Giữ gìn truyền thống tảo mộ trong Tiết Thanh minh

Tiết Thanh minh - nét đẹp văn hóa bền bỉ trong đời sống hiện đại

Tiết Thanh minh là một trong 24 tiết khí theo lịch cổ phương Đông, đánh dấu thời điểm đất trời giao hòa, thời tiết trở nên trong lành, bầu trời quang đãng, cây cối đâm chồi nảy lộc.

Tiết Thanh minh được tính theo vị trí của Trái Đất quanh Mặt Trời, không cố định vào một ngày cụ thể mà thường bắt đầu vào khoảng ngày 4 hoặc 5/4 dương lịch và kéo dài đến khoảng ngày 20 hoặc 21/4 hằng năm, tức khoảng 15-16 ngày. Ngày đầu tiên của tiết này được gọi là Tết Thanh minh, thời điểm nhiều gia đình lựa chọn để đi tảo mộ, thắp hương, dâng lễ tưởng nhớ tổ tiên.

Tục lệ tảo mộ trong Tiết Thanh minh không chỉ thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” mà còn là dịp để các thành viên trong gia đình sum họp, gắn kết tình thân. Dù xã hội ngày càng hiện đại, phong tục này vẫn được duy trì như một nét đẹp văn hóa truyền thống của người Việt.

Năm 2026, Tiết Thanh minh bắt đầu từ ngày 5/4 và kéo dài đến ngày 20/4 dương lịch, tương ứng khoảng từ ngày 18/2 đến ngày 4/3 âm lịch. Ngày đầu tiên của Tiết Thanh minh (5/4/2026) được nhiều gia đình lựa chọn để tảo mộ, thực hiện các nghi lễ tưởng nhớ ông bà, tổ tiên.

Theo ghi nhận của phóng viên, trong các ngày 4 và đặc biệt là ngày 5/4, tại nghĩa trang Triều Châu (Nhị Tỳ Tiều, đường Tôn Đức Thắng, phường Sóc Trăng, TP. Cần Thơ) và nghĩa trang Quảng Đông (Nhị tỳ Quảng Đông, đường Lê Hồng Phong, phường Phú Lợi, TP. Cần Thơ), nhiều gia đình đã có mặt từ sáng sớm để dọn dẹp, tu sửa phần mộ người thân.

Tại nghĩa trang Triều Châu, nhiều phần mộ được xây dựng theo kiến trúc truyền thống của người Hoa với các họa tiết rồng, phụng, hoa văn trang trí đặc trưng. Trong không khí trang nghiêm, từng gia đình mang theo chổi, cuốc, khăn lau để làm sạch cỏ dại, bồi đắp đất mới và sơn sửa lại bia mộ.

Anh Trương Minh Tuấn (xã An Ninh, TP. Cần Thơ) cho biết, năm nào anh cũng cùng gia đình sắp xếp thời gian về tảo mộ trong dịp Thanh minh để dọn dẹp, tu sửa phần mộ ông bà, tổ tiên. Theo anh Tuấn, việc chăm sóc nơi an nghỉ của người thân không chỉ là trách nhiệm mà còn là cách thể hiện lòng hiếu kính, sự biết ơn đối với thế hệ đi trước. “Dù bận rộn công việc, tôi vẫn cố gắng về cùng gia đình tảo mộ. Đây cũng là dịp để các thành viên sum họp, nhắc nhở nhau gìn giữ truyền thống, sống có trách nhiệm hơn với gia đình”, anh Tuấn chia sẻ.

Trong khi đó, tại nghĩa trang Quảng Đông, đông đảo người dân cũng tập trung tảo mộ trong hai ngày cao điểm. Nhiều gia đình đi theo nhóm đông đủ các thế hệ, cùng nhau dọn dẹp, thắp hương và bày mâm lễ cúng. Không khí vừa trang nghiêm vừa ấm áp bởi những cuộc trò chuyện, hỏi han giữa các thành viên trong gia đình.

Giá trị của sự kết nối giữa các thế hệ

Theo phong tục, trước khi tiến hành cúng, các gia đình sẽ dọn dẹp sạch sẽ khu vực phần mộ, phát quang cỏ dại, chỉnh trang bia mộ. Sau đó, lễ vật được chuẩn bị gồm nhang, đèn, hoa tươi, trái cây, bánh kẹo, trà, rượu.

Đối với cộng đồng người Hoa, mâm cúng thường phong phú hơn với các món ăn truyền thống như heo quay, gà luộc, vịt quay, bánh, chè, trái cây, rượu trà và giấy tiền vàng mã. Một số gia đình chuẩn bị mâm lễ khá đầy đủ với heo quay nguyên con, trái cây, bánh truyền thống và các lễ vật tượng trưng cho sự đủ đầy, sung túc.

Sau khi thắp hương, các thành viên trong gia đình lần lượt khấn vái, bày tỏ lòng biết ơn đối với ông bà, tổ tiên, cầu mong gia đình bình an, thuận lợi trong cuộc sống. Một số gia đình còn đốt giấy tiền vàng mã với quan niệm gửi đến người đã khuất những vật dụng cần thiết ở thế giới bên kia.

Sau nghi lễ, nhiều gia đình quây quần bên nhau trò chuyện, chia sẻ về cuộc sống, công việc, tạo nên không khí ấm cúng ngay tại nghĩa trang.

Chia sẻ khi cùng gia đình đi tảo mộ, anh Nguyễn Văn Minh (phường Phú Lợi, TP. Cần Thơ) cho biết, dù làm việc ở trung tâm thành phố, anh vẫn cố gắng sắp xếp thời gian trở về quê trong dịp Thanh minh.

“Mỗi lần về tảo mộ, cha tôi lại kể chuyện ngày xưa, về những khó khăn mà ông bà đã trải qua. Nhờ vậy, chúng tôi hiểu hơn về công lao của thế hệ trước và tự nhắc mình phải sống tốt hơn”, anh Minh chia sẻ.

Thanh minh không chỉ là dịp tưởng nhớ người đã khuất mà còn là cơ hội để giáo dục thế hệ trẻ về lòng hiếu kính, biết trân trọng gia đình và giữ gìn truyền thống.

Giữa nhịp sống ngày càng bận rộn, hình ảnh các gia đình lặng lẽ tảo mộ trong Tiết Thanh minh vẫn là nét đẹp văn hóa giàu ý nghĩa nhân văn. Những nén hương thơm, những phần mộ được chăm sóc chu đáo thể hiện sự trân trọng đối với cội nguồn.

Thanh minh không chỉ là một phong tục mà còn là dịp để mỗi người sống chậm lại, nhớ về những người đã khuất, từ đó trân trọng hơn những giá trị gia đình và truyền thống tốt đẹp của dân tộc.

Trong tiết trời tháng 4 trong lành, tại các nghĩa địa ở Cần Thơ, dòng người vẫn lặng lẽ đến rồi lặng lẽ rời đi, mang theo lòng thành kính đối với tổ tiên. Những nén hương trong ngày Thanh minh vì thế không chỉ là nghi lễ, mà còn là sợi dây gắn kết quá khứ - hiện tại - tương lai, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa nghĩa tình của người Việt.