Niềm vui của thầy và trò nơi biên cương

Ngày khai trường đáng nhớ với thầy và trò nơi biên cương

Sáng sớm nơi biên cương, sân trường Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Trà Lĩnh đã rộn ràng bước chân học sinh. Những bộ quần áo mới, những gương mặt háo hức trong ngày khai trường tạo nên một không khí khác hẳn những ngày công trường còn ngổn ngang máy móc.

Năm học 2026-2027 đánh dấu một cột mốc đặc biệt đối với giáo dục vùng biên Cao Bằng khi 11 trường phổ thông nội trú liên cấp tại 11 xã biên giới đồng loạt được khánh thành, đưa vào sử dụng và tổ chức khai giảng.

Đó là các trường tại Trường Hà, Lũng Nặm, Tổng Cọt, Quang Hán, Trà Lĩnh, Quang Trung, Đình Phong, Đàm Thủy, Hạ Lang, Phục Hòa và Đức Long. Mỗi ngôi trường nằm ở một địa bàn, một điều kiện địa hình khác nhau, nhưng cùng mang một mục tiêu: tạo dựng môi trường học tập, ăn ở và sinh hoạt tốt hơn cho học sinh vùng biên.

Theo phương án tổ chức, 11 trường có khả năng tiếp nhận hơn 11.900 học sinh, trong đó trên 7.500 chỉ tiêu nội trú và hơn 4.400 chỉ tiêu bán trú. Đây là một thay đổi lớn đối với việc tổ chức giáo dục ở khu vực có địa hình chia cắt, dân cư phân tán và nhiều học sinh phải đi học trên những cung đường xa.

11 ngôi trường ở 11 xã biên giới hôm nay vì thế mang theo nhiều hơn một nhiệm vụ giáo dục. Đó là những điểm tựa mới được dựng lên giữa miền biên viễn, nơi mỗi lớp học mở ra thêm một cơ hội, mỗi bữa ăn nội trú giúp một học sinh yên tâm ở lại trường, mỗi giờ học góp thêm một viên gạch xây dựng tương lai.

Từ những mái trường mới, những đứa trẻ vùng biên sẽ bắt đầu hành trình của mình bằng những điều rất giản dị: học chữ, học làm người, hiểu quê hương và nuôi dưỡng ước mơ.

Bởi nơi ấy, giữa núi rừng Cao Bằng, một năm học mới đã bắt đầu bằng niềm vui của thầy và trò, bằng sự kỳ vọng của những gia đình và bằng một diện mạo mới đang từng ngày hình thành cho giáo dục nơi phên giậu Tổ quốc.

Từ những công trường chạy đua với thời gian

Để có ngày khai giảng hôm nay, phía sau những dãy nhà mới là nhiều tháng thi công trong điều kiện không dễ dàng.

Cao Bằng có địa hình miền núi phức tạp. Tại các công trường, khó khăn không giống nhau. Quang Hán có nền đất yếu; Lũng Nặm, Đàm Thủy có tỷ lệ đá lớn; Trường Hà, Đình Phong có địa hình chênh cao. Mưa kéo dài ảnh hưởng tới san nền, vận chuyển vật liệu và thi công hạ tầng. Có thời điểm tiến độ của phần lớn các dự án chưa đáp ứng yêu cầu.

Tháng 5/2026, trong 11 dự án, Trà Lĩnh và Hạ Lang là hai công trình có tiến độ khá; Đàm Thủy, Quang Trung, Quang Hán và Tổng Cọt mới đáp ứng một phần tiến độ; năm công trình tại Đức Long, Lũng Nặm, Trường Hà, Phục Hòa và Đình Phong còn chậm. Khối lượng xây dựng khi đó mới đạt khoảng 12-45%.

Lãnh đạo tỉnh Cao Bằng quyết liệt tìm cách làm phù hợp địa hình, kết cấu địa chất, nhân công. Các trường đã chuyển phương thức điều hành từ theo dõi tiến độ chung sang kiểm soát từng hạng mục, từng khối nhà, từng ngày. Các nhà thầu tăng nhân lực, thiết bị, tổ chức nhiều mũi thi công, tranh thủ từng khoảng thời tiết thuận lợi.

Có những ngày mưa vừa dứt, máy móc lại hoạt động. Nhiều công trường tổ chức làm thêm ca, thi công cuốn chiếu để những hạng mục thiết yếu có thể hoàn thành trước.

Đến cuối tháng 8, bức tranh đã thay đổi rõ rệt. Tại cuộc họp chuẩn bị khai giảng ngày 3/9, tỉnh xác định 11/11 trường cơ bản bảo đảm điều kiện tổ chức lễ khai giảng. Ngành giáo dục đã bố trí đủ 33 cán bộ quản lý và 728 giáo viên cho các trường. Công tác thiết bị, tổ chức dạy học, đưa đón, ăn ở, chăm sóc y tế cho học sinh cũng được rà soát theo từng trường.

11 ngôi trường - điểm tựa cho trẻ em vùng biên

Ngôi trường ở Trường Hà được lựa chọn làm điểm chính, điểm mẫu cho lễ khai giảng đồng loạt của 11 trường. Đây cũng là địa bàn gắn với Khu di tích Quốc gia đặc biệt Pác Bó, nơi lịch sử cách mạng hiện diện trong đời sống hôm nay. Việc tổ chức không gian học tập tại đây vì thế không chỉ đặt ra yêu cầu về cơ sở vật chất mà còn mở ra điều kiện để giáo dục truyền thống gắn với chính quê hương.

Ở Trà Lĩnh, ngôi trường trở thành điểm cầu chính của Cao Bằng trong chương trình truyền hình trực tiếp lễ khai giảng và khánh thành các trường nội trú liên cấp trên cả nước. Đây cũng là công trình đầu tiên trong số 11 trường được bàn giao, vận hành thử nghiệm từ cuối tháng 7. Trong quá trình vận hành thử, học sinh đã được học tập, ăn uống và trải nghiệm các phòng học bộ môn, khu bếp, nhà ăn và không gian sinh hoạt mới.

Hạ Lang cũng là một trong những công trình có tiến độ tốt từ những giai đoạn đầu. Khi được bàn giao và vận hành thử, học sinh đã bắt đầu làm quen với môi trường học tập, ăn ở mới. Tỉnh yêu cầu các hạng mục trực tiếp phục vụ học tập, sinh hoạt phải được hoàn thiện, vận hành ổn định, trong khi khu vực còn thi công phải được ngăn cách tuyệt đối với khu vực học sinh.

Với Đàm Thủy, nơi có điều kiện địa chất nhiều đá, câu chuyện về ngôi trường mới gắn với việc giải quyết bài toán học tập của học sinh ở địa bàn biên giới có địa hình phức tạp.

Quang Hán cũng là một công trình chịu tác động bởi nền đất yếu, đòi hỏi quá trình xử lý nền móng và san gạt lớn. Cùng với Quang Trung và Tổng Cọt, đây là nhóm trường từng phải tăng tốc mạnh để bắt kịp kế hoạch.

Tại Đình Phong, Phục Hòa, Đức Long và Lũng Nặm, những công trường từng nằm trong nhóm chậm tiến độ cũng phải huy động thêm nhân lực, thiết bị, mở thêm mũi thi công để chạy đua với thời gian.

Còn ở Tổng Cọt, Quang Trung, mỗi mét đường, mỗi hạng mục sân trường, lớp học hoàn thiện không chỉ mang ý nghĩa về một công trình xây dựng mà còn góp phần hình thành một không gian giáo dục tập trung hơn cho trẻ em ở các xã biên giới.

11 địa điểm, 11 điều kiện khác nhau, nhưng cùng gặp nhau ở một điểm: trường học không chỉ là nơi học chữ.

Đó còn là nơi học sinh được ăn một bữa cơm đủ đầy, có chỗ ngủ an toàn, được chăm sóc sức khỏe, được tham gia hoạt động tập thể và có thêm thời gian dành cho việc học.

Theo phương án tuyển sinh, phần lớn học sinh sẽ được tổ chức nội trú hoặc bán trú. Hơn 7.500 chỉ tiêu nội trú chiếm khoảng 63%, còn hơn 4.400 chỉ tiêu bán trú chiếm khoảng 37%. Điều đó cho thấy mô hình mới đang hướng trực tiếp vào một trong những trở ngại lớn nhất của giáo dục vùng cao: khoảng cách từ nhà đến trường.

Khi trường học không còn chỉ là một dãy phòng học

Điểm khác biệt lớn nhất của các trường nội trú liên cấp không nằm ở những bức tường mới, mà ở cách tổ chức môi trường giáo dục.

Học sinh từ lớp 1 đến lớp 9 được học trong cùng một hệ thống trường. Những em ở xa có thể ăn, ở, học tập và sinh hoạt tại trường. Giáo viên, cán bộ quản lý và nhân viên cùng tham gia xây dựng một môi trường giáo dục liên tục, thay vì chỉ giải quyết riêng bài toán lớp học.

Đối với nhiều gia đình vùng biên, điều này có thể làm thay đổi cách con em họ đến trường.

Một đứa trẻ không còn phải dành quá nhiều thời gian đi lại mỗi ngày sẽ có thêm thời gian học tập và nghỉ ngơi. Một học sinh có hoàn cảnh khó khăn được ở nội trú sẽ có thêm cơ hội duy trì việc học. Và một gia đình ở xa trường sẽ bớt đi một nỗi lo về đường sá, ăn ở của con em.

Đó là lý do tỉnh Cao Bằng đặt yêu cầu không chỉ hoàn thành công trình mà phải tổ chức vận hành hiệu quả. Tại cuộc họp chuẩn bị khai giảng, lãnh đạo tỉnh yêu cầu phấn đấu huy động 100% học sinh đến trường, thực hiện đầy đủ, kịp thời các chính sách hỗ trợ nội trú, bán trú, đặc biệt với học sinh yếu thế.

Cùng với đó là yêu cầu bảo đảm an toàn tuyệt đối. Những hạng mục chưa hoàn thiện phải được ngăn cách với khu vực học sinh; công trình phải được nghiệm thu, bàn giao từng phần đủ điều kiện trước khi đưa vào sử dụng.

Gieo những ước mơ từ phên giậu Tổ quốc

Cao Bằng hiện có 21 xã biên giới, với hơn 32.700 học sinh đang học tập tại các cơ sở giáo dục trên địa bàn biên giới. Việc đầu tư 11 trường nội trú liên cấp vì thế không phải câu chuyện của riêng 11 công trình, mà là một bước đi nhằm nâng chất lượng giáo dục và từng bước thu hẹp khoảng cách về điều kiện học tập giữa vùng biên với các khu vực thuận lợi hơn.

Tổng vốn đầu tư công được giao cho 11 dự án trong năm 2026 hơn 1.737 tỷ đồng, gồm hơn 1.517 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương và 220 tỷ đồng vốn tài trợ. Các trường được thiết kế trên diện tích khoảng 5-6,5 ha, quy mô 29-35 lớp, đáp ứng khoảng 950-1.200 học sinh mỗi trường.

Quy mô ấy cho thấy đây không phải những điểm trường tạm thời. Đó là những thiết chế giáo dục được tính toán để trở thành trung tâm học tập, sinh hoạt của học sinh vùng biên trong nhiều năm tới.

Cơ hội để một học sinh người Tày, Nùng, Dao hay Mông ở vùng biên được học trong phòng học khang trang. Cơ hội để các em tiếp cận phòng học bộ môn, thư viện, khu thể thao và những điều kiện giáo dục mà trước đây không phải nơi nào cũng có. Cơ hội để những đứa trẻ ở xa trường có thể ở lại trường, yên tâm học tập thay vì phải vượt những cung đường dài mỗi ngày.

Trong một không gian như vậy, giáo dục còn thực hiện một nhiệm vụ rộng hơn: giữ học sinh với trường lớp, vun đắp tình yêu quê hương và tạo nguồn nhân lực cho chính những vùng đất đang ngày đêm giữ gìn biên cương.

Những bài học về lịch sử, địa lý, văn hóa sẽ không còn xa lạ khi được kể từ chính những địa danh các em đang sống. Từ cột mốc biên giới, dòng sông, ngọn núi đến những câu chuyện về cha ông, quê hương trở thành một phần tự nhiên của bài học.