Từ 1/9/2026, tài sản mã hóa bước vào khuôn khổ quản lý mới

Việc ban hành Nghị định 284/2026/NĐ-CP được xem là một bước tiếp theo trong quá trình hoàn thiện hành lang pháp lý đối với thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam. Các tổ chức, doanh nghiệp, nhà đầu tư và cá nhân tham gia thị trường cần nắm rõ quy định để tránh những rủi ro pháp lý không đáng có.

Tài sản mã hóa được pháp luật quy định thế nào?

Theo Luật Công nghiệp công nghệ số số 71/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, tài sản mã hóa là một loại tài sản số sử dụng công nghệ mã hóa hoặc công nghệ số có chức năng tương tự để xác thực đối với tài sản trong quá trình tạo lập, phát hành, lưu trữ và chuyển giao.

Tài sản mã hóa không bao gồm chứng khoán, các dạng số của tiền pháp định và các tài sản tài chính khác theo quy định của pháp luật về dân sự, tài chính.

Trước đó, ngày 9/9/2025, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP về việc triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam. Nghị quyết quy định việc thí điểm chào bán, phát hành tài sản mã hóa; tổ chức thị trường giao dịch; cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa và quản lý Nhà nước đối với thị trường này.

Trong bối cảnh đó, Nghị định 284/2026/NĐ-CP bổ sung cơ chế xử lý vi phạm hành chính, góp phần xác lập rõ hơn những giới hạn mà các tổ chức, cá nhân phải tuân thủ khi tham gia thị trường.

Giao dịch tài sản mã hóa không đúng quy định có thể bị phạt

Một trong những nội dung đáng chú ý là quy định liên quan đến hoạt động giao dịch của nhà đầu tư trong nước.

Theo Nghị định 284/2026/NĐ-CP, nhà đầu tư trong nước thực hiện giao dịch tài sản mã hóa không thông qua tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa do Bộ Tài chính cấp phép có thể bị phạt từ 30 triệu đến 50 triệu đồng.

Đối với hành vi nhà đầu tư trong nước giao dịch tài sản mã hóa được chào bán, phát hành cho nhà đầu tư nước ngoài, mức phạt có thể từ 70 triệu đến 100 triệu đồng.

Các quy định này cho thấy việc Việt Nam triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa không đồng nghĩa với việc cá nhân có thể tự do giao dịch trên mọi nền tảng hoặc thông qua bất kỳ tổ chức, cá nhân nào.

Người tham gia thị trường cần chủ động kiểm tra tư cách pháp lý của tổ chức cung cấp dịch vụ, phương thức giao dịch và các điều kiện liên quan trước khi thực hiện giao dịch.

Cung cấp dịch vụ khi chưa được cấp phép có thể bị phạt tới 200 triệu đồng

Nghị định 284/2026/NĐ-CP cũng quy định chế tài đối với các tổ chức thực hiện hoạt động cung cấp dịch vụ liên quan đến tài sản mã hóa nhưng chưa được cấp phép theo quy định.

Theo đó, hành vi cung cấp dịch vụ liên quan đến tài sản mã hóa khi chưa được cấp giấy phép cung cấp dịch vụ tổ chức thị trường giao dịch tài sản mã hóa có thể bị phạt từ 180 triệu đến 200 triệu đồng.

Hành vi quảng cáo, tiếp thị liên quan đến tài sản mã hóa khi chưa được cấp phép cũng có thể bị xử phạt theo quy định.

Ngoài phạt tiền, tùy từng hành vi và mức độ vi phạm, tổ chức vi phạm còn có thể phải chịu các hình thức xử phạt bổ sung hoặc biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định của pháp luật.

Không phải mọi “coin”, “token” và sàn giao dịch đều được phép hoạt động

Việc Nhà nước xây dựng cơ chế quản lý và triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa không đồng nghĩa với việc tất cả “coin”, “token”, sàn giao dịch hay nền tảng đầu tư đang được quảng bá trên Internet đều được pháp luật Việt Nam công nhận hoặc cho phép hoạt động.

Đây là vấn đề người dân cần đặc biệt lưu ý. Việc một nền tảng có giao diện chuyên nghiệp, quảng cáo rộng rãi trên mạng xã hội hoặc có nhiều người tham gia không phải là căn cứ để xác định nền tảng đó hoạt động hợp pháp.

Trước khi đầu tư hoặc sử dụng dịch vụ, người dân cần tìm hiểu rõ tổ chức cung cấp dịch vụ là ai, có được cấp phép hay không, hoạt động trong phạm vi nào và phương thức giao dịch có phù hợp với quy định hiện hành hay không.

Không nên chuyển tiền, tài sản hoặc cung cấp thông tin bảo mật cho các tổ chức, cá nhân không rõ nguồn gốc.

Những “bẫy” lừa đảo liên quan đến tài sản mã hóa

Cùng với sự quan tâm ngày càng lớn đối với tài sản mã hóa, lĩnh vực này cũng có nguy cơ bị lợi dụng để thực hiện các hành vi lừa đảo, huy động vốn trái phép, che giấu hoặc luân chuyển dòng tiền và chiếm đoạt tài sản.

Các lời mời gọi đầu tư với cam kết “lợi nhuận cao”, “lãi cố định hằng ngày”, “không có rủi ro”, hay thông tin như “coin sắp lên sàn” cần được kiểm chứng kỹ trước khi người dân quyết định tham gia.

Một thủ đoạn thường được sử dụng là xây dựng website hoặc ứng dụng đầu tư giả, trong đó tài khoản của người tham gia liên tục hiển thị lợi nhuận. Ban đầu, đối tượng có thể cho phép nạn nhân rút một khoản tiền nhỏ nhằm tạo lòng tin.

Sau khi nạn nhân tăng số tiền đầu tư, việc rút tiền bắt đầu gặp trở ngại. Đối tượng đưa ra các lý do như phải nộp “thuế”, “phí xác minh”, “phí mở khóa”, “phí chống rửa tiền” hoặc các khoản phí khác để tiếp tục yêu cầu chuyển tiền.

Nếu tin theo, nạn nhân có thể liên tục chuyển thêm tiền nhưng vẫn không thể rút được số tài sản hiển thị trên tài khoản.

Chủ động bảo vệ tài khoản và ví tài sản mã hóa

Bên cạnh việc tìm hiểu quy định pháp luật, người tham gia thị trường cần đặc biệt chú ý bảo vệ thông tin liên quan đến tài khoản và ví tài sản mã hóa.

Mật khẩu, mã OTP, khóa riêng tư, cụm từ khôi phục ví và các thông tin bảo mật khác không được cung cấp cho người khác. Người dùng cũng cần thận trọng trước các đường link, ứng dụng hoặc lời mời tham gia nhóm đầu tư được gửi qua mạng xã hội, tin nhắn và các nền tảng trực tuyến.

Khi nghi ngờ bị lừa đảo, cần dừng ngay giao dịch và không tiếp tục chuyển tiền theo yêu cầu của đối tượng.

Các chứng từ chuyển tiền, lịch sử giao dịch, địa chỉ ví, thông tin tài khoản, số điện thoại, tài khoản mạng xã hội và nội dung trao đổi với đối tượng cần được lưu giữ đầy đủ. Đây có thể là những thông tin quan trọng phục vụ quá trình xác minh, điều tra khi vụ việc được trình báo.

Vi phạm liên quan đến dữ liệu, thông tin tài khoản cũng bị xử lý

Nghị định 284/2026/NĐ-CP còn quy định xử phạt đối với một số hành vi liên quan đến dữ liệu và thông tin tài khoản tài sản mã hóa.

Đáng chú ý, hành vi thu thập, tàng trữ, trao đổi, mua bán, tặng cho hoặc công khai hóa trái phép dữ liệu, thông tin tài khoản tài sản mã hóa có thể bị phạt từ 150 triệu đến 200 triệu đồng.

Ngoài phạt tiền, người vi phạm còn có thể bị đình chỉ hoạt động giao dịch tài sản mã hóa từ 1 đến 3 tháng và buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được từ hành vi vi phạm theo quy định.

Những chế tài này cho thấy yêu cầu bảo vệ dữ liệu và thông tin tài khoản trong thị trường tài sản mã hóa ngày càng được đặt ra cụ thể hơn.

Cơ quan chức năng khuyến cáo chủ động phòng ngừa rủi ro

Cơ quan chức năng khuyến cáo người dân, doanh nghiệp và nhà đầu tư chủ động cập nhật các quy định mới về tài sản mã hóa; thận trọng trước những lời mời đầu tư có mức lợi nhuận bất thường, thiếu cơ sở pháp lý và không tham gia các hoạt động giao dịch, cung cấp dịch vụ trái quy định.

Người dân cần kiểm tra kỹ thông tin pháp lý của nền tảng, tổ chức cung cấp dịch vụ trước khi giao dịch; tuyệt đối không cung cấp mật khẩu, mã OTP, khóa riêng tư hoặc thông tin khôi phục ví cho người khác.

Đặc biệt, không nên vì tâm lý muốn nhanh chóng thu lợi mà làm theo hướng dẫn của những người không rõ danh tính trên mạng xã hội hoặc các nhóm đầu tư trực tuyến.

Khi phát hiện dấu hiệu bất thường hoặc nghi ngờ bị lừa đảo, cần dừng giao dịch, không tiếp tục chuyển tiền và nhanh chóng thông báo cho cơ quan chức năng. Việc lưu giữ đầy đủ bằng chứng, lịch sử giao dịch và nội dung trao đổi sẽ giúp quá trình xác minh, xử lý được thuận lợi hơn.

Việc thị trường tài sản mã hóa từng bước được đưa vào khuôn khổ quản lý đặt ra yêu cầu mỗi cá nhân phải nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật. Hiểu đúng quy định, lựa chọn đúng kênh giao dịch và chủ động nhận diện rủi ro là cách thiết thực để bảo vệ tài sản, thông tin cá nhân và quyền lợi hợp pháp trong quá trình tham gia thị trường.