Luật Thủ đô 2026: Khơi thông dòng chảy, "đánh thức di sản" ngàn năm văn hiến

Công nghiệp văn hóa bứt tốc

Theo báo cáo tình hình kinh tế - xã hội 6 tháng đầu năm 2026, công nghiệp văn hóa Hà Nội tiếp tục ghi nhận nhiều tín hiệu khởi sắc. Các đơn vị nghệ thuật của Thủ đô đã tổ chức hơn 1.000 buổi biểu diễn, phục vụ trên 300.000 lượt khán giả, đạt doanh thu khoảng 29 tỷ đồng.

Không chỉ phát triển các hoạt động biểu diễn, Hà Nội đang từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa thông qua việc xây dựng các không gian sáng tạo mới. Trung tâm Công nghiệp văn hóa Cửa Nam, Trung tâm Công nghiệp văn hóa Đồng Xuân - Bắc Qua và Đề án Trung tâm Công nghiệp văn hóa Hồ Văn đang được triển khai, hướng tới tạo lập những cực tăng trưởng mới cho kinh tế sáng tạo ngay trong khu vực phố cổ.

Ở khu vực ngoại thành, các mô hình không gian văn hóa sáng tạo tại Bát Tràng, Hương Sơn, đền Gióng và xã đảo Minh Châu cũng được đẩy mạnh đầu tư, góp phần đa dạng hóa sản phẩm du lịch văn hóa và nâng cao trải nghiệm của du khách.

Song hành với phát triển không gian sáng tạo, Hà Nội cũng đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa. Thành phố đang xây dựng ứng dụng "Văn hóa Hà Nội", đồng thời đặt mục tiêu hoàn thành số hóa 100% di tích quốc gia và di tích quốc gia đặc biệt trong năm 2026 trên cơ sở hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung đã được xây dựng.

Cùng với đó, công tác giáo dục di sản tiếp tục được quan tâm. Trong 6 tháng đầu năm, thành phố đã tổ chức 101 chương trình biểu diễn nghệ thuật trong trường học, thu hút hơn 85.000 học sinh, sinh viên tham gia, góp phần lan tỏa tình yêu văn hóa và di sản tới thế hệ trẻ.

Những kết quả trên không chỉ khẳng định tiềm năng phát triển của công nghiệp văn hóa mà còn tạo nền tảng để Hà Nội hiện thực hóa mục tiêu đưa lĩnh vực này trở thành ngành kinh tế mũi nhọn.

"Đánh thức" di sản bằng cơ chế đặc thù

Đằng sau những chuyển động tích cực đó là quá trình hoàn thiện thể chế, trong đó Luật Thủ đô 2026 được xem là nền tảng pháp lý quan trọng để phát triển công nghiệp văn hóa theo hướng bền vững.

Lần đầu tiên, văn hóa được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển của Thủ đô. Điều 2 Luật Thủ đô 2026 xác định Hà Nội không chỉ là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia mà còn là trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, đào tạo, y tế và hội nhập quốc tế.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Điều 15 của Luật thiết lập hàng loạt cơ chế đặc thù nhằm huy động nguồn lực phát triển văn hóa.

Theo đó, HĐND thành phố được trao thẩm quyền ban hành các chính sách khuyến khích xã hội hóa; quyết định cơ chế quản lý, chính sách ưu đãi đối với các khu phát triển thương mại - văn hóa, trung tâm công nghiệp văn hóa và các thiết chế văn hóa khác.

Đặc biệt, Luật cho phép UBND thành phố quy định cơ chế hợp tác công - tư (PPP) trong quản lý, khai thác và sử dụng các công trình kiến trúc có giá trị. Đây được đánh giá là bước đột phá nhằm huy động nguồn lực xã hội tham gia bảo tồn, khai thác và phát huy giá trị di sản, thay vì chỉ dựa vào ngân sách nhà nước.

Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Phạm Tuấn Long cho biết, ngày 15/6/2026, HĐND Thành phố đã ban hành 7 nghị quyết quan trọng trong lĩnh vực văn hóa, thể thao, tạo hành lang pháp lý về xã hội hóa nguồn lực, quản lý quảng cáo, xử phạt vi phạm, tu bổ di tích, phát triển kinh tế đêm và cơ chế chi cho văn hóa, nghệ thuật.

Trong lĩnh vực di sản, Hà Nội tiếp tục đẩy mạnh bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với chuyển đổi số. Thành phố đang triển khai lập hồ sơ khoa học đối với hai di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu là Phở và Múa rối nước; đề xuất hồ sơ Áo dài Việt Nam trình UNESCO ghi danh, đồng thời tập trung hoàn thiện hồ sơ Khu di tích Cổ Loa đề nghị UNESCO công nhận là Di sản thế giới.

"Hà Nội xác định công nghiệp văn hóa là động lực tăng trưởng mới. Thành phố tiếp tục triển khai Nghị quyết 09-NQ/TU về phát triển công nghiệp văn hóa, tổ chức nhiều sự kiện văn hóa, nghệ thuật, giải trí mang tầm quốc tế như: Lễ hội Thiết kế sáng tạo, Festival Thăng Long - Hà Nội, Liên hoan Phim quốc tế Hà Nội, Liên hoan Nhạc Jazz quốc tế... Đồng thời, tăng cường kết nối các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và đội ngũ sáng tạo để hình thành các sản phẩm công nghiệp văn hóa mới, phát triển không gian sáng tạo gắn với chỉnh trang đô thị", ông Phạm Tuấn Long cho hay.

Gỡ "nút thắt" để văn hóa trở thành nguồn lực phát triển

Đánh giá về những điểm mới của Luật Thủ đô 2026, luật sư Trương Quốc Hòe (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho rằng điểm đột phá của đạo luật không chỉ nằm ở việc trao thêm thẩm quyền cho chính quyền thành phố, mà còn ở việc tạo khung pháp lý để phát triển hệ sinh thái công nghiệp văn hóa và các không gian sáng tạo, đồng thời đưa đội ngũ nhân lực sáng tạo trở thành chủ thể của quá trình phát triển.

Luật cũng mở ra hành lang pháp lý cho việc thu hút, trọng dụng nghệ sĩ, nghệ nhân, người thực hành di sản, vận động viên, huấn luyện viên và các chủ thể sáng tạo, đặc biệt là những người hoạt động trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Tuy nhiên, để các chính sách này phát huy hiệu quả, Hà Nội vẫn cần tiếp tục tháo gỡ những "nút thắt" đã tồn tại nhiều năm như mức đãi ngộ chưa tương xứng, thủ tục tuyển dụng còn phức tạp và cơ chế tôn vinh nhân tài chưa đủ sức hấp dẫn.

Dưới góc độ pháp lý, luật sư Trương Quốc Hòe cho rằng Luật Thủ đô 2026 đã mở ra khung pháp lý quan trọng cho phát triển công nghiệp văn hóa. Tuy nhiên, để các quy định sớm đi vào cuộc sống, Hà Nội cần khẩn trương ban hành các chính sách cụ thể về thu hút, trọng dụng và phát huy đội ngũ nhân lực sáng tạo trong lĩnh vực văn hóa.

"Luật Thủ đô 2026 không chỉ mở ra những cơ chế, chính sách mới mà còn mở ra một tư duy phát triển mới. Khi di sản được 'đánh thức', văn hóa sẽ không chỉ là giá trị cần gìn giữ mà còn trở thành nguồn lực phát triển, góp phần nâng cao sức cạnh tranh và vị thế của Thủ đô trong kỷ nguyên sáng tạo", luật sư Trương Quốc Hòe nhấn mạnh.

Không chỉ được thể hiện qua các cơ chế, chính sách, những giá trị mà Luật Thủ đô 2026 hướng tới đang dần hiện hữu trong đời sống văn hóa của người dân. Vào mỗi dịp cuối tuần, các chương trình "Biểu diễn nghệ thuật cộng đồng" và "Âm nhạc cuối tuần" tại khu vực Nhà Bát Giác, phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm đã trở thành điểm hẹn văn hóa quen thuộc, thu hút đông đảo người dân và du khách.

Sự kết hợp giữa các loại hình nghệ thuật truyền thống như chèo, cải lương, ca trù, xẩm với âm nhạc đương đại đã tạo nên không gian văn hóa đặc sắc, không chỉ mang đến những trải nghiệm nghệ thuật miễn phí cho người dân và du khách mà còn góp phần lan tỏa giá trị di sản, bồi đắp niềm tự hào về bản sắc Thăng Long - Hà Nội và thổi luồng sinh khí mới vào các giá trị văn hóa truyền thống.