Quả ngọt bên dòng hạ lưu sông Tiền

Điều làm nên giá trị và thương hiệu của trái cây Đồng Tháp không chỉ là diện tích hay sản lượng mà là sự chuyển mình từ tư duy sản xuất nông nghiệp thuần túy sang tư duy kinh tế nông nghiệp thông minh.

Vùng đất của những loại cây ăn quả

Từ bao đời nay, người nông dân tỉnh Đồng Tháp vẫn cần mẫn bám đất để trồng các loại trái cây, vừa tạo kế sinh nhai vừa góp phần đưa Đồng Tháp trở thành thủ phủ trái cây trù phú, vang danh khắp cả nước.

Các loại trái cây chủ lực như: sầu riêng, xoài, quýt, nhãn,… người dân chủ yếu dựa vào cách trồng cây truyền thống là nương tựa vào thiên nhiên, kết hợp sự thích ứng với hệ thống thủy lợi, sông nước miền Tây.

Với sầu riêng Đồng Tháp thì đó được xem là vị vua của các loại trái cây. Với 34 ngàn hecta, sản lượng lên đến 557 ngàn tấn/một năm. Sầu riêng Đồng Tháp đang tiến thẳng vào những thị trường khó tính nhất thế giới như: Trung Quốc, EU, Mỹ. Trên những vườn sầu riêng xanh mướt ấy là biết bao giọt mồ hôi của người nông dân, bởi đây là giống cây trồng khó khăn, đòi hỏi công sức và kỹ thuật vô cùng cao.

Hay ví như xoài Đồng Tháp cũng được xem là đại sứ thương hiệu lâu đời nhất. Với 16.700 hecta và 224.300 tấn/mỗi năm. Từ xoài cát hòa lộc thơm dịu, xoài cát chu ngọt đậm vị, đến xoài tượng da xanh giòn tan. Mỗi giống xoài là một câu chuyện riêng về đất và người Đồng Tháp.

Mỗi địa phương một thế mạnh riêng, khi cộng hưởng lại đã tạo nên sự đa dạng chủng loại theo mùa vụ, có thể cung ứng quanh năm. Cứ như thế, sau mỗi vụ mùa người dân lại có thêm những kiến thức trồng trọt riêng cho mỗi loại cây trồng của mình nhờ dựa vào sự quan sát từ đất đai, nguồn nước và thời tiết.

Thế nhưng, thực tế cho thấy với cách “mưu sinh” truyền thống này thì dẫn đến việc tăng diện tích tự phát, chất lượng sản phẩm không đồng đều giữa các hộ, gây khó khăn trong việc thu mua và phân loại.

Ngoài ra, tình trạng thiếu cơ chế liên kết chặt chẽ giữa nông dân và doanh nghiệp, dẫn đến tình phá vỡ hợp đồng. Nông dân chịu rủi ro lớn nhưng hưởng lợi chưa tương xứng, giá vật tư lên không giảm, giá sản phẩm thị trường lên nông dân nhận theo hợp đồng không được tăng nhưng khi thị trường giảm doanh nghiệp áp dụng giá giảm.

Nâng tầm giá trị trái cây tỉnh Đồng Tháp

Bán trái cây tươi là điểm khởi đầu nhưng ngành nông nghiệp tỉnh Đồng Tháp đang nhìn xa hơn, mang nhiều khát vọng hơn bởi giá trị thực của một tỉnh "giàu có" về trái cây không chỉ nằm ở trọng lượng từng chuyến xe vận chuyển mà còn nằm ở giá trị gia tăng được tạo ra từ chế biến sâu, từ công nghệ, trí tuệ và sự sáng tạo của con người.

Với hơn 10 hecta xoài và bưởi da xanh, ông Nguyễn Văn Núi (ngụ phường Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp) cho biết, những năm gần đây, nhờ có sự quan tâm từ chính quyền địa phương thông qua Hợp tác xã, ông có những hướng đi mới cho các vụ mùa khi áp dụng canh tác theo hướng hữu cơ; hạn chế tối đa sử dụng phân bón hóa học cho cây, tận dụng cỏ dại, phụ phẩm nông nghiệp ủ với nấm Trichoderma làm phân xanh.

Ông Núi cho biết thêm, những năm gần đây, trong quá trình trồng trọt, ông và một số hộ nông dân trong khu vực hạn chế tối đa thuốc diệt cỏ mà thay vào đó là sử dụng máy cắt cỏ và phủ gốc để giữ ẩm. Áp dụng thêm kỹ thuật bao trái để bảo vệ quả khỏi sâu rầy mà không cần phun nhiều thuốc bảo vệ vật. Từ đó, làm giảm kinh phí đầu tư mà giúp chất lượng ra trái đạt chất lượng cao.

Hiện nay, toàn tỉnh Đồng Tháp có trên 134 nghìn héc-ta cây ăn trái, sản lượng hơn 2,5 triệu tấn mỗi năm. Đặc biệt, trong những năm gần đây, tỉnh Đồng Tháp đã từng bước chuyển mạnh từ tư duy "sản xuất nông nghiệp" sang "kinh tế nông nghiệp", phát triển ngành hàng theo chuỗi giá trị, nâng cao chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của sản phẩm; không chỉ sản xuất với quy mô lớn mà còn đang chuyển mạnh sang sản xuất xanh, sản xuất có trách nhiệm và hướng đến kinh tế tuần hoàn.

Với hộ gia đình ông Trần Văn Linh (ngụ Châu Thành, Đồng Tháp) đã có hai đời làm nông gắn bó với nhãn và xoài. Trải qua bao sự đổi thay của cuộc sống, ông là một trong những nông dân tiên phong khi tiếp cận cách trồng trọt mới, kỹ thuật mới với hệ thống tưới nước tự động, tưới nhỏ giọt hoặc phun mưa cục bộ để tiết kiệm nước và công lao động.

Ngoài ra, ông còn được chính quyền giới thiệu cách ghi chép quá trình chăm sóc, bón phân, xịt thuốc trên các nền tảng số. Việc này giúp truy xuất nguồn gốc trái cây rõ ràng, đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của thị trường xuất khẩu.

Đến nay, toàn tỉnh đã được cấp 3.452 mã số vùng trồng với diện tích hơn 100 nghìn héc-ta; từ đó nhiều sản phẩm chủ lực như xoài, sầu riêng, mít, bưởi, nhãn,... hệ thống mã số vùng trồng ngày càng hoàn thiện cùng hơn 1.000 sản phẩm OCOP.

Những năm gần đây, địa phương đã triển khai nhiều nhiệm vụ nhằm tạo nền tảng cho thương hiệu nông nghiệp. Trong đó có việc xây dựng các vùng nguyên liệu có tổ chức đối với các ngành hàng chủ lực; hoàn thiện hệ thống mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói; xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai, bản đồ thổ nhưỡng, bản đồ chất lượng đất và các nền tảng dữ liệu phục vụ quản lý sản xuất.

Trong thời gian tới, tỉnh Đồng Tháp đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và dữ liệu lớn (Big Data) vào quản lý sản xuất; phát triển nông nghiệp sinh học, nông nghiệp tuần hoàn. Đồng thời, quy hoạch đồng bộ vùng nguyên liệu với hệ thống thu gom, kho lạnh, logistics và các nhà máy chế biến sâu.

Một trong những định hướng quan trọng được đề xuất là giảm dần tỷ trọng xuất khẩu trái cây tươi, tăng tỷ lệ chế biến nhằm nâng cao giá trị gia tăng. Các công nghệ chế biến hiện đại như sấy thăng hoa, cấp đông nhanh (IQF), sản xuất nước ép cô đặc cần được ưu tiên đầu tư để kéo dài thời gian bảo quản và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Chị Trần Thụy Hải Ly là người đại diện cho cơ sở kinh doanh snack vỏ bưởi Phúc Đạt và các loại khác như: nghệ, gừng, trà vỏ bưởi lá dứa cho biết, với các mặt hàng đang kinh doanh này mỗi năm, chị thu mua từ nhà vườn 10 đến 15 hecta cho mỗi loại trái cây.

Hiện nay, các mặt hàng của cơ sở chị Hải Ly có đến 14 sản phẩm đạt chất lượng có giấy kiểm định, 5 sản phẩm đạt chất lượng OCOP, xuất khẩu qua các nước như: Nhật, Trung Quốc, Đài Loan và Mỹ.

Với quy mô sản xuất này, chị là một trong những chủ cơ sở tạo đầu ra cho nhà vườn ổn định hàng năm cùng với việc tạo công ăn việc làm cho hàng chục phụ nữ của phường mỗi năm. Với sự đầu tư về thiết kế bao bì hiện đại, bắt mắt, đặc biệt đảm bảo tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm và đặc biệt là có sự quan tâm của các sở, ngành của tỉnh đã triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ các điểm du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp kết nối tiêu thụ sản phẩm OCOP.

Hoạt động quảng bá, giới thiệu và bán hàng được tích hợp trên Cổng thông tin du lịch tỉnh nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ sản xuất mở rộng thị trường. Nhờ vậy các sản phẩm tạo cơ sở kinh doanh của chị và những cơ sở khác ngày càng được nhiều thực khách trong và ngoài nước biết tới.

Cũng như bao hợp tác xã tại tỉnh Đồng Tháp, Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp Mỹ Long với sản phẩm chủ yếu là nước cốt chanh mật ong cô đặc được lòng biết bao thực khác lui đến. Lấy ý tưởng từ chanh không hạt, ngỡ chỉ là loại quả được dùng trong bếp và uống giải khát nhưng không mấy nổi bật so với các loại nước uống khác. Tuy nhiên, với sự tâm huyết của những người nông dân và khát vọng mang loại cây quả đặc trưng vươn tầm, người nông dân tại xã Mỹ Hiệp đã kết hợp nước cốt chanh không hạt và mật ong nguyên chất làm nên loại nước uống vừa mang giá trị cao vừa bảo quản được lâu dài.

Nhờ áp dụng dây chuyền công nghệ hiện đại (hợp tác cùng Sở KH&CN TP.HCM) để cho ra đời dòng nước cốt chanh mật ong cô đặc, Hợp tác xã Mỹ Long gần 10 năm qua đã giúp hàng trăm hộ gia đình tiêu thụ nguồn chanh không hạt, đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn, trợ giúp người dân trong và ngoài xã tiêu thụ được sản phẩm nông sản của mình, tránh trường hợp được mùa nhưng rơi vào tình cảnh mất giá, thương lái ép giá…

Trong không khí sôi nổi của Lễ hội trái cây Đồng Tháp lần thứ I, đây các sản phẩm của các cơ sở, các hợp tác xã có thêm cơ hội để cơ hội quảng bá tiềm năng, thế mạnh ngành hàng trái cây; thúc đẩy xúc tiến thương mại, kết nối tiêu thụ tại thị trường trong nước và xuất khẩu; góp phần phát triển kinh tế nông nghiệp. Đồng thời, nâng cao giá trị sản xuất và xây dựng hình ảnh Đồng Tháp là địa phương phát triển nông nghiệp sinh thái, hiện đại, bền vững.