Bài cuối: Để mãi xứng danh Thành phố Anh hùng

Là địa phương duy nhất trong cả nước vinh dự được mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh, Thành phố đồng thời mang trên mình trách nhiệm chính trị đặc biệt. Đó là trách nhiệm tiên phong trong thực hiện tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; là địa phương đi đầu trong đổi mới, sáng tạo, hội nhập và phát triển vì lợi ích chung của đất nước.

Trải qua 50 năm, TP.HCM đã từng bước khẳng định vai trò đầu tàu kinh tế, trung tâm khoa học - công nghệ, giáo dục, văn hóa và hội nhập quốc tế lớn nhất cả nước.

Những thành tựu đạt được không chỉ góp phần làm thay đổi diện mạo Thành phố mà còn đóng góp quan trọng vào sự phát triển chung của đất nước, tiếp tục khẳng định ý nghĩa và giá trị của danh hiệu thiêng liêng mà Thành phố vinh dự mang tên.

Trong suốt quá trình phát triển, TP.HCM luôn được Trung ương xác định là trung tâm kinh tế lớn, đô thị lớn nhất cả nước và giữ vai trò đầu tàu phát triển. Điều đó được thể hiện xuyên suốt trong 5 nghị quyết của Bộ Chính trị về TP.HCM ban hành các năm 1982, 2002, 2012, 2022 và 2026.

"Việc Quốc hội khóa VI quyết định đổi tên Thành phố Sài Gòn - Gia Định thành TP.HCM là dấu mốc có ý nghĩa lịch sử đặc biệt đối với Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thành phố. Đây không chỉ là sự ghi nhận những cống hiến to lớn của vùng đất anh hùng trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước mà còn thể hiện niềm tin, tình cảm và sự kỳ vọng của Đảng, Nhà nước và nhân dân cả nước đối với Thành phố mang tên Bác.

Suốt 50 năm qua, niềm vinh dự ấy luôn là nguồn động viên to lớn, đồng thời cũng là trách nhiệm chính trị để Thành phố không ngừng đoàn kết, đổi mới, sáng tạo, vượt qua nhiều khó khăn, thử thách, tiếp tục giữ vững vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước; là trung tâm lớn về khoa học - công nghệ, giáo dục - đào tạo, văn hóa và hội nhập quốc tế", ông Nguyễn Mạnh Cường - Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM cho biết.

Những thập niên đầu sau đổi mới, Thành phố đạt nhiều thành tựu nổi bật, trở thành động lực tăng trưởng quan trọng của cả nước. Tuy nhiên, bước sang thập niên thứ hai của thế kỷ XXI, bên cạnh những kết quả đạt được, nhiều hạn chế cũng dần bộc lộ.

Bộ Chính trị từng chỉ rõ tiềm năng và lợi thế của Thành phố chưa được khai thác hiệu quả; tính năng động, sáng tạo và vai trò đầu tàu có dấu hiệu suy giảm; tăng trưởng kinh tế chậm lại, năng lực cạnh tranh quốc tế còn thấp; nhiều điểm nghẽn kéo dài chưa được giải quyết dứt điểm.

“

Danh xưng TP.HCM gắn liền với lịch sử, vai trò, ý chí thống nhất và sự xứng đáng

PGS.TS Hà Minh Hồng, nguyên Trưởng khoa lịch sử Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TP.HCM)

Những đánh giá này tiếp tục được nhấn mạnh trong Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới.

Nghị quyết nhận định sự phát triển của Thành phố chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế và yêu cầu đặt ra; các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, nguồn lực và quản trị đô thị chậm được tháo gỡ; chất lượng tăng trưởng, năng suất lao động và năng lực cạnh tranh quốc tế còn hạn chế; một số vấn đề xã hội và môi trường chưa được giải quyết hiệu quả.

Thực tế cho thấy, từ năm 2011 đến trước đại dịch Covid-19, tốc độ tăng trưởng của Thành phố có xu hướng giảm dần so với bình quân cả nước. Giai đoạn 2011-2015, tốc độ tăng trưởng kinh tế của Thành phố chỉ cao hơn 1,22 lần mức bình quân chung; đến giai đoạn 2016-2020, con số này giảm xuống còn 1,07 lần.

So với năm 2010, tỷ trọng nhiều chỉ tiêu kinh tế quan trọng của Thành phố trong cơ cấu cả nước vào năm 2020 đều giảm: GRDP giảm gần 2%; tỷ trọng thu ngân sách giảm 2,5%; tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ giảm hơn 4%; xuất khẩu giảm khoảng 10%.

“

TP.HCM đã phát huy truyền thống đoàn kết, năng động, sáng tạo, nghĩa tình, tiên phong phát triển mô hình mới. Từ đó, nhiều sáng kiến có ý nghĩa mở đường đã được hình thành.

PGS TS Nguyễn Tấn Vinh - Giám đốc Học viện Chính trị khu vực II, Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương

Khó khăn càng trở nên nghiêm trọng khi đại dịch Covid-19 bùng phát, đặc biệt là đợt dịch lần thứ tư năm 2021. TP.HCM đã trải qua hơn 150 ngày đêm chống dịch đầy gian khổ, trở thành địa phương chịu ảnh hưởng nặng nề nhất cả nước. Tuy nhiên, bằng truyền thống kiên cường, nghĩa tình và tinh thần vượt khó, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thành phố đã từng bước khắc phục hậu quả, phục hồi và lấy lại đà tăng trưởng.

Một dấu mốc mới xuất hiện từ ngày 1/7/2025, TP.HCM chính thức sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, trở thành siêu đô thị với diện tích hơn 6.772 km² và dân số trên 14 triệu người. Chưa đầy một năm sau, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 09-NQ/TW, xác lập tầm nhìn phát triển dài hạn với những mục tiêu rất cao.

Theo đó, đến năm 2030, TP.HCM phải đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và có vị thế nổi bật ở khu vực Đông Nam Á.

Đến năm 2045, Thành phố phải trở thành đô thị có vai trò dẫn dắt châu Á, là điểm đến hấp dẫn toàn cầu. Xa hơn, hướng tới năm 2075 - kỷ niệm 100 năm Ngày Giải phóng miền Nam – TP.HCM phấn đấu trở thành đô thị toàn cầu, ngang tầm các Thành phố phát triển hàng đầu thế giới.

Để hiện thực hóa khát vọng đó, vấn đề cốt lõi được Nghị quyết 09-NQ/TW đặt ra là hoàn thiện thể chế phát triển. Trong nhiều năm qua, thể chế luôn được xem là điểm nghẽn lớn nhất đối với sự phát triển của Thành phố.

Vì vậy, Bộ Chính trị yêu cầu nghiên cứu ban hành Luật Đô thị đặc biệt cùng các cơ chế, chính sách đặc thù vượt trội nhằm tạo hành lang pháp lý đủ mạnh cho Thành phố phát triển. Tuy nhiên, việc xây dựng luật cần được chuẩn bị kỹ lưỡng, dựa trên tổng kết thực tiễn và đánh giá toàn diện các cơ chế đã triển khai để bảo đảm tính ổn định, khả thi và hiệu quả lâu dài.

Bên cạnh đó, liên kết vùng cũng là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh không gian phát triển của Thành phố đã được mở rộng. Dù Nghị quyết 24-NQ/TW về phát triển vùng Đông Nam Bộ và Nghị quyết 31-NQ/TW về phát triển TP.HCM đã được ban hành từ năm 2022, nhưng cơ chế phối hợp hiện nay vẫn chủ yếu mang tính hành chính và tự nguyện.

Do đó, cần sớm thể chế hóa mô hình đô thị vùng, xây dựng các thiết chế điều phối có thực quyền và cơ chế tài chính phù hợp để TP.HCM thực sự đóng vai trò trung tâm điều phối phát triển của cả vùng.

Bước vào kỷ nguyên mới, với hành trang được tích lũy qua 50 năm xây dựng và phát triển, cùng thế và lực mới sau khi mở rộng không gian đô thị, TP.HCM đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá.

Truyền thống kiên cường, năng động, sáng tạo, nghĩa tình và tinh thần tiên phong của người dân thành phố tiếp tục là nguồn lực quý giá. Với sự đồng thuận của nhân dân và sự quan tâm của Trung ương, hoàn toàn có cơ sở để tin tưởng rằng TP.HCM sẽ thực hiện thành công các mục tiêu chiến lược mà Nghị quyết 09-NQ/TW đã đề ra, tiếp tục xứng đáng với danh hiệu cao quý: “TP.HCM – Thành phố Anh hùng”.

Năm 2026 đánh dấu chặng đường 50 năm Thành phố vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nửa thế kỷ qua không chỉ là hành trình phát triển kinh tế mà còn là quá trình kiến tạo bản sắc đô thị, tích lũy nguồn lực văn hóa và mở rộng không gian phát triển để trở thành một trong những trung tâm quan trọng nhất của cả nước.

Từ một đô thị chịu nhiều tổn thất sau chiến tranh, TP.HCM đã từng bước vươn lên mạnh mẽ. Năm 2025, GRDP của Thành phố ước đạt khoảng 3 triệu tỷ đồng, tăng 8,03%, chiếm 23,5% GDP cả nước. GRDP bình quân đầu người đạt 8.755 USD; tổng thu ngân sách nhà nước đạt hơn 800 nghìn tỷ đồng, tương đương khoảng một phần ba tổng thu ngân sách quốc gia; vốn FDI đạt khoảng 8,16 tỷ USD. Những con số đó phản ánh sức sống và năng lực thích ứng mạnh mẽ của thành phố trong bối cảnh cạnh tranh và hội nhập ngày càng sâu rộng.

Song điều làm nên vị thế đặc biệt của TP.HCM không chỉ nằm ở quy mô kinh tế mà còn ở chiều sâu văn hóa. Trong lịch sử hơn 300 năm hình thành và phát triển của vùng đất Nam Bộ, đây luôn là không gian hội tụ của nhiều cộng đồng cư dân đến từ khắp mọi miền đất nước. Quá trình giao lưu, tiếp biến và dung hợp văn hóa đã tạo nên một bản sắc riêng, vừa đa dạng vừa thống nhất, vừa cởi mở vừa giàu sức sáng tạo.

Chính sự cộng hưởng của nhiều dòng văn hóa đã hình thành nên sức hấp dẫn đặc biệt của Thành phố. Từ những khu phố người Hoa ở Chợ Lớn, những làng nghề truyền thống, các công trình kiến trúc lịch sử cho đến hệ thống bảo tàng, nhà hát, không gian sáng tạo đương đại, tất cả tạo thành một bức tranh văn hóa đa sắc màu. Đây không chỉ là giá trị tinh thần mà còn là nguồn lực phát triển quan trọng trong bối cảnh kinh tế tri thức và công nghiệp văn hóa ngày càng giữ vai trò lớn.

Bước sang giai đoạn mới, TP.HCM sở hữu những điều kiện thuận lợi chưa từng có về thị trường, nguồn nhân lực, hệ thống hạ tầng và các nguồn lực phát triển.

Quan trọng hơn, sự mở rộng này còn làm phong phú thêm không gian văn hóa của Thành phố. Nếu khu vực trung tâm TP.HCM nổi bật với tính chất giao thương, hội nhập và sáng tạo thì Bình Dương mang đậm dấu ấn của văn hóa công nghiệp và các làng nghề truyền thống; Bà Rịa - Vũng Tàu lại sở hữu những giá trị đặc sắc của văn hóa biển đảo, kinh tế cảng biển và di sản cách mạng. Sự kết nối giữa các không gian văn hóa ấy tạo nên một chỉnh thể đa dạng nhưng thống nhất, góp phần gia tăng sức cạnh tranh mềm cho toàn vùng.

Trong bối cảnh phát triển mới, văn hóa ngày càng được xác định là nguồn lực nội sinh quan trọng. Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã khẳng định văn hóa và con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển. Đối với TP.HCM, điều đó đòi hỏi phải gắn bảo tồn di sản với phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Nhìn lại chặng đường 50 năm, có thể thấy TP.HCM đã không ngừng mở rộng cả về quy mô kinh tế, chiều sâu văn hóa lẫn tầm ảnh hưởng quốc gia và quốc tế. Những giá trị được tích lũy trong nửa thế kỷ qua chính là nền tảng quan trọng để Thành phố tiếp tục phát huy vai trò đầu tàu, đồng thời xây dựng một không gian phát triển hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo tồn văn hóa và nâng cao chất lượng cuộc sống. Đó cũng là con đường để TP.HCM tiếp tục khẳng định vị thế của đô thị mang tên Bác trong thời kỳ phát triển mới của đất nước.

Chào mừng 50 năm Thành phố Sài Gòn - Gia Định chính thức vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh (2/7/1976 – 2/7/2026), mỗi người dân càng thêm tự hào về chặng đường phát triển của Thành phố mang tên Bác, đầu tàu kinh tế, văn hóa, khoa học và đổi mới sáng tạo của cả nước.

Đối với thế hệ trẻ hôm nay, niềm tự hào ấy không chỉ được gìn giữ bằng tình yêu quê hương, đất nước mà còn được thể hiện qua tinh thần học tập, lao động, cống hiến và trách nhiệm với cộng đồng. Đó cũng chính là cách thiết thực để viết tiếp những trang sử vẻ vang của Thành phố mang tên Bác và của đất nước trong kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.