Nghị quyết 37/2026/QH16: Đã có bản án vẫn có thể được miễn, giảm hình phạt

Đã có bản án nhưng chưa thi hành vẫn có thể được hoãn, miễn hình phạt

Theo Điều 10 Nghị quyết 37/2026/QH16, trường hợp đã có bản án của Tòa án nhưng chưa có quyết định thi hành án, nếu có đủ căn cứ thuộc trường hợp tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 7, Tòa án có thể quyết định hoãn chấp hành hình phạt tù.

Thời hạn hoãn chấp hành hình phạt tù tối đa 2 năm kể từ thời điểm ban hành quyết định. Khoảng thời gian này không tính vào thời hiệu thi hành bản án và thời gian chấp hành hình phạt. Hết thời hạn hoãn, việc xử lý phụ thuộc vào kết quả khắc phục hậu quả. Nếu người bị kết án đã khắc phục toàn bộ hậu quả thiệt hại, Tòa án quyết định miễn chấp hành hình phạt.

Trường hợp không khắc phục được hoặc chỉ khắc phục được một phần hậu quả, Tòa án ra quyết định thi hành án. Tuy nhiên, căn cứ tỷ lệ khắc phục hậu quả thiệt hại, Tòa án có thể quyết định giảm mức hình phạt đã tuyên hoặc giảm thời hạn chấp hành hình phạt trong trường hợp đặc biệt.

Cơ chế này được đặt trong mối liên hệ với Điều 7 của Nghị quyết. Theo đó, việc tạm hoãn truy cứu chỉ được xem xét khi hành vi được thực hiện vì lợi ích chung, có gây thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước nhưng không tham nhũng.

Đồng thời, các hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh hoặc ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số vẫn đang được thực hiện, chưa hoàn thành và chưa thể khắc phục hậu quả do nguyên nhân khách quan, nhưng vẫn có điều kiện, khả năng và tính khả thi để khắc phục thiệt hại, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước.

Tổ chức, cá nhân liên quan cũng phải có cam kết khắc phục hậu quả thiệt hại.

Đang chấp hành án vẫn có thể được miễn phần hình phạt còn lại

Không chỉ trường hợp chưa thi hành án, Nghị quyết 37 còn quy định cơ chế đặc thù đối với người đang chấp hành hình phạt tù.

Theo đó, người có hành vi vi phạm đáp ứng điều kiện thuộc Điều 5 hoặc Điều 6 của Nghị quyết mà đang chấp hành án phạt tù hoặc đang được tạm đình chỉ thi hành án phạt tù thì được miễn chấp hành hình phạt còn lại.

Trường hợp chưa chấp hành án phạt tù hoặc đang được hoãn thi hành án thì được miễn chấp hành hình phạt.

Điều 5 quy định cơ chế không truy cứu trách nhiệm hình sự khi có đủ các điều kiện: không tham nhũng; vì lợi ích chung; hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh hoặc ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước.

Bên cạnh đó, vụ việc phải không có khiếu nại, tố cáo hoặc khiếu nại, tố cáo đã được giải quyết dứt điểm. Người vi phạm không gây thất thoát, lãng phí tài sản; trường hợp có gây thất thoát, lãng phí thì phải khắc phục toàn bộ hậu quả thiệt hại.

Đối với Điều 6, người gây thiệt hại do rủi ro trong ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số được loại trừ trách nhiệm hình sự nếu đã tuân thủ đúng quy trình, quy định và áp dụng đầy đủ các biện pháp phòng ngừa.

Nghị quyết cũng xem xét loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao gây thiệt hại trong quá trình ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong trường hợp pháp luật chưa có quy định điều chỉnh hoặc các quy định còn mâu thuẫn, chồng chéo, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Tuy nhiên, trường hợp này phải xuất phát từ yêu cầu cấp thiết của thực tiễn, có cách làm đột phá nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, nút thắt, đồng thời bảo đảm các điều kiện không tham nhũng, vì lợi ích chung và hoạt động đã hoàn thành, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh hoặc thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Đối với người đang chấp hành án phạt tù nhưng thuộc trường hợp quy định tại Điều 7, Tòa án có thể quyết định tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù với thời hạn tối đa 2 năm.

Trong thời gian này, người được tạm đình chỉ có điều kiện tiếp tục thực hiện các cam kết khắc phục hậu quả.

Nếu hết thời hạn tạm đình chỉ mà đã khắc phục toàn bộ hậu quả thiệt hại, Tòa án quyết định miễn chấp hành thời hạn hình phạt còn lại và đương nhiên được xóa án tích.

Nếu không khắc phục được hoặc chỉ khắc phục một phần hậu quả, Tòa án quyết định tiếp tục thi hành án, đồng thời căn cứ tỷ lệ khắc phục hậu quả để xem xét giảm mức hình phạt đã tuyên hoặc giảm thời hạn chấp hành hình phạt trong trường hợp đặc biệt.

Sau khi đã chấp hành xong bản án, Tòa án xem xét quyết định giảm thời hạn xóa án tích.

Người đã chấp hành xong án vẫn có thể được xóa án tích sớm

Cơ chế đặc thù còn được áp dụng đối với người đã chấp hành xong bản án nhưng chưa được xóa án tích.

Theo Nghị quyết, người vi phạm đã chấp hành xong bản án và chưa được xóa án tích, nếu có đủ căn cứ thuộc Điều 5 hoặc Điều 6, thì được miễn thời gian thử thách và đương nhiên được xóa án tích.

Đối với người đang chấp hành án phạt tù có đủ điều kiện theo khoản 1 và khoản 2 Điều 7 nhưng không có điều kiện để khắc phục hậu quả thiệt hại, Tòa án xem xét giảm thời hạn chấp hành án phạt tù. Sau khi chấp hành xong bản án, Tòa án tiếp tục xem xét giảm thời hạn xóa án tích.

Như vậy, cơ chế tại Nghị quyết 37/2026/QH16 được thiết kế xuyên suốt từ thời điểm vụ việc đang được giải quyết đến khi đã có bản án và đang thi hành án. Việc xem xét miễn, giảm không mặc nhiên áp dụng cho mọi trường hợp mà phụ thuộc vào các điều kiện cụ thể, trong đó nổi bật là yêu cầu không tham nhũng, vì lợi ích chung và khắc phục hậu quả.

Nghị quyết cũng quy định cơ chế tương tự đối với người thuộc lực lượng vũ trang nhân dân, cán bộ, công chức, viên chức vi phạm kỷ luật.

Theo đó, người vi phạm kỷ luật nhưng đáp ứng đủ điều kiện theo Điều 5 hoặc Điều 6 được xem xét miễn kỷ luật. Người đáp ứng điều kiện theo Điều 7 được xem xét chưa xử lý kỷ luật để khắc phục hậu quả thiệt hại, với thời hạn tối đa 2 năm.

Hết thời hạn này, nếu đã khắc phục toàn bộ hậu quả thì được áp dụng cơ chế miễn kỷ luật. Nếu không khắc phục được hoặc chỉ khắc phục một phần, cơ quan có thẩm quyền xem xét xử lý kỷ luật và căn cứ tỷ lệ khắc phục hậu quả để quyết định giảm nhẹ mức kỷ luật.

Nghị quyết số 37/2026/QH16 có hiệu lực từ ngày 1/9/2026 và được thực hiện trong thời hạn 3 năm kể từ ngày có hiệu lực.

Sau khi Nghị quyết hết hiệu lực, nếu các quyết định tạm đình chỉ, hoãn chấp hành hình phạt hoặc chưa xem xét kỷ luật được ban hành theo Nghị quyết mà vẫn còn thời hạn thì tiếp tục được thực hiện cho đến khi kết thúc.

Đối với các vi phạm của tổ chức, cá nhân trong lĩnh vực kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân có liên quan đến đất đai, việc xử lý được thực hiện theo Nghị quyết số 29/2026/QH16 của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù xử lý vi phạm pháp luật về đất đai xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài.