Dấu ấn ngành Tòa án qua lăng kính đại biểu Quốc hội

Đại biểu Quốc hội Trần Hoàng Ngân: Củng cố niềm tin của nhân dân vào sự nghiêm minh của Tòa án

Theo tôi, một trong những dấu ấn đậm nét của nhiệm kỳ 2021-2026 của ngành Tòa án là khẳng định vai trò trong công cuộc phòng, chống tham nhũng, tiêu cực. Nhiều vụ án tham nhũng, kinh tế đặc biệt nghiêm trọng, phức tạp, liên quan đến cán bộ cấp cao, gây thiệt hại lớn cho tài sản Nhà nước như vụ án Công ty Việt Á; vụ án “Chuyến bay giải cứu”; vụ án Tập đoàn Vạn Thịnh Phát - Ngân hàng SCB đã được đưa ra xét xử công khai, kịp thời, nghiêm minh. Điều này đã củng cố niềm tin của nhân dân vào sự nghiêm minh của Tòa án.

Thông qua xét xử, Tòa án không chỉ áp dụng hình phạt nghiêm khắc, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật mà còn chú trọng việc thu hồi tài sản bị chiếm đoạt, thất thoát. Kết quả thu hồi tài sản trong các vụ án tham nhũng, kinh tế đạt tỷ lệ cao hơn so với các nhiệm kỳ trước, góp phần quan trọng vào việc củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và hệ thống tư pháp.

Đặc biệt, tại chương trình Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, TANDTC đã kịp thời trình Quốc hội một đạo luật rất quan trọng về Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm Tài chính quốc tế hướng đến mục tiêu góp phần thu hút đầu tư nước ngoài vào Trung tâm Tài chính quốc tế; xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, ổn định, tăng cường niềm tin của nhà đầu tư, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Thủy, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội: Người dân ngày càng đánh giá cao các phiên tòa tranh tụng

Trong nhiệm kỳ 2021 - 2026, TANDTC đã chỉ đạo áp dụng đồng bộ những biện pháp căn cơ đột phá. Kết quả trong toàn nhiệm kỳ, tỷ lệ giải quyết các loại án đều vượt cao so với chỉ tiêu Quốc hội giao.

Tôi đánh giá cao công tác xét xử của ngành Tòa án trong bối cảnh số lượng các vụ án, nhất là các tranh chấp dân sự, kinh doanh thương mại tăng mạnh qua các năm, trung bình từ 8 - 10%.Thậm chí có những chỉ tiêu rất khó đạt được như tỷ lệ giải quyết đơn đề nghị giám đốc thẩm cũng vượt cao so với chỉ tiêu Quốc hội giao.

Trong thời gian qua, người dân đã cảm nhận ngày càng rõ hơn về các phiên tòa tranh tụng. Trên cơ sở hướng dẫn của TANDTC, Tòa án các cấp đã không hạn chế thời gian dành cho tranh tụng, tạo mọi điều kiện để bên buộc tội và bên gỡ tội thực hiện quyền tranh tụng. Mọi vấn đề nêu ra trong tranh tụng đều được giải quyết đến cùng và thể hiện trong bản án.

Từ năm 2017 đến nay, Tòa án các cấp đã triển khai và thực hiện ngày càng tốt chủ trương công khai bản án trên Cổng thông tin TAND. Qua theo dõi được biết, đến nay đã có hơn 1,8 triệu bản án được công khai với hơn 200 triệu lượt người truy cập.

Chủ trương công khai bản án trên mạng là một việc làm rất dũng cảm của hệ thống Tòa án. Điều này tạo ra áp lực tích cực, buộc tất cả các Thẩm phán phải không ngừng nâng cao chất lượng xét xử, bởi vì bản án luôn được dõi theo bởi người dân và xã hội trên nền tảng số.

Đặc biệt trong năm 2024, trên cơ sở sáng kiến lập pháp và đề xuất của TANDTC, Quốc hội đã thông qua Luật Tư pháp người chưa thành niên. Đây là một đạo luật có tính chất chuyên biệt, đặc cách, đặc thù đối với người chưa thành niên trong lĩnh vực tư pháp, đã được quốc tế đánh giá rất cao với những tính tiến bộ, nhân văn trong luật này.

Đại biểu Quốc hội Lê Thanh Phong, Chánh án TAND TP.HCM: Nỗ lực đổi mới, tiên phong trong cải cách tư pháp

Trong nhiệm kỳ Quốc hội 2021 - 2026, TANDTC tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng trong việc tham mưu, đề xuất sửa đổi pháp luật và cải cách tư pháp. Với nhiều nỗ lực đổi mới, TANDTC đã tham gia trình các dự án luật quan trọng, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống tòa án

Một trong những dự án nổi bật là Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức TAND. Dự án này điều chỉnh mô hình tổ chức Tòa án theo 3 cấp, gồm: TANDTC, TAND cấp tỉnh và TAND khu vực. Đồng thời, dự án cũng tăng thẩm quyền xét xử sơ thẩm cho TAND khu vực, đảm bảo các Tòa án cấp khu vực có thể giải quyết và xét xử hầu hết các vụ việc dân sự, vụ án hành chính theo thủ tục sơ thẩm, qua đó nâng cao hiệu quả và tính chuyên nghiệp trong giải quyết án.

Điểm nhấn đáng chú ý trong nhiệm kỳ này là dự án Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm Tài chính quốc tế, vừa được Quốc hội khóa XV thông qua tại kỳ họp thứ 10. Đây là một dự án luật mới, khó và “chưa có tiền lệ” tại Việt Nam. Với sự chuẩn bị công phu và nỗ lực không ngừng nghỉ, TANDTC đã tham khảo kinh nghiệm quốc tế để xây dựng dự thảo luật toàn diện, trong đó: Thiết lập mô hình xét xử 2 cấp: sơ thẩm và phúc thẩm; đẩy mạnh nguyên tắc tố tụng, minh bạch trong xét xử; sử dụng tiếng Anh là ngôn ngữ chính; ứng dụng công nghệ thông tin trong toàn bộ hoạt động tố tụng, tạo thuận lợi cho các phiên tòa hiện đại và nhanh chóng.

Việc thành lập Tòa án chuyên biệt không chỉ cụ thể hóa Nghị quyết số 22 của Quốc hội, mà còn là yêu cầu chiến lược nhằm xây dựng một hệ thống tư pháp hiện đại, hội nhập quốc tế và đủ mạnh, góp phần đảm bảo thành công của Trung tâm Tài chính quốc tế tại Việt Nam. Đây là điều kiện tiên quyết để giải quyết các tranh chấp tài chính, đầu tư mang tính đặc thù, phức tạp, có yếu tố nước ngoài, đòi hỏi tính chuyên môn hóa cao và tốc độ xử lý nhanh.

Những nỗ lực đổi mới của ngành Tòa án trong nhiệm kỳ 2021 - 2026 thể hiện sự tiên phong trong cải cách tư pháp, đồng thời khẳng định vị thế của Việt Nam trong việc xây dựng một Trung tâm Tài chính quốc tế minh bạch, hiện đại và tin cậy.

Đại biểu Quốc hội Hà Sỹ Đồng: Sự chuyển động đúng hướng của tư duy tư pháp

Nhìn lại nhiệm kỳ 2021 - 2026, có thể nhận diện nhiều dấu ấn quan trọng, song điều đáng ghi nhận hơn cả là sự chuyển động về tư duy và cách tiếp cận công lý của hệ thống Tòa án.

Dấu ấn đầu tiên và rất rõ nét là việc hệ thống Tòa án đã giữ vững hoạt động xét xử trong điều kiện đặc biệt khó khăn của dịch bệnh Covid - 19. Việc kịp thời điều chỉnh quy trình tố tụng, mở rộng hình thức xét xử trực tuyến, linh hoạt trong tổ chức phiên tòa đã góp phần bảo đảm quyền tiếp cận công lý của người dân, không để các tranh chấp, vi phạm pháp luật bị tồn đọng kéo dài. Điều này thể hiện năng lực thích ứng thể chế, một yêu cầu ngày càng quan trọng đối với tư pháp hiện đại đồng thời củng cố niềm tin xã hội vào vai trò không thể thay thế của Tòa án trong những thời điểm khó khăn nhất.

Trong nhiệm kỳ này, một chuyển biến đáng chú ý là sự dịch chuyển từ tư duy “giải quyết cho xong vụ việc” sang tư duy “xét xử đúng pháp luật, đúng bản chất”. Việc chú trọng tranh tụng tại phiên tòa, nâng cao vai trò của Thẩm phán trong việc làm rõ sự thật khách quan của vụ án đã giúp nhiều bản án có tính thuyết phục cao hơn. Ở góc độ giám sát của Quốc hội, tôi đánh giá cao xu hướng coi chất lượng bản án là thước đo trung tâm của cải cách tư pháp, thay vì chỉ nhấn mạnh các chỉ tiêu hành chính thuần túy.

Một trong những dấu ấn mà tôi tâm đắc nhất trong nhiệm kỳ này là việc tiếp tục phát triển và sử dụng án lệ, cùng với các nghị quyết hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán TANDTC. Án lệ không chỉ giúp nâng cao tính dự báo của pháp luật, mà quan trọng hơn, góp phần khắc phục tình trạng áp dụng pháp luật thiếu thống nhất giữa các địa phương, vốn là một trong những nguyên nhân làm giảm niềm tin của người dân và doanh nghiệp. Đây là bước tiến thể hiện tư duy tư pháp hiện đại, tiệm cận các chuẩn mực quốc tế nhưng vẫn phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Nhiệm kỳ 2021-2026 ghi nhận rõ nét hơn vai trò của Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người, quyền công dân được Hiến pháp ghi nhận. Điều này thể hiện không chỉ trong các vụ án hình sự, mà cả trong lĩnh vực hành chính, dân sự, kinh doanh - thương mại, nơi người dân và doanh nghiệp trực tiếp “đối diện” với quyền lực công. Việc giải quyết các vụ án hành chính, đặc biệt là những vụ việc liên quan đến quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan nhà nước, đã cho thấy bước tiến về bản lĩnh xét xử và tinh thần thượng tôn pháp luật của đội ngũ Thẩm phán.

Chuyển đổi số trong hoạt động Tòa án chưa thể “đi nhanh”, nhưng nhiệm kỳ này đã đặt những viên gạch đầu tiên quan trọng: từ quản lý hồ sơ điện tử, công khai bản án, đến từng bước hình thành mô hình Tòa án điện tử. Tôi cho rằng, điều đáng quý không chỉ là kết quả cụ thể đạt được, mà là sự thay đổi trong nhận thức: Tòa án không thể đứng ngoài tiến trình hiện đại hóa nền hành chính và tư pháp quốc gia. Đây là tiền đề quan trọng để nhiệm kỳ tới có thể đi xa hơn, thực chất hơn.

Một điểm tích cực khác là sự chủ động hơn của hệ thống Tòa án trong giải trình, báo cáo, đối thoại với Quốc hội và cử tri. Các báo cáo công tác ngày càng thẳng thắn hơn, không né tránh tồn tại, hạn chế; nhiều kiến nghị hoàn thiện pháp luật xuất phát trực tiếp từ thực tiễn xét xử đã được Quốc hội tiếp thu. Điều này cho thấy Tòa án không chỉ là cơ quan “áp dụng luật”, mà đang từng bước trở thành chủ thể tích cực tham gia hoàn thiện thể chế.

Nhìn tổng thể, dấu ấn lớn nhất của Tòa án trong nhiệm kỳ 2021-2026, theo tôi, không nằm ở một vài con số hay thành tích riêng lẻ, mà ở sự chuyển động đúng hướng của tư duy tư pháp: lấy công lý làm trung tâm, lấy quyền con người làm chuẩn mực, lấy chất lượng xét xử làm thước đo và lấy niềm tin xã hội làm mục tiêu. Những chuyển động ấy chưa thể hoàn hảo, vẫn còn nhiều việc phải làm trong nhiệm kỳ tới, nhưng đó là những bước đi nền tảng, bền vững và đáng trân trọng, đặc biệt trong một giai đoạn đầy thử thách của đất nước.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Hữu Chính, nguyên Chánh án TAND TP Hà Nội: Khẳng định vai trò trụ cột bảo vệ công lý

Nhiệm kỳ 2021-2026 của hệ thống Tòa án diễn ra trong một bối cảnh đặc biệt, đất nước chịu tác động nặng nề của đại dịch Covid-19, nền kinh tế - xã hội đối mặt nhiều biến động, yêu cầu cải cách thể chế, cải cách tư pháp được đặt ra cấp bách và toàn diện hơn bao giờ hết. Trong bối cảnh đó, Tòa án không chỉ thực hiện chức năng xét xử thuần túy, mà từng bước khẳng định rõ hơn vai trò là trụ cột bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân và giữ gìn kỷ cương pháp luật.

Trong suốt nhiệm kỳ, số lượng các loại vụ việc mà Tòa án các cấp phải thụ lý tiếp tục tăng cao, tính chất ngày càng phức tạp, nhiều vụ án lớn, đặc biệt nghiêm trọng, được dư luận xã hội quan tâm. Tuy nhiên, với tinh thần trách nhiệm cao, các Tòa án đã tập trung nguồn lực, nâng cao chất lượng giải quyết, xét xử. Tỷ lệ giải quyết các loại vụ án hằng năm đều đạt và vượt chỉ tiêu Quốc hội giao; thời hạn giải quyết được bảo đảm, hạn chế tối đa tình trạng tồn đọng, kéo dài.

Đáng chú ý, chất lượng xét xử tiếp tục được nâng lên rõ rệt. Tỷ lệ bản án, quyết định bị hủy, sửa do nguyên nhân chủ quan của Thẩm phán ở mức thấp, bảo đảm yêu cầu cải cách tư pháp. Công tác xét xử ngày càng thể hiện rõ tinh thần thượng tôn pháp luật, bảo đảm tranh tụng, đề cao tính độc lập và trách nhiệm của Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân.

Bên cạnh đó, thực hiện các chủ trương lớn của Đảng về cải cách tư pháp và sắp xếp tổ chức bộ máy, nhiệm kỳ 2021-2026 ghi nhận bước đổi mới mạnh mẽ trong tổ chức hệ thống Tòa án. Việc nghiên cứu, xây dựng và triển khai mô hình tổ chức Tòa án theo hướng tinh gọn, hợp lý hơn, tăng cường tính chuyên môn hóa, bảo đảm hiệu quả hoạt động là điểm nhấn quan trọng.

Sự đổi mới này không chỉ nhằm giảm tầng nấc trung gian, tiết kiệm nguồn lực mà còn hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng xét xử, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân tiếp cận công lý. Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng, mang tính chiến lược lâu dài trong quá trình xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại.

Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, hệ thống TAND đã chủ động, tích cực ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động quản lý và xét xử. Nhiều Tòa án triển khai xét xử trực tuyến đối với một số loại vụ việc phù hợp, vừa bảo đảm yêu cầu phòng, chống dịch, vừa nâng cao hiệu quả, tiết kiệm thời gian, chi phí cho Nhà nước và người dân.

Việc công khai bản án, quyết định trên Cổng thông tin điện tử của Tòa án tiếp tục được thực hiện nghiêm túc, góp phần tăng cường tính minh bạch, tạo điều kiện để xã hội giám sát hoạt động tư pháp, đồng thời nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của người dân.

Thông qua thực tiễn xét xử, TAND các cấp đã tổng hợp, kiến nghị với các cơ quan có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung nhiều quy định pháp luật còn bất cập, chồng chéo, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật. Các án lệ tiếp tục được phát triển, từng bước khẳng định vai trò trong việc bảo đảm áp dụng thống nhất pháp luật.

Hoạt động xét xử trong nhiệm kỳ ngày càng chú trọng bảo vệ quyền con người, quyền công dân, nhất là trong các vụ án hành chính, dân sự, hôn nhân và gia đình. Quyền và lợi ích hợp pháp của người yếu thế, người chưa thành niên, phụ nữ, người nghèo được quan tâm bảo đảm, thể hiện rõ bản chất nhân văn của nền tư pháp xã hội chủ nghĩa.

Cùng với nâng cao chất lượng xét xử, công tác xây dựng đội ngũ Thẩm phán, cán bộ Tòa án được đặc biệt chú trọng. Công tác đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ, bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp được tăng cường; kỷ luật, kỷ cương công vụ được siết chặt. Nhiều tấm gương Thẩm phán tận tụy, công tâm, trách nhiệm đã tạo được niềm tin trong Nhân dân.

Nhiệm kỳ 2021-2026 đánh dấu bước phát triển quan trọng của hệ thống TAND cả về tổ chức, hoạt động và chất lượng xét xử. Những kết quả đạt được không chỉ góp phần giữ vững kỷ cương pháp luật, ổn định xã hội mà còn tạo nền tảng vững chắc để hệ thống Tòa án tiếp tục đổi mới, đáp ứng yêu cầu xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.