Ban hành quy chế mới, Quảng Ninh nâng tầm di sản thành nguồn lực phát triển

Quảng Ninh hiện sở hữu 609 di tích cùng nhiều loại hình di sản văn hóa vật thể, phi vật thể và tư liệu có giá trị. Trong bối cảnh phát triển nhanh, đặc biệt là du lịch và đô thị hóa, yêu cầu đặt ra không chỉ dừng ở bảo tồn mà còn phải quản trị hiệu quả, khai thác hợp lý, gắn di sản với tăng trưởng kinh tế - xã hội.

Ngày 4/5/2026, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh Nguyễn Thị Hạnh đã ký Quyết định số 35/2026/QĐ-UBND ban hành Quy chế quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh

Quy chế áp dụng với các sở, ngành, chính quyền cấp xã, phường, đặc khu và các tổ chức, cá nhân liên quan; phạm vi bao trùm toàn bộ hệ thống di sản từ di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh đến di sản phi vật thể, tư liệu.

Một điểm nhấn đáng chú ý là quy định rõ phân cấp quản lý. Theo đó, chính quyền cấp xã, phường, đặc khu chịu trách nhiệm quản lý phần lớn di tích, di sản trên địa bàn; trong khi các di sản có giá trị đặc biệt như di sản thế giới, di tích quốc gia đặc biệt được giao cho đơn vị chuyên trách nhằm bảo đảm tính thống nhất và chuyên môn sâu. Cách tiếp cận này góp phần khắc phục chồng chéo và nâng cao trách nhiệm của cấp cơ sở.

Trong công tác bảo vệ di tích, quy chế yêu cầu việc tu bổ, phục hồi phải giữ gìn tối đa yếu tố gốc cấu thành, bảo đảm giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học và thẩm mỹ. Các hoạt động xây dựng, khai thác tài nguyên, kinh doanh dịch vụ trong khu vực bảo vệ di tích phải tuân thủ nghiêm quy định pháp luật, hạn chế nguy cơ xâm hại, biến dạng di sản.

Đồng thời, các yêu cầu về an ninh, phòng cháy chữa cháy, hệ thống biển báo, thông tin tại di tích cũng được quy định cụ thể, hướng tới môi trường tham quan an toàn, văn minh.

Đối với di sản văn hóa phi vật thể, quy chế nhấn mạnh bảo tồn thông qua truyền dạy, thực hành và sinh hoạt cộng đồng, gắn với giáo dục truyền thống và phát triển du lịch bền vững. Các địa phương được giao quản lý trực tiếp các câu lạc bộ, nhóm thực hành di sản, qua đó duy trì “sức sống” của di sản và ngăn chặn nguy cơ mai một, thương mại hóa lệch hướng.

Đáng chú ý, quy chế thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực di sản với việc xây dựng cơ sở dữ liệu, số hóa hồ sơ, phát triển bản đồ số, bảo tàng trực tuyến. Đây không chỉ là công cụ quản lý mà còn mở rộng khả năng tiếp cận, quảng bá di sản trong bối cảnh kinh tế số và du lịch thông minh.

Cùng với đó, cơ chế huy động nguồn lực cho bảo tồn và phát huy di sản được làm rõ, từ ngân sách nhà nước đến các nguồn xã hội hóa; công tác kiểm tra, giám sát, khen thưởng và xử lý vi phạm cũng được quy định cụ thể nhằm nâng cao hiệu lực thực thi.

Việc ban hành quy chế cho thấy định hướng chuyển từ “bảo tồn đơn thuần” sang “bảo tồn gắn với phát triển”, từng bước đưa di sản trở thành nguồn lực quan trọng trong tăng trưởng kinh tế, phát triển du lịch và xây dựng bản sắc địa phương trong dài hạn.