Việt Nam tăng cường hợp tác học thuật về pháp luật hình sự quốc tế

Hội thảo đã quy tụ đông đảo học giả, chuyên gia, nhà nghiên cứu và nhà hoạch định chính sách đến từ Anh, Úc, New Zealand, Liên minh châu Âu và các quốc gia ASEAN, thể hiện vai trò ngày càng nổi bật của Việt Nam trong thúc đẩy đối thoại và hợp tác học thuật về pháp luật hình sự quốc tế.

Đặc biệt hội thảo đã có 41 tham luận thuộc 7 nhóm chủ đề, với 24 tham luận được trình bày bởi các chuyên gia trong lĩnh vực luật hình sự xuyên quốc gia; chủ đề trải rộng từ “mua bán người”, “bóc lột trẻ em”, “tham nhũng” đến “mua bán ma túy và tội phạm do pháp nhân thực hiện”, “rửa tiền”, “tội phạm mạng” và “dẫn độ quốc tế”.

Các tham luận tập trung làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn nổi bật như: phân biệt di cư trái phép và mua bán người; hợp tác ASEAN – EU; vấn đề mang thai hộ vì mục đích thương mại; biện pháp chống bóc lột trẻ em; đề xuất Công ước hợp tác pháp lý ASEAN; tương trợ tư pháp với tội phạm xâm hại trẻ em; rào cản đối với Tòa án chống tham nhũng quốc tế; thách thức của trọng tài viên; cải cách pháp luật ma túy; tội phạm bởi pháp nhân; nội luật hóa Công ước Kyoto sửa đổi; vai trò luật sư trong chống rửa tiền; tích hợp giá trị văn hóa trong thu hồi tài sản; rào cản tương trợ tư pháp ở ASEAN; các công cụ hợp tác chống tội phạm mạng; chỉ số tội phạm có tổ chức; truy cập dữ liệu xuyên biên giới; tác động Công ước LHQ về tội phạm mạng; cùng các vấn đề pháp luật, thực tiễn và xu hướng về dẫn độ.

Phát biểu tại hội thảo, TS. Lê Trường Sơn, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TP.HCM nhấn mạnh rằng tội phạm xuyên quốc gia đang là thách thức an ninh nghiêm trọng đối với khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, vốn đa dạng về thể chế pháp lý và trình độ phát triển. Các loại tội phạm như ma túy, khủng bố, tội phạm mạng, rửa tiền hay mua bán người đã và đang vượt khỏi phạm vi kiểm soát của mỗi quốc gia, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa các hệ thống pháp luật.

Trong bối cảnh đó, hội thảo lần này được tổ chức nhằm mở rộng diễn đàn khoa học, tăng cường chia sẻ tri thức, thúc đẩy hợp tác quốc tế và đóng góp vào xây dựng mạng lưới học giả, chuyên gia trong khu vực để cùng đưa ra giải pháp đối phó hiệu quả hơn với tội phạm xuyên quốc gia.

TS. Lê Trường Sơn kỳ vọng hội thảo sẽ giúp nhận diện rõ hơn những rào cản trong tương trợ tư pháp, dẫn độ và thực thi pháp luật quốc tế, qua đó hỗ trợ tiến trình cải cách pháp luật trong khu vực.

Hội thảo bắt đầu với Phiên A về chủ đề “Mua bán người”, tập trung vào những vấn đề lý luận, pháp lý và thực tiễn cấp thiết nhất của lĩnh vực này.

Báo cáo mở đầu của Giáo sư Andreas Schloenhardt, Khoa Luật Hình sự, Đại học Queensland (Brisbane, Úc) đã thu hút sự quan tâm lớn khi phân tích ranh giới mong manh giữa đưa người di cư trái phép và mua bán người. Ông chỉ ra rằng tuy hai hành vi này có những đặc điểm pháp lý khác nhau, nhưng trong thực tế lại thường giao thoa và khó phân định, đặc biệt trong bối cảnh nhiều trường hợp đưa người di cư trái phép trở thành tiền đề cho hành vi bóc lột sau đó.

Báo cáo cũng phân tích sự không đồng nhất trong cách các nghị định thư quốc tế tiếp cận nguyên tắc không trừng phạt nạn nhân, khiến việc bảo vệ quyền lợi của người bị bóc lột gặp nhiều khó khăn.

Bên cạnh đó, tham luận của PGS.TS. Nguyễn Thị Phương Hoa, Trưởng Khoa Luật Hình sự, Trường Đại học Luật TP.HCM tiếp tục mở rộng góc nhìn với các phân tích liên quan đến việc tội phạm hóa hành vi mua bán người trong pháp luật hình sự Việt Nam.

Dù Việt Nam đã thể hiện quyết tâm mạnh mẽ thông qua hệ thống luật hiện hành, tác giả cho rằng vẫn còn những điểm chưa tương thích với chuẩn mực quốc tế, đặc biệt là yêu cầu bắt buộc về mục đích bóc lột. Bà đề xuất điều chỉnh một số dấu hiệu pháp lý trong Bộ luật Hình sự và làm rõ phạm vi áp dụng của các tội danh liên quan nhằm nâng cao hiệu quả đấu tranh với loại tội phạm này.

Một chủ đề nhận được nhiều chú ý trình bày bởi Tiến sĩ Rebecca E. Khan (Đại học De La Salle, Philippines) với tham luận về giao thoa giữa mua bán người và mang thai hộ vì mục đích thương mại. Bà nêu lên sự khác biệt lớn giữa các quốc gia ASEAN trong xác định tính chất pháp lý của mang thai hộ thương mại. Đặc biệt khi có nước xem phụ nữ trong các vụ việc này là nạn nhân, nhưng có nước lại xử lý họ như người phạm tội. Khoảng trống pháp lý này, theo tác giả đã làm gia tăng nguy cơ bóc lột và tạo điều kiện cho các đường dây xuyên biên giới lợi dụng.