Gỡ “nút thắt” nhân lực STEM từ bậc phổ thông

Theo ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông, giáo dục STEM đã có đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý khi được nhấn mạnh trong nhiều nghị quyết quan trọng. Tuy nhiên, khoảng 60–65% học sinh phổ thông hiện vẫn lựa chọn các tổ hợp khoa học xã hội, trong khi nguồn nhân lực chất lượng cao ở lĩnh vực khoa học, kỹ thuật lại đang thiếu hụt. Thực tế này cho thấy, nếu không có định hướng sớm và hiệu quả, khó có thể tạo ra lực lượng lao động đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Không dừng ở câu chuyện định hướng, vấn đề cốt lõi được các chuyên gia đặt ra là cách triển khai để STEM thực sự đi vào thực chất trong nhà trường. Theo ông Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, việc ứng dụng công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, cần được đặt trên nền tảng sư phạm vững chắc.

Công nghệ chỉ là công cụ, không thể thay thế vai trò của giáo viên; thay vào đó, giáo viên cần được đào tạo để làm chủ công nghệ, chuyển từ truyền đạt kiến thức sang hướng dẫn, dẫn dắt học sinh. Đồng thời, việc xây dựng khung pháp lý và nguyên tắc đạo đức rõ ràng cũng là điều kiện quan trọng để đảm bảo môi trường học tập an toàn.

Từ thực tiễn triển khai, Trường THCS Cầu Giấy cho thấy hướng đi cụ thể khi đưa STEM vào trường học. Thông qua việc đầu tư phòng học STEM, tập huấn giáo viên, tổ chức cho học sinh trải nghiệm thiết bị, thực hành thí nghiệm và xây dựng nhóm học sinh nòng cốt, nhà trường từng bước hình thành môi trường học tập gắn với trải nghiệm và sáng tạo. Các sân chơi khoa học cũng được duy trì, giúp học sinh tiếp cận nghiên cứu khoa học từ sớm.

Ở góc độ chiến lược, bà Chu Cẩm Thơ, Phó Tổng Giám đốc Đại học Phenikaa, cho rằng trong kỷ nguyên công nghệ với nhiều thách thức như bất bình đẳng tiếp cận khoa học, áp lực tài nguyên và năng lượng, nguồn nhân lực STEM đóng vai trò then chốt. Để phát triển bền vững, cần phát hiện sớm năng lực, khơi gợi hứng thú và tổ chức các hoạt động trải nghiệm, dự án để học sinh làm quen với tư duy nghiên cứu.

Khi giáo dục phổ thông tạo được nền tảng, các cơ sở giáo dục đại học sẽ trở thành “đường băng” tiếp tục nuôi dưỡng và phát triển năng lực STEM, hướng tới hình thành lực lượng lao động có chất lượng, đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế tương lai.

Có thể thấy, bài toán nhân lực STEM không thể giải trong ngắn hạn, mà cần bắt đầu từ những thay đổi trong chính lớp học phổ thông – nơi khơi nguồn đam mê khoa học, công nghệ và định hình lựa chọn nghề nghiệp cho thế hệ trẻ.