Hạn chế để trẻ em ngồi ghế trước ô tô: Nhìn từ góc độ an toàn giao thông

Mối nguy tiềm ẩn từ ghế trước

Khoản 3 Điều 10 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024 quy định: Khi chở trẻ em dưới 10 tuổi và có chiều cao dưới 1,35m, người điều khiển ô tô không được bố trí trẻ ngồi cùng hàng ghế với người lái, trừ trường hợp xe chỉ có một hàng ghế; đồng thời phải sử dụng thiết bị an toàn phù hợp cho trẻ em. Quy định này được xây dựng trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm quốc tế và các nghiên cứu về an toàn giao thông cho trẻ nhỏ.

Theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP, từ ngày 01/01/2026, hành vi để trẻ em ngồi ghế trước hoặc không sử dụng thiết bị an toàn phù hợp sẽ bị xử phạt hành chính với mức tiền từ 800.000 đến 1.000.000 đồng. Tuy nhiên, trên thực tế, trước thời điểm quy định này có hiệu lực, việc chấp hành các khuyến nghị về bố trí chỗ ngồi và sử dụng thiết bị an toàn cho trẻ em trên ô tô vẫn còn hạn chế, phản ánh khoảng cách giữa định hướng chính sách và thói quen sử dụng phương tiện của một bộ phận người dân.

Một nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu Chính sách và Phòng chống tai nạn thương tích (Đại học Y tế Công cộng) cho thấy, dù tỷ lệ sở hữu ô tô tại Việt Nam, đặc biệt ở các đô thị lớn, đang gia tăng nhanh, song số xe được trang bị thiết bị an toàn chuyên dụng cho trẻ em vẫn chiếm tỷ lệ thấp. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cần tăng cường thông tin, hướng dẫn để phụ huynh hiểu rõ hơn về các nguy cơ tiềm ẩn khi cho trẻ ngồi ghế trước ô tô.

Theo phân tích của các chuyên gia an toàn giao thông, ghế trước là khu vực chịu lực va chạm lớn khi xảy ra tai nạn. Trong trường hợp trẻ không được cố định đúng cách, nguy cơ va đập mạnh vào nội thất xe hoặc bị tác động trực tiếp bởi túi khí phía trước là rất cao. Tốc độ bung của túi khí được thiết kế để bảo vệ người trưởng thành, nhưng với thể trạng của trẻ em, đặc biệt là vùng đầu và cổ, có thể gây ra chấn thương nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, dây an toàn dành cho người lớn tại ghế trước thường không phù hợp với chiều cao và cân nặng của trẻ nhỏ. Việc sử dụng không đúng thiết kế có thể làm giảm hiệu quả bảo vệ, thậm chí gia tăng nguy cơ chấn thương trong một số tình huống va chạm. Ngoài yếu tố kỹ thuật, hành vi của trẻ nhỏ – vốn hiếu động, dễ mất tập trung – cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng xử lý tình huống của người lái.

Nhiều quốc gia đã ban hành các quy định hạn chế hoặc cấm trẻ em ngồi ghế trước ô tô từ nhiều thập kỷ trước, đồng thời yêu cầu bắt buộc sử dụng ghế an toàn phù hợp cho trẻ em. Những quy định này thường đi kèm với các chương trình truyền thông và hỗ trợ nhằm tạo sự đồng thuận trong xã hội.

Từ nhận thức đến hành động

Bảo đảm an toàn cho trẻ em khi tham gia giao thông bằng ô tô là vấn đề liên quan trực tiếp đến nhiều chủ thể, từ gia đình, nhà trường đến cơ quan quản lý. Trong đó, phụ huynh giữ vai trò then chốt, bởi chính họ là người đưa ra quyết định về cách bố trí chỗ ngồi và sử dụng thiết bị an toàn cho trẻ trong mỗi chuyến đi. Việc hiểu đúng tinh thần của các quy định – không chỉ nhằm tuân thủ pháp luật mà còn để phòng ngừa rủi ro – được xem là bước khởi đầu quan trọng.

Theo các nghiên cứu và khuyến nghị quốc tế, việc để trẻ ngồi ở hàng ghế sau và sử dụng thiết bị an toàn phù hợp với độ tuổi, chiều cao và cân nặng giúp giảm đáng kể nguy cơ chấn thương khi xảy ra va chạm. Những thói quen này không đòi hỏi thay đổi lớn về kỹ thuật, nhưng cần sự kiên trì và nhất quán trong quá trình thực hiện.

Bên cạnh gia đình, nhà trường cũng được xem là môi trường thuận lợi để hình thành nhận thức và kỹ năng an toàn giao thông cho trẻ em. Thông qua các hoạt động giảng dạy, ngoại khóa hoặc trải nghiệm thực tế, việc trang bị kiến thức cơ bản về an toàn khi tham gia giao thông có thể giúp trẻ sớm hình thành thói quen tự bảo vệ bản thân.

Từ góc độ quản lý, nhiều ý kiến cho rằng bên cạnh việc hoàn thiện quy định pháp luật, cần chú trọng hơn tới các giải pháp hỗ trợ trong giai đoạn chuyển tiếp, như tăng cường truyền thông, hướng dẫn sử dụng thiết bị an toàn đúng cách và tạo điều kiện để các sản phẩm này trở nên dễ tiếp cận hơn với người dân. Các đề xuất về khuyến khích sản xuất trong nước, hỗ trợ chi phí hoặc phổ biến kiến thức đang được xem là những hướng tiếp cận nhằm nâng cao tính khả thi của chính sách.

Trong bối cảnh ô tô cá nhân ngày càng phổ biến, việc tiếp cận quy định không để trẻ em ngồi ghế trước như một biện pháp phòng ngừa rủi ro, thay vì là sự hạn chế tiện ích, có thể giúp giảm bớt những băn khoăn trong dư luận. Khi các quy định được triển khai song hành với giải thích rõ ràng và hỗ trợ phù hợp, mục tiêu bảo đảm an toàn cho trẻ em khi tham gia giao thông sẽ có thêm cơ sở để được thực hiện một cách bền vững.