Cơ quan đại diện ở nước ngoài không chỉ đưa tin mà phải mở đường

Tiếp tục Phiên họp thứ 55 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, sáng 18/3, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài.

Đề xuất trao quyền cho Bộ trưởng Ngoại giao quyết định kéo dài nhiệm kỳ Đại sứ

Trình bày tóm tắt Tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cơ quan đại diện nước (CQĐD) Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung cho biết, dự thảo Luật bổ sung phạm vi, chức năng, nhiệm vụ của các CQĐD bao gồm công tác đối ngoại và các lĩnh vực hợp tác mới chưa được thể chế hóa trong Luật, công tác xây dựng và thi hành pháp luật tại quốc gia tiếp nhận, thúc đẩy giao lưu nhân dân, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam phát triển và hoạt động tại quốc gia tiếp nhận, theo dõi và thúc đẩy việc thực hiện cam kết quốc tế…

Dự thảo Luật cũng bổ sung thẩm quyền của Bộ trưởng Bộ Ngoại giao trong việc quyết định việc kéo dài nhiệm kỳ công tác của Đại sứ đặc mệnh toàn quyền; chỉ đạo người đứng đầu cơ quan đại diện về nước trên cơ sở yêu cầu công tác đối ngoại hoặc quản lý; báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định việc triệu hồi, miễn nhiệm theo quy định nếu cần thiết; quyết định việc xác lập, điều chỉnh khu vực lãnh sự của cơ quan đại diện lãnh sự của Việt Nam ở nước ngoài.

Đồng thời, bổ sung quy định thẩm quyền của CQĐD trong việc ký kết thỏa thuận hợp tác với đối tác nước ngoài trên cơ sở phù hợp với nhiệm vụ được giao để phục vụ triển khai công tác đối ngoại tại địa bàn; chế độ, chính sách đối với thành viên CQĐD và thân nhân.

Báo cáo thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Lê Tấn Tới cho biết, dự thảo Luật cơ bản bảo đảm tính hợp hiến, tính thống nhất với hệ thống pháp luật và đáp ứng yêu cầu về bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại cơ bản tán thành việc mở rộng phạm vi, chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan đại diện. Tuy nhiên, quy định Bộ trưởng Bộ Ngoại giao có thẩm quyền quyết định kéo dài nhiệm kỳ không giới hạn thời gian là chưa bảo đảm chặt chẽ, có thể dẫn đến việc áp dụng tùy nghi trên thực tiễn.

Vì vậy, Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo báo cáo thêm về việc sửa đổi, bổ sung quy định Bộ trưởng Bộ Ngoại giao có thẩm quyền quyết định kéo dài nhiệm kỳ của Đại sứ đặc mệnh toàn quyền.

Cần làm rõ vai trò tổng chỉ huy của đại sứ

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, Luật Cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã phát huy vai trò bảo vệ lợi ích quốc gia dân tộc, thúc đẩy hợp tác kinh tế, văn hóa, bảo vệ công dân, cộng đồng người Việt ở nước ngoài. Tuy nhiên trước những thay đổi nhanh chóng của tình hình thế giới như chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế số, an ninh phi truyền thống cùng với yêu cầu nâng cao vị thế Việt Nam trên trường quốc tế thì việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật là rất cần thiết.

Về các điều khoản về ngoại giao kinh tế, Chủ tịch Quốc hội lưu ý, cần phân tích sâu hơn, trong bối cảnh thực hiện các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới vai trò của cơ quan đại diện ở nước ngoài sẽ không chỉ là người đưa tin mà phải là người mở đường trước những hiệp định thế hệ mới. Do vậy, cần bổ sung quy định về trách nhiệm của cơ quan đại diện trong việc cảnh báo sớm các rào cản kỹ thuật, vụ kiện phòng vệ thương mại đối với hàng hóa Việt Nam để giúp doanh nghiệp trong nước chủ động ứng phó, thay vì phải xử lý phần ngọn khi sự việc đã rồi.

Về nhóm điều khoản bảo hộ công dân và pháp nhân, đòi hỏi cơ chế phải phản ứng nhanh, do đó cần luật hóa quy trình phối hợp với các hội đoàn người Việt ở nước sở tại, sức mạnh của cộng đồng là cánh tay nối dài của cơ quan đại diện trong việc tiếp cận hỗ trợ khẩn cấp khi nguồn lực nhà nước đôi khi chưa bao phủ hết.

Đối với vai trò người đứng đầu cơ quan đại diện, Chủ tịch Quốc hội nhận thấy, theo quy định đại sứ là người thay mặt nhà nước tại nước sở tại, tuy nhiên phối hợp giữa cơ quan đại sứ và các thành viên thuộc các bộ, ngành khác như tham tán thương mại, tham tán quốc phòng đôi khi còn lỏng lẻo do cơ chế hai đầu quản lý. Do đó, dự thảo Luật cần làm rõ vai trò tổng chỉ huy của đại sứ đối với toàn bộ cán bộ biệt phái từ bộ, ngành khác để bảo đảm hoạt động các bộ phận chuyên trách phải thống nhất với sự điều phối chung, tránh tình trạng "trống đánh xuôi, kèn thổi ngược".

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị, cần phân tích sâu hơn mức sinh hoạt phí hiện nay ở nhiều địa bàn không còn phù hợp với lạm phát toàn cầu, vô hình chung tạo áp lực đối với cán bộ ngoại giao. Đồng thời, cần có cơ chế điều chỉnh sinh hoạt phí phù hợp để góp phần ổn định cuộc sống cho cán bộ ngoại giao ở nước ngoài.