Khắc phục triệt để những bất cập trong hoạt động xuất bản

Ngày 5/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản cùng nhiều nội dung quan trọng khác.

Cho ý kiến tại phiên thảo luận Tổ 4, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho rằng, việc sửa đổi Luật Xuất bản lần này nhằm khắc phục những vướng mắc, bất cập trong thực tiễn, nhất là trong bối cảnh thời gian qua lĩnh vực xuất bản còn phát sinh nhiều vấn đề đáng quan tâm.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, hiện cả nước có hơn 50 nhà xuất bản nhưng quy mô và năng lực hoạt động rất khác nhau.

"Có những nhà xuất bản rất xuất sắc, như Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật với đội ngũ biên tập viên hùng hậu, chuyên nghiệp, trình độ cao. Hay Nhà xuất bản Tư pháp của Bộ Tư pháp rất kỹ lưỡng trong xuất bản các ấn phẩm pháp luật. Ngược lại, cũng có những nhà xuất bản lực lượng rất mỏng, để xảy ra lỗi, sai sót trong xuất bản phẩm. Thậm chí, có nhà xuất bản chủ yếu dịch sách nước ngoài để in, phát hành, vi phạm bản quyền; nếu bị kiện sẽ ảnh hưởng đến uy tín quốc gia", Phó Chủ tịch Quốc hội nêu thực trạng.

Từ thực tế đó, Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Xuất bản tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất phải khắc phục cho bằng được những vướng mắc, bất cập nêu trên, đồng thời nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành luật.

Góp ý Điều 3 của dự thảo Luật quy định về vị trí, mục đích và nguyên tắc hoạt động xuất bản, Phó Chủ tịch Quốc hội bày tỏ băn khoăn đối với quy định: "Hoạt động xuất bản thuộc lĩnh vực văn hóa tư tưởng của Đảng, Nhà nước và Nhân dân...; giữ vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái kiến tạo các giá trị, đóng góp vào tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và phát triển bền vững".

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, cách diễn đạt này còn khó hiểu, cần được chỉnh lý theo hướng rõ ràng, mạch lạc và dễ tiếp cận hơn. Đồng thời, đề nghị bổ sung cụm từ "tuân thủ pháp luật" vào quy định về trách nhiệm của tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động xuất bản. Bởi dự thảo hiện mới yêu cầu tuân thủ chuẩn mực đạo đức xã hội, đạo đức nghề nghiệp, trong khi nguyên tắc quan trọng nhất là chấp hành pháp luật lại chưa được quy định.

Liên quan khoản 6 Điều 4 về tài liệu không kinh doanh, Phó Chủ tịch Quốc hội cho biết, dự thảo luật quy định các xuất bản phẩm không kinh doanh gồm tài liệu hướng dẫn phòng, chống thiên tai, dịch bệnh và bảo vệ môi trường; tài liệu giới thiệu hoạt động, kỷ yếu hội nghị, hội thảo của các cơ quan, tổ chức Việt Nam và các cơ quan, tổ chức nước ngoài hoạt động hợp pháp tại Việt Nam; tài liệu văn hóa, lịch sử địa phương...

Cho rằng trên thực tế đây đều là những tài liệu có giá trị sử dụng rộng rãi và rất thiết thực đối với người dân, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị quy định theo hướng: tài liệu không kinh doanh theo quy định của pháp luật hoặc theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Đối với khoản 2 Điều 10, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm, gồm: xuất bản phẩm trái với chủ trương, đường lối của Đảng; trái với chính sách, pháp luật của Nhà nước; trái với văn hóa, thuần phong mỹ tục; kích động bạo lực; chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc; kỳ thị dân tộc, tôn giáo.

Liên quan điều khoản thi hành, Phó Chủ tịch Quốc hội bày tỏ băn khoăn khi khoản 18 Điều 1 quy định nội dung về xuất khẩu xuất bản phẩm có hiệu lực từ ngày 1/1/2029, trong khi toàn bộ luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Vì vậy, ông đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, rà soát để bảo đảm tính thống nhất.

Nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện dự thảo luật, Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng, mục tiêu quan trọng nhất của lần sửa đổi này là khắc phục triệt để tình trạng xuất bản các ấn phẩm đi ngược chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; xúc phạm, bịa đặt về lãnh tụ, danh nhân văn hóa; kỳ thị dân tộc, tôn giáo...

"Nhà xuất bản phải có đủ năng lực, đội ngũ biên tập viên phải có phẩm chất chính trị, đạo đức và trình độ chuyên môn phù hợp với lĩnh vực phụ trách. Ví dụ, nhà xuất bản về văn hóa thì biên tập viên phải là chuyên gia về văn hóa; nhà xuất bản về nông nghiệp thì biên tập viên phải có trình độ chuyên môn về nông nghiệp. Luật phải thể hiện được những yêu cầu này; nếu chưa quy định đầy đủ thì giao Chính phủ quy định chi tiết", Phó Chủ tịch Quốc hội nêu quan điểm.

Cùng góp ý về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà cho biết, việc sửa đổi luật lần này nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn, đổi mới căn bản tư duy quản trị, tạo động lực thúc đẩy ngành xuất bản phát triển trong môi trường số.

Theo Phó Thủ tướng, Chính phủ sẽ tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các quy định về vai trò, vị trí của ngành xuất bản và các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động xuất bản, bảo đảm các quy định vừa đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, vừa kiến tạo môi trường thuận lợi để ngành xuất bản phát triển trong bối cảnh chuyển đổi số.