Thái Nguyên – Tuyên Quang tăng tốc liên kết, mở không gian phát triển liên vùng

Từ nền tảng lịch sử đến động lực phát triển mới

Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, vùng An toàn khu Trung ương tại Định Hóa (Thái Nguyên) và Tân Trào (Tuyên Quang) là nơi ra đời nhiều quyết sách chiến lược của cách mạng Việt Nam. Không gian lịch sử ấy không chỉ ghi dấu những thời khắc trọng đại của dân tộc, mà còn tạo nên mối gắn kết đặc biệt giữa hai địa phương, trở thành nền tảng tinh thần quan trọng cho hợp tác phát triển trong giai đoạn mới.

Bước vào thời kỳ phát triển theo quy hoạch tích hợp và liên kết vùng, yêu cầu tái cấu trúc không gian kinh tế khu vực trung du, miền núi phía Bắc đặt ra ngày càng rõ nét. Trong tổng thể đó, Thái Nguyên và Tuyên Quang có vị trí trung tâm, đóng vai trò cầu nối giữa vùng biên giới phía Bắc với vùng đồng bằng và Thủ đô Hà Nội, đồng thời lan tỏa động lực phát triển tới các địa phương lân cận.

Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, Thái Nguyên có 92 xã, phường, diện tích hơn 8.300km², dân số gần 1,8 triệu người; quy mô GRDP đạt khoảng 195,3 nghìn tỷ đồng, kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 49,5 tỷ USD, chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 9%. Với hệ thống khu công nghiệp phát triển mạnh, Thái Nguyên giữ vai trò trung tâm công nghiệp chế biến, chế tạo và xuất khẩu lớn của vùng.

Trong khi đó, Tuyên Quang có 124 xã, phường, diện tích gần 13.800km², dân số khoảng 1,9 triệu người, quy mô kinh tế đạt gần 95 nghìn tỷ đồng; sở hữu hệ thống cửa khẩu kết nối với tỉnh Vân Nam (Trung Quốc), tạo lợi thế lớn về thương mại biên giới và trung chuyển hàng hóa. Cấu trúc kinh tế với thế mạnh lâm nghiệp, tài nguyên rừng và không gian sinh thái rộng lớn giúp Tuyên Quang trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng nguyên liệu và logistics khu vực.

Sự bổ trợ giữa một trung tâm sản xuất công nghiệp và một địa phương có lợi thế cửa khẩu, tài nguyên và logistics tạo điều kiện để hình thành chuỗi giá trị liên hoàn, giảm phân tán nguồn lực và nâng cao hiệu quả đầu tư.

Hạ tầng mở lối, định hình hành lang kinh tế liên tỉnh

Hạ tầng giao thông được xác định là điều kiện tiên quyết để hiện thực hóa liên kết vùng. Trong những năm qua, hai địa phương đã chủ động phối hợp rà soát quy hoạch, ưu tiên đầu tư các tuyến giao thông kết nối động lực.

Các trục giao thông quan trọng như Quốc lộ 37, Quốc lộ 3B, Quốc lộ 279, đường Hồ Chí Minh đoạn Chợ Chu – ngã ba Trung Sơn và các tuyến đường tỉnh kết nối Ba Bể – Na Hang đang được đầu tư, nâng cấp, góp phần bảo đảm lưu thông hàng hóa giữa các khu công nghiệp, vùng nguyên liệu và cửa khẩu.

Đặc biệt, tuyến đường tỉnh 261 được quy hoạch đạt tiêu chuẩn cấp II với nền đường rộng 22,5m, tăng năng lực vận tải liên tỉnh; tuyến Ba Bể – Na Hang dự kiến hoàn thành trong năm 2026 sẽ mở ra hành lang kết nối mới giữa các khu vực giàu tiềm năng du lịch và lâm nghiệp.

Hai địa phương cũng đề xuất đầu tư tuyến cao tốc Thái Nguyên – Tuyên Quang và nghiên cứu tuyến đường sắt kết nối với Lào Cai, hướng tới hình thành mạng lưới vận tải đa phương thức. Khi các dự án này hoàn thành, chi phí logistics sẽ giảm đáng kể, tạo lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp và thúc đẩy thu hút đầu tư.

Trên cơ sở hạ tầng được đồng bộ, hành lang kinh tế liên tỉnh có thể được định hình theo trục công nghiệp – logistics – cửa khẩu, trong đó các khu công nghiệp của Thái Nguyên đóng vai trò trung tâm sản xuất, còn hệ thống cửa khẩu và kho bãi của Tuyên Quang giữ vai trò trung chuyển hàng hóa.

Gắn kết chuỗi giá trị, mở rộng không gian phát triển

Liên kết giữa Thái Nguyên và Tuyên Quang đang được triển khai theo hướng toàn diện, lấy công nghiệp và logistics làm trục chính, đồng thời phát triển đồng bộ các lĩnh vực nông – lâm nghiệp, nhân lực, du lịch và dịch vụ.

Thái Nguyên hiện có 12 khu công nghiệp và 40 cụm công nghiệp, với hệ sinh thái sản xuất quy mô lớn, thu hút mạnh mẽ đầu tư trong và ngoài nước. Năm 2025, địa phương thu hút hơn 529 triệu USD vốn FDI và trên 33.000 tỷ đồng vốn đầu tư trong nước, tạo nền tảng phát triển các ngành công nghiệp phụ trợ và dịch vụ logistics.

Trong khi đó, Tuyên Quang với hơn 450.000ha rừng, độ che phủ trên 65%, có điều kiện phát triển vùng nguyên liệu phục vụ chế biến gỗ, dược liệu và kinh tế các-bon. Hệ thống cửa khẩu và kho bãi kiểm tra hàng hóa giúp mở rộng không gian tiêu thụ sản phẩm, kết nối với thị trường quốc tế.

Hai địa phương cũng tăng cường hợp tác trong đào tạo nguồn nhân lực. Mỗi năm có khoảng 600–800 học sinh Tuyên Quang trúng tuyển vào các trường thuộc Đại học Thái Nguyên, góp phần hình thành thị trường lao động chung và hỗ trợ quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Bên cạnh đó, liên kết phát triển du lịch lịch sử và sinh thái đang được đẩy mạnh, kết nối các điểm đến như ATK Định Hóa, ATK Tân Trào, Hồ Núi Cốc, Na Hang và Ba Bể, hình thành các tuyến du lịch liên vùng mang đậm bản sắc Việt Bắc.

Hướng tới hình thành cực tăng trưởng mới của vùng

Cùng với phát triển hạ tầng, hai địa phương đang thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực chuyển đổi số, cải cách hành chính, năng lượng và xây dựng trung tâm logistics, tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Việc hình thành các chuỗi liên kết từ sản xuất, chế biến đến trung chuyển và xuất khẩu không chỉ nâng cao hiệu quả kinh tế, mà còn góp phần xây dựng cấu trúc phát triển cân bằng giữa công nghiệp và sinh thái.

Từ mạch nguồn lịch sử chung đến định hướng phát triển theo tư duy vùng, Thái Nguyên và Tuyên Quang đang từng bước nâng tầm hợp tác từ liền kề địa lý thành liên kết chiến lược.

Khi hạ tầng được đồng bộ, chuỗi giá trị được tổ chức hiệu quả và cơ chế phối hợp liên tỉnh vận hành chặt chẽ, một cực tăng trưởng mới của vùng trung du, miền núi phía Bắc sẽ dần hình thành, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội của khu vực và cả nước trong giai đoạn mới.