Mô hình “học sinh lên tiếng” xây dựng giao thông an toàn, trường học hạnh phúc tại Quảng Ninh

Điều 74 Luật Trẻ em năm 2016 quy định trẻ em được bày tỏ ý kiến, nguyện vọng về các vấn đề liên quan đến mình; Điều 12 Công ước Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em cũng ghi nhận quyền này, phù hợp với độ tuổi và mức độ trưởng thành của trẻ.

Tại trường Tiểu học Quang Trung (phường Hạ Long, TP Quảng Ninh), quyền tham gia của trẻ em được cụ thể hóa bằng cách làm thân thiện với học sinh: khảo sát trực tuyến qua mã QR nhằm xây dựng giao thông an toàn, trường học hạnh phúc.

Lắng nghe trẻ em, xây dựng trường học an toàn, hạnh phúc

Trong hoạt động ngoại khóa tháng 9/2026 với chủ đề “Em với an toàn giao thông và trường học an toàn”, học sinh trường Tiểu học Quang Trung được tham gia khảo sát bằng mã QR.

Các câu hỏi xoay quanh những tình huống quen thuộc: đội mũ bảo hiểm, sang đường, di chuyển tại cổng trường, xử lý khi có đông phương tiện hay khi người thân quên đội mũ cho mình.

Với phòng chống bạo lực học đường, học sinh được hỏi cách ứng xử khi chứng kiến bạn bị trêu chọc, bắt nạt; khi xảy ra mâu thuẫn hoặc khi thấy một người bạn buồn.

Đáng chú ý, khảo sát không dừng ở việc kiểm tra kiến thức. Học sinh được hỏi: “Em mong muốn Liên đội tổ chức thêm hoạt động gì để trường học ngày càng vui, an toàn và thân thiện?”. Từ “em biết gì” đến “em nghĩ gì, mong muốn gì”, khoảng cách giữa một bài kiểm tra và một cuộc đối thoại đã được rút ngắn.

Trả lời PV Báo Công lý, cô Vũ Thị Hoàng Yến, Hiệu trưởng trường Tiểu học Quang Trung bày tỏ quan điểm, mã QR chỉ là chiếc chìa khoá; điều quan trọng hơn là nhà trường phải biết cách mở cánh cửa để sử dụng những phản hồi của học sinh một cách ý nghĩa, nhân văn.

“Cần phân biệt việc hỏi ý kiến trẻ em với thực hiện quyền tham gia của trẻ em. Giá trị không nằm ở số lượt quét mã, mà ở việc mỗi phản hồi được nhìn nhận như một góc nhìn của học sinh về chính môi trường các em học tập, vui chơi mỗi ngày”, cô Yến nói.

Học sinh tiểu học có thể chưa gọi tên được “quản trị trường học” hay “quyền tham gia”, nhưng các em là những người trực tiếp trải nghiệm môi trường ấy mỗi ngày. Các em biết nơi nào thường đông vào giờ tan học, khi nào cần nhắc bạn đi chậm lại, một lời trêu chọc có thể khiến bạn buồn ra sao và lúc nào cần tìm đến thầy cô.

“Quyền tham gia của trẻ em không nên dừng ở việc được hỏi, mà cần có cả quá trình lắng nghe, xem xét và phản hồi, khi phù hợp thì chuyển thành những việc làm cụ thể”, cô Yến chia sẻ.

Theo nhà trường, không phải đề xuất nào cũng có thể thực hiện ngay. Nhưng một ý kiến chưa thể thực hiện vẫn cần được xem xét và giải thích. Nhà trường hướng tới một vòng phản hồi: học sinh nói - nhà trường lắng nghe - cùng xem xét - hành động hoặc giải thích - phản hồi lại cho học sinh.

“Quan trọng nhất là để các em thấy rằng, khi mình lên tiếng, ý kiến của mình được lắng nghe và có thể tạo ra những thay đổi tích cực”, cô Yến nhấn mạnh.

Học sinh xây dựng, nhà trường hành động

Theo cô Đỗ Bích Ngọc, Tổng phụ trách Đội trường Tiểu học Quang Trung, ngay từ đầu năm học, học sinh được tuyên truyền về nội quy và kỹ năng an toàn giao thông khi đến trường.

Đặc biệt, năm học 2026-2027, TP Quảng Ninh triển khai xe bus điện đưa đón học sinh miễn phí. Nhà trường hướng dẫn các em những kỹ năng cần thiết khi sử dụng xe bus, từ xếp hàng, chờ đúng vị trí đến lên xuống xe theo hướng dẫn.

“Với học sinh tiểu học, những việc tưởng nhỏ lại cần được hình thành thành thói quen”, cô Ngọc chia sẻ.

Cùng với video, hình ảnh và bài học xuyên suốt năm học, nhà trường tổ chức chuyên đề ngoại khóa, sinh hoạt Chi đội, Sao nhi đồng và đối thoại giữa thầy cô với học sinh.

100% học sinh được phát động vẽ tranh, thể hiện ý tưởng về an toàn giao thông, phòng chống bạo lực học đường; tham gia trò chơi tìm hiểu giao thông, ký cam kết và chia sẻ kiến thức với người thân.

Những cá nhân, tập thể thực hiện tốt an toàn giao thông được xem xét thi đua, khen thưởng. Từ đó, an toàn không chỉ được hiểu là “không vi phạm”, mà còn là biết quan sát, nhắc nhở, giúp đỡ và tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần.

Với Đỗ Hoàng Nhật Minh, học sinh lớp 5A1, việc trả lời khảo sát bằng mã QR không chỉ là chọn đáp án, mà còn là cơ hội để em tự nói lên suy nghĩ của mình.

“Theo em, an toàn giao thông không chỉ là thực hiện đúng quy định mà còn phải biết quan sát và nhắc nhở mọi người. Ở trường, chúng em cần yêu thương, giúp đỡ và cùng nhau giữ gìn môi trường học tập an toàn”, Minh nói.

Ở lớp 2A3, Đỗ Hoàng Quốc Hưng nhớ những bài học an toàn từ những việc gần gũi nhất.

“Khi tham gia giao thông cần đội mũ bảo hiểm và nghe hướng dẫn của người lớn. Nếu thấy bạn buồn, em sẽ hỏi thăm và báo với cô. Em muốn trường có thêm nhiều trò chơi để chúng em học về an toàn mà vẫn thấy vui”, Hưng chia sẻ.

Chuyển đổi số đang được đẩy mạnh trong giáo dục TP Quảng Ninh, với các nền tảng quản lý trường học trực tuyến, học bạ số, sổ điểm điện tử và những bước thử nghiệm ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dạy, học.

Với trường Tiểu học Quang Trung, giá trị của công nghệ còn nằm ở một việc giản dị hơn: giúp nhà trường nghe học sinh nhanh hơn và gần hơn. Mã QR vì thế không phải đích đến. Điều nhà trường hướng tới là duy trì văn hóa lắng nghe, trong đó học sinh có cơ hội nói ra điều mình nghĩ và nhận được phản hồi phù hợp.

“Một trường học thực sự tôn trọng học sinh không phải là trường có thể thực hiện tất cả những điều các em đề xuất, mà là trường để các em biết tiếng nói của mình được tiếp nhận, xem xét và tôn trọng”, cô Yến nói.

Để xây dựng trường học an toàn, hạnh phúc, vì thế, không chỉ cần những nội quy, mà còn cần những tiếng nói được lắng nghe.