Đền Cả - Dấu ấn lịch sử trên miền đất cổ

Dấu ấn lịch sử - văn hóa nhiều tầng giá trị

Đền Cả được xây dựng để tưởng niệm Uy Minh Vương Lý Nhật Quang - vị danh tướng triều Lý từng trấn nhậm phương Nam, có nhiều đóng góp trong việc ổn định đời sống nhân dân và phát triển trên vùng đất xã Yên Thành tỉnh Nghệ An xưa. Trong tâm thức dân gian, ông được suy tôn là bậc anh hùng “hộ quốc an dân”, tiêu biểu cho đức độ và tinh thần vì dân.

Ngoài vị chủ thần, đền còn thờ Cao Sơn Cao Các - vị thần núi trong tín ngưỡng truyền thống; Phan Cảnh Quang (Sơn Quận Công), cùng phối thờ Bạch Y Công chúa và Mai Hoa Công chúa. Sự phối thờ này phản ánh đời sống tín ngưỡng đa dạng, đồng thời thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Trải qua các triều đại, đặc biệt dưới thời Hậu Lê, Đền Cả nhiều lần được trùng tu, mở rộng với quy mô ngày càng khang trang. Hệ thống 24 long ngai, bài vị cổ cùng các cấu kiện kiến trúc truyền thống còn lưu giữ đến nay tạo nên giá trị nghệ thuật và lịch sử đặc sắc.

Năm 2012, Đền Cả được công nhận là Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp Quốc gia, khẳng định vị thế của một thiết chế tâm linh tiêu biểu trên vùng đất xứ Nghệ.

Địa chỉ đỏ của phong trào yêu nước

Không chỉ mang giá trị tâm linh, Đền Cả còn được biết đến như một “địa chỉ đỏ” gắn liền với các phong trào yêu nước trên địa bàn. Cuối thế kỷ XIX, trong bối cảnh phong trào Cần Vương lan rộng khắp Trung Kỳ, ngôi đền từng là nơi gặp gỡ, hội bàn và sinh hoạt bí mật của nghĩa quân do Nguyễn Xuân Ôn và Lê Doãn Nhã lãnh đạo.

Dưới mái đền cổ kính, nhiều chủ trương, kế sách đã được bàn thảo, thể hiện tinh thần kiên trung và khát vọng giành lại độc lập dân tộc.

Bước sang những chặng đường cách mạng tiếp theo, Đền Cả tiếp tục giữ vai trò là cơ sở hoạt động bí mật của lực lượng yêu nước. Trước Cách mạng Tháng Tám và trong kháng chiến chống Mỹ, nơi đây từng là điểm liên lạc, cất giấu vũ khí, lương thực, góp phần bảo đảm hậu cần cho phong trào đấu tranh tại địa phương. Sự hiện diện âm thầm nhưng bền bỉ ấy đã làm nên một lớp trầm tích lịch sử đặc biệt cho di tích.

Chính sự giao thoa giữa yếu tố tâm linh và dấu ấn cách mạng đã tạo nên chiều sâu riêng có của Đền Cả không chỉ là không gian thờ tự linh thiêng, mà còn là biểu tượng của tinh thần yêu nước và ý chí kiên cường của người dân qua nhiều thế hệ.

Sắc Xuân rộn ràng trên miền di sản

Hằng năm, vào dịp đầu Xuân, Lễ hội Đền Cả trở thành điểm hẹn văn hóa của người dân và du khách thập phương. Ngay từ sớm, công tác chuẩn bị đã được triển khai bài bản: khuôn viên di tích được chỉnh trang khang trang, hoạt động tuyên truyền được đẩy mạnh, các cuộc thi tìm hiểu về di sản trong trường học được tổ chức, góp phần lan tỏa niềm tự hào và ý thức gìn giữ truyền thống trong thế hệ trẻ.

Phần lễ diễn ra trang nghiêm với các nghi thức khai quang, yết cáo, rước… thể hiện lòng thành kính đối với các bậc tiền nhân. Phần hội, rộn ràng với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao như bóng chuyền, kéo co, cờ thẻ, hội thi đánh trống tế… gắn với Đại hội Thể dục Thể thao xã lần thứ nhất, tạo nên không khí sôi nổi, gắn kết cộng đồng trong những ngày đầu năm mới.

Không chỉ là sinh hoạt văn hóa tâm linh, Lễ hội Đền Cả còn là dịp để khơi dậy truyền thống yêu nước, bồi đắp đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và củng cố tinh thần đoàn kết trong nhân dân.

Giữa nhịp sống hiện đại, Đền Cả vẫn giữ vai trò là không gian văn hóa - tâm linh quan trọng của địa phương. Từ mái đền cổ kính, những giá trị lịch sử, tinh thần tri ân tiền nhân và ý thức gìn giữ di sản tiếp tục được lan tỏa, bồi đắp cho hôm nay và mai sau.