Sửa Luật Tiếp cận thông tin: Ưu tiên dữ liệu mở, dữ liệu số

Trước đó, trình bày Tờ trình, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh cho biết, việc xây dựng Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) nhằm thay thế Luật năm 2016, tiếp tục thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân.

Dự án luật hướng tới xây dựng cơ chế, chính sách thực hiện hiệu quả phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”; tăng cường công khai, minh bạch trong tổ chức và hoạt động của cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong cung cấp thông tin.

Đồng thời, việc ban hành Luật nhằm giải quyết các vướng mắc, bất cập trong thực tiễn tổ chức thi hành Luật Tiếp cận thông tin năm 2016 và phù hợp với mô hình tổ chức và hoạt động của các cơ quan sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước, tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.

Về phạm vi điều chỉnh của dự án luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh cho biết, Luật quy định về việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân, nguyên tắc, trình tự, thủ tục thực hiện quyền tiếp cận thông tin, trách nhiệm, nghĩa vụ của cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập có nhiệm vụ cung ứng dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu.

Dự thảo Luật được kết cấu gồm 4 chương, 31 điều (giảm 01 chương, 06 điều so với Luật Tiếp cận thông tin năm 2016).

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung quy định cơ quan, đơn vị phải cung cấp thông tin do mình nắm giữ trong trường hợp cần thiết để bảo vệ lợi ích công cộng, sức khỏe cộng đồng. Đối với hồ sơ, tài liệu chứa cả thông tin được và không được tiếp cận, cơ quan có thẩm quyền được xem xét cung cấp phần thông tin có thể tách riêng.

Dự thảo cũng điều chỉnh phạm vi thông tin do UBND cấp xã cung cấp theo hướng chỉ cung cấp thông tin do mình tạo ra, không cung cấp thông tin do mình nhận được (trừ trường hợp đặc biệt), bảo đảm phù hợp nguyên tắc phân cấp, phân quyền và tăng cường trách nhiệm của cơ quan tạo lập thông tin. Bên cạnh đó, luật quy định kết hợp linh hoạt giữa phương thức truyền thống và ứng dụng công nghệ số nhằm tạo thuận lợi cho người dân.

Thẩm tra dự án luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành với nội dung sửa đổi, bổ sung. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục nghiên cứu mở rộng đối tượng áp dụng quy định đặc thù như người cao tuổi, người khuyết tật; rà soát, bổ sung danh mục thông tin bắt buộc công khai trên nền tảng số, bảo đảm thống nhất với các luật mới và yêu cầu tăng cường kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.

Cơ quan thẩm tra cũng đề xuất quy định chặt chẽ hơn về cung cấp thông tin theo yêu cầu, trong đó người yêu cầu phải cam kết sử dụng thông tin đúng mục đích hợp pháp; đồng thời hoàn thiện điều khoản chuyển tiếp, bảo đảm bao quát đầy đủ các chủ thể cấp huyện đã tạo ra thông tin trước thời điểm 1/7/2025.

Phát biểu góp ý, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, dự án Luật đã thể hiện chủ trương của Đảng về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, minh bạch, công khai, bảo đảm quyền cơ bản của công dân trong thời đại số.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chỉ rõ, trong thời kỳ thông tin bùng nổ, Ban soạn thảo dự án Luật phải làm rõ danh mục thông tin công khai chủ động, đặc biệt là dữ liệu số, dữ liệu mở, tránh tình trạng công khai thông tin "trên giấy", người dân vẫn khó tiếp cận.

Bên cạnh đó là bảo đảm cân bằng chặt chẽ giữa quyền tiếp cận thông tin và bảo vệ bí mật Nhà nước, an ninh quốc gia, quyền lợi hợp pháp của cá nhân và tổ chức; quy định trách nhiệm các cơ quan cung cấp thông tin, thời hạn trả lời, hình thức cung cấp, chế tài xử lý vi phạm để luật không chỉ dừng lại nguyên tắc mà phải thực thi cho được.

Góp ý kiến về dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Dân nguyện và giám sát Lê Thị Nga đề nghị dự thảo luật cần được làm rõ hơn về những thông tin được tiếp cận, không được tiếp cận, bảo đảm đồng bộ với các luật khác liên quan.

Ngoài ra, bà đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy định về các loại thông tin công dân không được tiếp cận cũng như các thông tin được tiếp cận có điều kiện để kịp thời cập nhật theo các văn bản pháp luật mới được ban hành nhằm bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận thông tin của công dân và hạn chế các trường hợp cơ quan, tổ chức phải thực hiện cung cấp thông tin theo yêu cầu.

Cùng quan điểm, Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Trần Quang Phương đề nghị cơ quan soạn thảo dự án Luật làm rõ thông tin gây nguy hại và cần có danh mục, tiêu chí, tiêu chuẩn như thế nào là thông tin gây nguy hại.

Với thông tin nội bộ cũng cần được làm rõ để người dân nắm được bởi không phải tất cả thông tin nội bộ đều là bí mật. Nếu được cung cấp thì cũng cần có tiêu chí, tiêu chuẩn rõ ràng. Ngoài ra, cần làm rõ hơn danh mục thông tin cần công khai, đặc biệt trong bối cảnh phát triển số để bảo đảm an ninh quốc gia và quyền lợi hợp pháp của cá nhân.