Thanh tra 23 dự án bất động sản Hà Nội: Hàng nghìn tỷ đồng bị sử dụng sai mục đích

Ngày 20/4, Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Lê Tiến Đạt ký kết luận thanh tra việc chấp hành quy định pháp luật trong công tác quản lý, sử dụng đất đai và quy hoạch xây dựng, cấp phép xây dựng trên địa bàn TP Hà Nội.

Theo kết luận, qua thanh tra trực tiếp 23 dự án, cơ quan chức năng xác định có tới 9 dự án vi phạm về quy hoạch, 8 dự án vi phạm trong giao đất, cấp giấy chứng nhận, 21 dự án sai phạm trong xác định nghĩa vụ tài chính và 12 dự án vi phạm trật tự xây dựng, cho thấy mức độ phổ biến và nghiêm trọng của các sai phạm trong lĩnh vực này .

Một trong những nội dung nổi bật là sai phạm trong xác định tiền sử dụng đất và tiền thuê đất, lĩnh vực có nguy cơ thất thoát ngân sách lớn. Có 21/23 dự án được kiểm tra đều có sai sót như áp dụng sai phương pháp định giá, sử dụng dữ liệu so sánh không đúng quy định, tính cả thuế VAT vào giá đất, không xác định đầy đủ chi phí – doanh thu, không thu hồi giá trị hạ tầng Nhà nước đã đầu tư. Mặc dù kết luận không nêu con số thất thu cụ thể cho toàn bộ các dự án, nhưng với quy mô vi phạm đồng loạt và kéo dài, Thanh tra Chính phủ nhận định nguy cơ thất thu ngân sách là rất lớn và cần phải xác định lại nghĩa vụ tài chính đối với từng dự án theo quy định pháp luật .

Bên cạnh đó, tình trạng nợ tiền sử dụng đất và chậm tiến độ dự án cũng được chỉ rõ với các tên cụ thể. Tại thời điểm thanh tra, có 2 dự án còn nợ tiền sử dụng đất gồm Dự án Khu nhà ở thấp tầng Nam Thanh và Dự án Khu đô thị Văn Khê mở rộng. Đồng thời, có 5 dự án chậm tiến độ so với phê duyệt, bao gồm Dự án Khu đô thị mới Thanh Lâm - Đại Thịnh 2, Dự án Khu đô thị mới Hạ Đình, Dự án Trung tâm thương mại, dịch vụ tổng hợp và nhà ở cao tầng tại xã Tứ Hiệp, Dự án Khu đô thị Văn Khê mở rộng và Dự án Khu nhà ở Phú Mỹ . Việc các dự án này chậm triển khai không chỉ gây lãng phí đất đai mà còn làm gia tăng áp lực về nhà ở và hạ tầng đô thị.

Đặc biệt nghiêm trọng là sai phạm tại Dự án Khu đô thị Văn Khê mở rộng (Usilk City), nơi chủ đầu tư đã huy động tới 8.456 tỷ đồng từ khách hàng và các nguồn khác nhưng lại sử dụng 5.302 tỷ đồng vào mục đích khác, không đưa vào dự án, dẫn đến thiếu vốn thi công, chậm tiến độ và chưa bàn giao được hơn 750 căn hộ cho người dân. Hành vi này không chỉ gây thiệt hại kinh tế lớn mà còn làm phát sinh khiếu kiện kéo dài, gây mất ổn định xã hội, do đó Thanh tra Chính phủ đã kiến nghị chuyển cơ quan điều tra để xem xét xử lý theo quy định pháp luật .

Một dự án khác có sai phạm điển hình là Dự án Tòa nhà hỗn hợp Đài Phát thanh - Truyền hình Hà Nội, trong đó chủ đầu tư đã tự ý chuyển đổi mục tiêu dự án từ công trình trường quay sang nhà ở, tự phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư không đúng thẩm quyền và sử dụng tài sản công sai mục đích. Ngoài ra, cơ quan chức năng còn xác định chưa đầy đủ nghĩa vụ tài chính đất đai đối với phần diện tích xây dựng ngoài chỉ giới, cho thấy dấu hiệu buông lỏng quản lý tài sản công và đất đai .

Hàng loạt dự án lớn khác cũng bị chỉ ra sai phạm như Dự án Artemis, Dự án Khu hỗn hợp 120 Định Công, Dự án số 83 Hào Nam, Dự án tại số 1 Giáp Nhị, Dự án Panorama Hà Nội, Dự án Chelsea Residences, Dự án Hồ Gươm Plaza… Các dự án này có nhiều vi phạm như điều chỉnh quy hoạch không đúng quy định, cấp phép xây dựng không phù hợp quy hoạch, xây dựng sai phép, tăng số căn hộ khi chưa được phê duyệt, đưa dân vào ở khi chưa nghiệm thu phòng cháy chữa cháy. Đáng chú ý, có tình trạng hợp thức hóa sai phạm bằng việc điều chỉnh giấy phép sau khi công trình đã xây dựng sai, làm giảm hiệu lực quản lý nhà nước trong lĩnh vực xây dựng .

Trong lĩnh vực quy hoạch đô thị, Thanh tra Chính phủ cũng chỉ rõ nhiều bất cập mang tính hệ thống, đặc biệt là tình trạng điều chỉnh quy hoạch theo hướng tăng mật độ xây dựng, tăng tầng cao, chuyển đổi đất công cộng sang đất ở. Hệ quả là nhiều khu vực nội đô rơi vào tình trạng quá tải dân số, thiếu hạ tầng xã hội như trường học, giao thông, không gian xanh. Đây được xem là một trong những nguyên nhân trực tiếp gây ùn tắc giao thông và suy giảm chất lượng sống tại Hà Nội .

Một điểm đáng chú ý khác là việc quản lý quỹ đất 20% dành cho nhà ở xã hội. Thanh tra phát hiện có 8 dự án quy mô từ 10ha trở lên không bố trí quỹ đất này, 4 dự án được phép nộp tiền thay thế nhưng chưa bố trí quỹ đất ở vị trí khác và 3 dự án bố trí không đủ diện tích theo quy định. Trong khi đó, nguồn thu từ quỹ đất 20% là rất lớn nhưng chưa được sử dụng hiệu quả để phát triển nhà ở xã hội, dẫn đến lãng phí nguồn lực và không đáp ứng nhu cầu của người thu nhập thấp .

Theo kết luận thanh tra, các sai phạm không còn mang tính đơn lẻ mà đã trở thành vấn đề hệ thống, từ khâu quy hoạch, giao đất, xác định giá đất đến cấp phép xây dựng và quản lý trật tự xây dựng. Nguyên nhân được chỉ ra là do công tác quản lý còn buông lỏng, thiếu kiểm tra giám sát, hệ thống văn bản pháp luật chưa đồng bộ, trách nhiệm giữa các cấp, các ngành chưa rõ ràng.

Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo UBND TP Hà Nội rà soát toàn diện các dự án, xác định lại nghĩa vụ tài chính, xử lý dứt điểm vi phạm, không hợp thức hóa sai phạm trong quá trình điều chỉnh quy hoạch, đồng thời tăng cường minh bạch và kỷ cương trong quản lý đất đai, xây dựng.