển đô thị Việt Nam) nhận định, không gian ngầm từ lâu được nhìn nhận là nguồn tài nguyên quan trọng nhưng chưa được khai thác tương xứng với tiềm năng. Trong bối cảnh quỹ đất bề mặt ngày càng hạn chế, việc khai thác không gian ngầm có thể góp phần bổ sung hạ tầng, giảm áp lực giao thông và tạo nguồn thu cho ngân sách.
Đánh giá về Điều 11 Luật Thủ đô năm 2026, ông Trần Tuấn Anh cho rằng đây là quyết sách cần thiết, có ý nghĩa chiến lược đối với quá trình phát triển đô thị Hà Nội trong giai đoạn tới. Tuy nhiên, việc xác định nghĩa vụ tài chính phải bảo đảm minh bạch, phù hợp với mục đích sử dụng, giá trị khai thác và trách nhiệm của nhà đầu tư.
.jpg)
Đồng quan điểm, luật sư Trương Quốc Hòe cho rằng Luật Thủ đô năm 2026 tạo thêm cơ sở pháp lý để Hà Nội khai thác không gian đa tầng, đa lớp, qua đó mở rộng nguồn lực và tạo động lực tăng trưởng dài hạn. Để các quy định đi vào thực tiễn, cần xác định rõ nguyên tắc quy hoạch, phạm vi khai thác, thẩm quyền cấp phép và tiêu chuẩn kỹ thuật. Đặc biệt, cơ chế đầu tư, xã hội hóa các công trình ngầm như bãi đỗ xe, trung tâm thương mại phải được xây dựng chặt chẽ, gắn với yêu cầu bảo đảm an ninh, quốc phòng và bảo tồn di sản.
Ở góc độ quy hoạch, ông Nguyễn Đức Hùng, Phó Viện trưởng Viện Quy hoạch Xây dựng Hà Nội, cho rằng nhu cầu khai thác không gian ngầm trước hết tập trung tại vùng lõi đô thị, sau đó mở rộng đến khu vực Nhật Tân - Nội Bài, các đô thị vệ tinh và trung tâm mới tại Hòa Lạc, Đông Anh, Gia Lâm.
Trong giai đoạn 2026 - 2045, thành phố định hướng hoàn thiện khung pháp lý, xây dựng cơ sở dữ liệu 3D về không gian ngầm, phát triển đường sắt đô thị và các nút giao theo mô hình TOD (phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng). Đây là những tiền đề quan trọng để tổ chức khai thác không gian ngầm đồng bộ, gắn với định hướng phát triển đô thị dài hạn.
Hài hòa giữa phát triển và bảo tồn di sản
Mở rộng không gian phát triển cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về bảo tồn di sản, an toàn công trình và bảo vệ quyền lợi của người dân. Những ý kiến thảo luận về phương án tái thiết không gian hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận tại Kỳ họp thứ bảy (kỳ họp chuyên đề) HĐND thành phố Hà Nội khóa XVII ngày 28/10 cho thấy các vấn đề này cần được tính toán ngay từ khâu chuẩn bị dự án.
Tại phiên thảo luận về chủ trương đầu tư dự án, các đại biểu đề nghị đánh giá kỹ điều kiện địa chất, thủy văn và khảo cổ khi triển khai công trình ngầm tại khu vực di sản; đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ để kiểm soát rủi ro trong quá trình thiết kế, thi công và vận hành. Việc bảo vệ cảnh quan, môi trường và chất lượng nước hồ Hoàn Kiếm cũng được nhấn mạnh.
Bên cạnh đó, cần phân định rõ không gian ngầm phục vụ lợi ích công cộng với khu vực thương mại, dịch vụ do doanh nghiệp khai thác; tính toán minh bạch nghĩa vụ tài chính, bảo đảm kết nối giao thông công cộng và đáp ứng các yêu cầu về phòng cháy, chữa cháy, thoát nạn. Đây là những điều kiện quan trọng để Hà Nội khai thác hiệu quả không gian đa tầng, vừa mở rộng dư địa phát triển, vừa bảo đảm an toàn công trình, gìn giữ cảnh quan, di sản và lợi ích chung của cộng đồng.
