Bộ Công an hướng dẫn hồ sơ kiến nghị khởi tố hành vi gian lận, trốn đóng bảo hiểm

Bộ Công an vừa có công văn gửi Bộ Tài chính, hướng dẫn cụ thể việc lập hồ sơ kiến nghị khởi tố hình sự đối với các hành vi gian lận, trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN. Hướng dẫn này nhằm tạo thuận lợi cho cơ quan BHXH trong quá trình kiến nghị khởi tố theo các Điều 214, 215 và 216 Bộ luật Hình sự, đồng thời bảo đảm tính thống nhất trong áp dụng pháp luật.

Theo Bộ Công an, cơ quan BHXH cần nghiên cứu xây dựng, tổng hợp và lập hồ sơ kiến nghị khởi tố đầy đủ các giấy tờ, tài liệu, chứng cứ liên quan. Hồ sơ có thể bao gồm bản chính, bản sao y hoặc bản chuyển đổi từ dữ liệu điện tử, nhưng phải bảo đảm giá trị pháp lý.

Trong mọi trường hợp, hồ sơ kiến nghị khởi tố bắt buộc phải có văn bản kiến nghị khởi tố vụ án của cơ quan BHXH; đơn thư, tài liệu của cá nhân, tổ chức phản ánh, khiếu nại, tố cáo; biên bản, kết luận kiểm tra, xác minh. Ngoài ra, tùy từng tội danh cụ thể sẽ có yêu cầu riêng về thành phần hồ sơ.

Đối với tội gian lận BHXH, BHTN theo Điều 214 Bộ luật Hình sự, hồ sơ cần thể hiện rõ quá trình giải quyết, chi trả các chế độ như ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hưu trí, tử tuất, trợ cấp thất nghiệp… Qua đó chứng minh hành vi gian lận chiếm đoạt tiền BHXH, BHTN từ 10 triệu đồng trở lên hoặc gây thiệt hại từ 20 triệu đồng trở lên.

Các tài liệu, chứng cứ chứng minh hành vi gian lận có thể là giấy tờ bị làm sai lệch nội dung, giấy tờ giả mạo, không có thật hoặc được cấp không đúng quy định, thẩm quyền, như: giấy ra viện, giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng chế độ BHXH, giấy chứng sinh, khai sinh, chứng tử, khai tử, biên bản giám định khả năng lao động.

Đối với tội gian lận BHYT theo Điều 215, hồ sơ kiến nghị khởi tố phải có tài liệu thể hiện hành vi gian lận, chiếm đoạt tiền BHYT từ 10 triệu đồng trở lên hoặc gây thiệt hại từ 20 triệu đồng trở lên. Kèm theo đó là các chứng cứ như hồ sơ bệnh án khống, giả mạo; đơn thuốc khống; hóa đơn thuốc kê tăng số lượng, thêm chủng loại thuốc, vật tư y tế; các chi phí phát sinh không đúng quy định như tiền công khám, vận chuyển người bệnh; thẻ BHYT giả hoặc sử dụng thẻ BHYT của người khác.

Đối với tội trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động theo Điều 216, hồ sơ kiến nghị khởi tố phải có quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi trốn đóng bảo hiểm, được lập từ ngày 1/1/2018 trở đi. Hồ sơ kèm theo gồm quyết định thanh tra, kiểm tra; biên bản làm việc; tài liệu xác minh; biên bản vi phạm hành chính và kết luận thanh tra, kiểm tra.

Ngoài ra, cần có tài liệu chứng minh hành vi trốn đóng bảo hiểm trong thời gian từ đủ 6 tháng trở lên và thỏa mãn một trong hai điều kiện: số tiền trốn đóng từ 50 triệu đồng trở lên hoặc trốn đóng bảo hiểm cho từ 10 người lao động trở lên (tính từ ngày 1/1/2018). Hồ sơ cũng phải có danh sách người lao động thuộc diện tham gia hoặc bắt buộc tham gia BHXH, BHYT, BHTN, bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; biên bản làm việc liên quan đến việc đóng bảo hiểm cho người lao động.

Về thẩm quyền tiếp nhận, Bộ Công an cho biết, Giám đốc cơ quan BHXH sẽ ký văn bản kiến nghị khởi tố gửi đến Cơ quan Cảnh sát điều tra cùng cấp, cụ thể là C03 Bộ Công an hoặc Phòng PC03 Công an các tỉnh, thành phố. Hồ sơ gửi kèm là bản photocopy có đóng dấu treo, giáp lai của BHXH tỉnh, thành phố hoặc tài liệu số hóa theo quy định nhằm bảo đảm nguồn gốc hợp pháp của tài liệu.

Trong trường hợp cơ quan điều tra hoặc Viện Kiểm sát cùng cấp yêu cầu bổ sung hồ sơ, cơ quan BHXH có trách nhiệm phối hợp, cung cấp đầy đủ, kịp thời theo quy định.

Trước đó, các Điều 214, 215, 216 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung) có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 quy định về hành vi gian lận, trốn đóng bảo hiểm không thay đổi mức phạt tù so với quy định cũ, song đã tăng gấp đôi mức phạt tiền và ngưỡng số tiền vi phạm để bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Theo thống kê của BHXH Việt Nam, đến cuối năm 2022, tình trạng chậm đóng bảo hiểm xảy ra ở hầu hết các loại hình doanh nghiệp, với số tiền phải tính lãi lên tới hơn 13.150 tỷ đồng. Riêng tiền nợ khó thu hồi tại các doanh nghiệp phá sản, giải thể, ngừng hoạt động hoặc chủ bỏ trốn đã vượt hơn 4.000 tỷ đồng.