Từ 1/8, áp dụng quy định mới về chi phí tố tụng

Mở rộng chính sách miễn, giảm và hoàn thiện cơ chế chi phí tố tụng

Ủy ban Thường vụ Quốc hội vừa ban hành Pháp lệnh số 04/2026/UBTVQH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Chi phí tố tụng. Đây là bước hoàn thiện quan trọng nhằm bảo đảm sự thống nhất với các đạo luật mới như Luật Tổ chức Tòa án nhân dân, Luật Giám định tư pháp, Luật Tương trợ tư pháp về dân sự, Luật Tương trợ tư pháp về hình sự và Luật Phục hồi, phá sản.

Một trong những nội dung đáng chú ý là Pháp lệnh mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với chi phí tố tụng trong quá trình Tòa án xem xét, quyết định đưa người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi vào cơ sở cai nghiện bắt buộc và xem xét áp dụng các biện pháp xử lý hành chính. Đồng thời, lần đầu tiên bổ sung quy định về chi phí tố tụng theo pháp luật về phục hồi, phá sản, đáp ứng yêu cầu triển khai Luật Phục hồi, phá sản.

Pháp lệnh cũng sửa đổi toàn diện các quy định liên quan đến việc miễn, giảm tiền tạm ứng chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ và chi phí giám định trong tố tụng dân sự, hành chính và hình sự. Theo đó, nguyên tắc miễn, giảm được quy định chặt chẽ hơn, chỉ áp dụng đối với phần nghĩa vụ mà người thuộc diện được hưởng chính sách phải thực hiện; trường hợp nhận nộp thay cho người khác sẽ không được miễn, giảm.

Đối tượng được miễn tiếp tục được mở rộng, bao gồm trẻ em; người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo; người cao tuổi hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng; người khuyết tật được hưởng chính sách bảo trợ xã hội; người có công với cách mạng; người dân tộc thiểu số sinh sống ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; cha mẹ, vợ hoặc chồng, con của liệt sĩ; người có công nuôi liệt sĩ; người nhiễm chất độc da cam và người bị thiệt hại phải giám định theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Bên cạnh đó, Pháp lệnh quy định cụ thể hơn về hồ sơ, trình tự, thủ tục đề nghị miễn, giảm; thẩm quyền quyết định của Thẩm phán, Hội đồng xét xử, Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát trong từng giai đoạn tố tụng. Các quyết định miễn, giảm phải được ghi nhận trong bản án hoặc quyết định tố tụng, góp phần bảo đảm tính minh bạch và thống nhất trong quá trình giải quyết vụ việc.

Bổ sung quy định về chi phí phá sản, nâng cao hiệu quả hoạt động tư pháp

Một điểm mới nổi bật của Pháp lệnh là bổ sung Chương Xa quy định về chi phí tố tụng theo pháp luật về phục hồi, phá sản.

Theo đó, các khoản chi phí phá sản do ngân sách nhà nước bảo đảm được xác định gồm: chi phí Quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản, chi phí kiểm toán và các khoản chi phí cần thiết, hợp lý khác theo quy định của pháp luật. Đồng thời, Pháp lệnh quy định rõ trách nhiệm của Tòa án trong việc tạm ứng, chi trả các khoản chi phí này và cơ chế hoàn trả ngân sách khi tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã đủ điều kiện thanh toán.

Pháp lệnh cũng sửa đổi quy định về trách nhiệm nộp tiền tạm ứng và chi trả chi phí giám định. Theo đó, cơ quan tiến hành tố tụng không phải nộp tiền tạm ứng khi trưng cầu cơ quan, tổ chức giám định tư pháp công lập theo quy định; trường hợp trưng cầu tổ chức hoặc cá nhân ngoài khu vực được ngân sách bảo đảm thì phải thực hiện việc tạm ứng chi phí theo quy định của pháp luật.

Đáng chú ý, trách nhiệm hoàn trả chi phí giám định trong một số vụ án hình sự, trách nhiệm chịu chi phí của nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự hoặc người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan khi yêu cầu giám định cũng được quy định cụ thể hơn. Các quy định về chi phí ủy thác tư pháp ra nước ngoài cũng được sửa đổi để thống nhất với Luật Tương trợ tư pháp về dân sự và Luật Tương trợ tư pháp về hình sự.

Pháp lệnh có hiệu lực từ ngày 1/8/2026. Một số quy định được áp dụng theo lộ trình chuyển tiếp để bảo đảm phù hợp với thời điểm có hiệu lực của Luật Giám định tư pháp, Luật Phục hồi, phá sản và các luật về tương trợ tư pháp.

Việc sửa đổi Pháp lệnh Chi phí tố tụng không chỉ góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý về quản lý và sử dụng chi phí trong hoạt động tố tụng mà còn tạo điều kiện để các cơ quan tiến hành tố tụng, đặc biệt là hệ thống Tòa án, thực hiện nhiệm vụ hiệu quả hơn, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân tham gia tố tụng, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong giai đoạn mới.