Về Năng Cát nghe khèn, tắm thác, thưởng thức văn hóa Thái

Nơi đây không chỉ sở hữu thiên nhiên hoang sơ, khí hậu mát lành quanh năm mà còn lưu giữ gần như nguyên vẹn không gian văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc Thái với những nếp nhà sàn cổ, điệu khèn dìu dặt, lễ hội truyền thống và nhịp sống chậm bình yên giữa đại ngàn.

Từ đỉnh Pù Rinh quanh năm mây phủ, những dòng nước len lỏi qua vách đá dựng đứng rồi hợp lưu tạo thành thác Ma Hao ngọn thác nổi tiếng gắn với nhiều huyền tích về cuộc khởi nghĩa Lam Sơn của anh hùng dân tộc Lê Lợi.

Theo tiếng Thái, “Ma Hao” nghĩa là “thác Chó Ngáp”. Tương truyền, trong những ngày bị quân Minh truy đuổi, nghĩa quân Lam Sơn từng trú ẩn dưới chân thác. Một chú chó trung thành đã lao ra đánh lạc hướng quân địch để cứu chủ và nghĩa quân. Sau này, để ghi nhớ sự trung nghĩa ấy, Lê Lợi đã đặt tên dòng thác là Ma Hao.

Ngày nay, thác Ma Hao hiện lên như một bức tranh thủy mặc giữa rừng già nguyên sinh. Dòng nước trắng xóa đổ từ độ cao hàng chục mét xuống hồ nước trong veo, mát lạnh quanh năm. Bao quanh là những cánh rừng xanh thẳm, những con suối nhỏ róc rách và các cọn nước quay đều ngày đêm, tạo nên khung cảnh vừa thơ mộng vừa hùng vĩ.

Vào mùa hè, khi nhiệt độ tại đây chỉ dao động khoảng 15–18 độ C, Năng Cát được ví như “Sa Pa của xứ Thanh”, trở thành điểm nghỉ dưỡng lý tưởng cho du khách muốn tránh cái nóng oi ả nơi phố thị.

Không chỉ hấp dẫn bởi thiên nhiên, bản Năng Cát còn được xem là “bảo tàng sống” lưu giữ đậm nét văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Thái.

Hiện toàn bản có hơn 120 hộ dân thì gần như tất cả vẫn sinh sống trong những ngôi nhà sàn truyền thống. Nhiều căn nhà đã tồn tại hàng chục năm với kiến trúc 4 gian, 2 chái đặc trưng, mái lá cọ, cột gỗ lớn, nép mình dưới tán rừng xanh mát.

Đến Năng Cát, du khách không chỉ được ngắm cảnh mà còn được sống cùng người dân bản địa, trải nghiệm nhịp sống mộc mạc của miền sơn cước. Từ việc lên nương, hái măng rừng, bắt cá suối, nấu rượu men lá cho đến thưởng thức các món ăn đặc sản đậm vị núi rừng, tất cả đều mang đến cảm giác gần gũi và bình yên hiếm có.

Khi màn đêm buông xuống, bên ánh lửa bập bùng giữa sân nhà sàn, tiếng khèn, tiếng chiêng, điệu múa xòe, khua luống, hát khặp lại vang lên rộn rã. Những giá trị văn hóa truyền thống không nằm trong sách vở mà hiện hữu sống động trong đời sống thường ngày của người dân nơi đây.

Các lễ hội như Chá Mùn, Chá Một hay những trò chơi dân gian như ném còn, bắn nỏ, kéo co, đẩy gậy… tiếp tục được gìn giữ và trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài tỉnh.

Nhằm làm mới sản phẩm du lịch cộng đồng, thời gian qua xã Chí Linh đã tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, du lịch quy mô lớn, trong đó nổi bật là chương trình “Chợ đêm vùng cao bản Năng Cát” nằm trong khuôn khổ Lễ hội Chí Linh Sơn 2026 với chủ đề “Hào khí Linh Sơn”.

Ngay trong đêm khai mạc, hàng nghìn người dân và du khách đã đổ về bản Năng Cát để hòa mình vào không gian lễ hội rực rỡ sắc màu vùng cao. Tiếng trống hội, tiếng khèn Thái hòa cùng những điệu múa xòe uyển chuyển và màn pháo hoa lung linh giữa núi rừng tạo nên bầu không khí sôi động, đậm đà bản sắc.

Không gian chợ đêm trở thành điểm hẹn văn hóa hấp dẫn với hàng chục gian hàng ẩm thực, nông sản, sản phẩm OCOP và đồ thủ công mỹ nghệ của đồng bào các dân tộc miền núi xứ Thanh. Du khách có thể thưởng thức cơm lam, cá suối nướng, thịt lợn bản, rượu men lá… trong tiếng nhạc rộn ràng của núi rừng.

Bên cạnh đó, cuộc thi “Người đẹp Châu Lang 2026” cũng thu hút sự quan tâm lớn của người dân và du khách, góp phần quảng bá hình ảnh thiếu nữ vùng cao duyên dáng, giàu bản sắc văn hóa.

Từ mô hình du lịch tự phát ban đầu, đến nay Năng Cát đã có 10 hộ dân đầu tư phát triển homestay với khả năng đón hơn 300 lượt khách lưu trú cùng lúc. Các homestay được cải tạo theo hướng tiện nghi nhưng vẫn giữ nguyên kiến trúc nhà sàn truyền thống và không gian sinh hoạt đặc trưng của người Thái.

Chính quyền địa phương cũng đang từng bước hỗ trợ người dân nâng cao kỹ năng làm du lịch, xây dựng các sản phẩm trải nghiệm gắn với văn hóa bản địa, hướng tới phát triển du lịch cộng đồng theo hướng chuyên nghiệp và bền vững.

Giữa nhịp sống hiện đại ngày càng hối hả, Năng Cát mang đến cho du khách một không gian khác biệt nơi có thể sống chậm, lắng nghe tiếng suối chảy, tiếng khèn Thái vang vọng giữa đại ngàn và cảm nhận sự chân thành, mến khách của người dân miền sơn cước.

Chính vẻ đẹp nguyên sơ của thiên nhiên cùng “hồn cốt” văn hóa người Thái vẫn được gìn giữ nguyên vẹn đã làm nên sức hút riêng cho Năng Cát điểm đến đang bừng sáng trên bản đồ du lịch cộng đồng xứ Thanh.