Từ cảng Cái Lân, bàn về bài toán nâng tầm logistics Quảng Ninh

Từ lợi thế cảng biển đến “mạch máu” của nền kinh tế Quảng Ninh

Trong bức tranh phát triển của Quảng Ninh, kinh tế biển ngày càng giữ vai trò quan trọng. Từ một địa phương có thế mạnh truyền thống về khai khoáng, tỉnh đang chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng xanh, phát huy đồng thời các lợi thế về biển, du lịch, dịch vụ, công nghiệp chế biến, chế tạo và hạ tầng kết nối.

Trong tiến trình ấy, logistics và hàng hải không đơn thuần là một ngành dịch vụ, mà đang trở thành một phần quan trọng của hạ tầng kinh tế, có khả năng kết nối các ngành sản xuất với thị trường trong nước và quốc tế.

Tại Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam 2026 - Vòng địa phương Quảng Ninh, ông Nguyễn Thành Long, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Cảng Container Quốc tế Cái Lân (CICT), cho rằng có một quy luật đã được chứng minh qua lịch sử phát triển của nhiều nền kinh tế: nơi nào có cảng biển phát triển, nơi đó hình thành thương mại; thương mại phát triển sẽ thu hút đầu tư và từ đó tạo ra sự thịnh vượng.

Cách nhìn này cho thấy vai trò của logistics cần được đặt trong một không gian rộng hơn. Logistics chính là dòng chảy đưa nguyên liệu đến nhà máy, đưa sản phẩm từ nhà máy tới thị trường và kết nối doanh nghiệp với chuỗi cung ứng toàn cầu.

Khi chi phí logistics được giảm xuống, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp được nâng lên. Khi khả năng lưu chuyển hàng hóa thuận lợi hơn, địa phương có thêm sức hút đối với các nhà đầu tư. Vì vậy, đầu tư cho logistics cũng chính là đầu tư cho năng lực cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế.

Những con số cho thấy sức bật của kinh tế hàng hải

Quảng Ninh có lợi thế đặc biệt khi sở hữu vị trí địa lý kết nối trực tiếp với Trung Quốc, vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và các tuyến hàng hải quốc tế; đồng thời có hệ thống cao tốc, cảng biển, đường thủy nội địa và dư địa phát triển vận tải đường sắt.

Đáng chú ý, khu vực Cái Lân sở hữu vùng nước sâu, kín gió, tạo điều kiện tiếp nhận tàu trọng tải lớn. Đây là một trong những nền tảng quan trọng để Quảng Ninh phát triển dịch vụ cảng biển và logistics theo hướng chuyên sâu.

Những lợi thế ấy đang được phản ánh bằng sản lượng hàng hóa thực tế.

Năm 2025, sản lượng hàng hóa thông qua hệ thống cảng biển Quảng Ninh đạt trên 161 triệu tấn, thuộc nhóm cao của khu vực phía Bắc. Sang 6 tháng đầu năm 2026, sản lượng tiếp tục đạt hơn 93,7 triệu tấn, tăng 14,21% so với cùng kỳ.

Đây không còn đơn thuần là câu chuyện về tiềm năng. Những con số trên cho thấy Quảng Ninh đã và đang trở thành một mắt xích quan trọng trong mạng lưới hàng hải, logistics của khu vực phía Bắc.

Cùng với đó, hoạt động cảng biển ngày càng được hỗ trợ bởi hệ thống hạ tầng giao thông chiến lược. Việc kết nối cảng biển với cao tốc, cửa khẩu, khu công nghiệp và các trung tâm sản xuất mở ra khả năng hình thành những chuỗi logistics liên hoàn, thay vì chỉ dừng lại ở hoạt động bốc xếp hàng hóa.

Cảng Cái Lân và dư địa lớn phía sau những con tàu

Theo ông Nguyễn Thành Long, một trong những dư địa lớn của Quảng Ninh nằm ở việc phát triển các dịch vụ logistics có giá trị gia tăng cao. Đối với các nhóm hàng như nguyên liệu thức ăn chăn nuôi, sắt thép, phân bón, gỗ dăm, viên nén gỗ, thiết bị máy móc và hàng phục vụ sản xuất công nghiệp, khu vực Cái Lân có điều kiện để phát triển thành trung tâm logistics chuyên sâu.

Nếu chỉ khai thác cảng theo hướng tiếp nhận, bốc dỡ hàng hóa, giá trị tạo ra sẽ chủ yếu nằm ở hoạt động cảng. Nhưng khi hình thành được hệ sinh thái kho bãi, lưu trữ, phân phối, gom hàng, trung chuyển, dịch vụ hậu cần và vận tải đa phương thức, giá trị của mỗi dòng hàng sẽ được gia tăng ngay tại địa phương.

Nói cách khác, một con tàu cập cảng không chỉ mang theo hàng hóa, mà còn mang theo cơ hội hình thành cả một chuỗi dịch vụ phía sau. Đây cũng là lý do dư địa hậu phương cảng trở thành vấn đề cần được quan tâm.

Theo phân tích từ CICT, diện tích kho bãi tại khu vực Cái Lân hiện còn hạn chế so với một số trung tâm logistics hàng rời lớn trong nước. Đây là điểm nghẽn cần được tháo gỡ nếu Quảng Ninh muốn chuyển từ một địa phương có sản lượng hàng hóa lớn sang một trung tâm logistics thực sự có khả năng cung cấp các dịch vụ giá trị gia tăng cao.

Không chỉ “nhiều hàng”, mà phải “nhiều giá trị”

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng dựa nhiều hơn vào tốc độ, chi phí, khả năng dự báo và độ tin cậy của chuỗi cung ứng, một cảng biển hiện đại không thể chỉ được đánh giá bằng số lượng hàng hóa đi qua.

Điều quan trọng hơn là hàng hóa được lưu chuyển nhanh đến đâu, chi phí logistics thấp đến mức nào và doanh nghiệp có thể tiếp cận được bao nhiêu dịch vụ ngay tại địa phương.

Đó cũng là nơi logistics gặp gỡ những yêu cầu mới của nền kinh tế: chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, tự động hóa và nâng cao năng suất lao động.

Logistics không phải lĩnh vực sử dụng quá nhiều lao động, nhưng có khả năng tạo ra sức lan tỏa lớn thông qua hạ tầng, công nghệ, quản trị và khả năng kết nối chuỗi cung ứng.

Với Quảng Ninh, đây là hướng đi phù hợp với quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng mà tỉnh đang theo đuổi. Khi logistics được phát triển theo hướng xanh, thông minh, giá trị gia tăng cao, ngành dịch vụ này không chỉ hỗ trợ sản xuất mà còn trực tiếp tạo thêm những động lực tăng trưởng mới.

Tháo điểm nghẽn để mở rộng “hậu phương cảng”

Để biến lợi thế thành năng lực cạnh tranh, theo đại diện CICT, Quảng Ninh cần tập trung vào ba nhóm giải pháp lớn.

Trước hết là tiếp tục hoàn thiện hạ tầng kết nối sau cảng, phát triển vận tải đa phương thức nhằm giảm chi phí và thời gian vận chuyển hàng hóa.

Thứ hai là mở rộng không gian hậu phương cảng, phát triển hệ thống kho bãi và trung tâm logistics. Đây được xem là điều kiện quan trọng để Cái Lân không chỉ là điểm đến của tàu biển mà còn trở thành nơi hàng hóa được lưu trữ, phân phối, gom hàng và thực hiện nhiều công đoạn hậu cần khác.

Hiện nay, diện tích kho bãi khu vực Cái Lân hiện mới chỉ bằng khoảng 20-30% so với khu vực Cái Mép. Đây là một trong những điểm nghẽn lớn hạn chế khả năng phát triển các dịch vụ logistics có giá trị gia tăng như lưu kho, phân phối, gom hàng và trung chuyển.

Thứ ba là đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số trong cảng biển, hải quan và vận tải, đồng thời thúc đẩy logistics xanh, logistics thông minh và các dịch vụ có giá trị gia tăng cao.

Đây cũng là những vấn đề mà cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt quan tâm, bởi mỗi thủ tục được rút ngắn, mỗi cung đường được kết nối tốt hơn hay mỗi khâu logistics được số hóa đều có thể chuyển hóa thành chi phí thấp hơn và sức cạnh tranh cao hơn.

Doanh nghiệp tư nhân cùng kiến tạo không gian tăng trưởng mới

Trong quá trình hoạch định và phát triển hạ tầng, vai trò của doanh nghiệp không đặt ở vị trí “đứng ngoài”, mà phải là một chủ thể trực tiếp tham gia kiến tạo hệ sinh thái kinh tế.

Từ thực tiễn vận hành cảng, doanh nghiệp nhìn thấy rõ những điểm mạnh, điểm nghẽn của chuỗi logistics và nhu cầu thực tế của thị trường. Vì vậy, tiếng nói của cộng đồng doanh nghiệp có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện cơ chế, chính sách và lựa chọn những hạ tầng cần ưu tiên đầu tư.

Về phía CICT, doanh nghiệp xác định tiếp tục nâng cao năng lực khai thác, ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, hướng tới phát triển cảng xanh và nâng cao chất lượng dịch vụ, đồng hành với định hướng phát triển bền vững của Quảng Ninh.

Đây cũng chính là tinh thần xuyên suốt của Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam 2026 - Vòng địa phương Quảng Ninh: chính quyền kiến tạo, doanh nghiệp đồng hành và cùng tìm lời giải cho những bài toán phát triển dài hạn.

Mở cánh cửa hàng hải, mở thêm không gian tăng trưởng

Quảng Ninh đang đứng trước một thời điểm thuận lợi để nâng tầm kinh tế hàng hải. Lợi thế vị trí địa lý là điều kiện ban đầu. Hạ tầng giao thông là nền tảng. Cảng biển là điểm kết nối. Nhưng để trở thành trung tâm logistics có tầm vóc khu vực, Quảng Ninh cần đi xa hơn: biến cảng thành hệ sinh thái, biến dòng hàng thành chuỗi giá trị và biến lợi thế địa lý thành năng lực cạnh tranh.

Từ Cái Lân, những con tàu đang đưa hàng hóa đến và đi từ Quảng Ninh. Nhưng phía sau mỗi chuyến tàu là những nhà máy, khu công nghiệp, kho hàng, doanh nghiệp vận tải, thương mại và cả những quyết định đầu tư.

Bởi vậy, câu chuyện logistics hôm nay không chỉ là câu chuyện của cảng biển hay những con tàu, mà là câu chuyện về khả năng Quảng Ninh tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực và quốc tế.

Một cảng biển mạnh không chỉ được nhìn thấy qua những con tàu cập bến, mà còn được nhận diện qua những nhà máy được mở ra, những chuỗi cung ứng được hình thành và những giá trị mới được tạo ra phía sau mỗi dòng hàng hóa.

Nếu những điểm nghẽn về hậu phương cảng, vận tải đa phương thức, chuyển đổi số và dịch vụ giá trị gia tăng tiếp tục được tháo gỡ, lợi thế cảng biển của Quảng Ninh sẽ có cơ hội chuyển hóa thành một động lực tăng trưởng mới, góp phần đưa kinh tế biển phát triển theo hướng xanh, hiện đại và bền vững.

Từ một cửa ngõ hàng hải, Quảng Ninh có thể hướng tới một vị thế lớn hơn: trở thành trung tâm logistics của miền Bắc, một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng khu vực và là cửa ngõ kết nối hàng hóa Việt Nam với thị trường quốc tế. Và đó cũng là tinh thần được lan tỏa từ Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam 2026 - Vòng địa phương Quảng Ninh: chính quyền kiến tạo, doanh nghiệp đồng hành, cùng nhận diện điểm nghẽn, cùng tìm lời giải và cùng mở ra những không gian phát triển mới cho Quảng Ninh.