Về Chùa Bà giữa dòng người trẩy hội, tìm dấu xưa Cảng thị Nước Mặn

Nghi lễ linh thiêng giữa lòng di sản

Từ 18 đến 20/3 (tức 30 tháng Giêng đến mùng 2 tháng 2), nơi đây diễn ra Lễ hội Chùa Bà - Cảng thị Nước Mặn, di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đã tồn tại hơn 400 năm.

Từ sáng sớm, sân chùa đã đông kín người. Khói nhang quyện trong không khí, tiếng trò chuyện xen lẫn tiếng trống lễ tạo nên một không gian vừa trang nghiêm, vừa rộn ràng.

Nhiều gia đình đi từ xa, có người tranh thủ về từ các tỉnh khác để kịp dự lễ. Trên tay họ là mâm lễ giản dị nhưng thành tâm: trái cây, hoa tươi, nhang đèn.

Bà Võ Thị Điệp (phường Quy Nhơn) cho biết năm nào gia đình bà cũng về dự lễ hội: “Chùa Bà rất linh thiêng. Tôi đến cầu duyên, cầu bình an cho con cháu. Thành thói quen rồi, cứ đến dịp này là phải về”.

Không chỉ người địa phương, lễ hội còn thu hút cả du khách nước ngoài. Anh Jens Boettcher, lần đầu tham gia, không giấu được sự thích thú khi hòa mình vào dòng người: “Mọi người rất thân thiện. Không khí lễ hội truyền thống ở đây thật đặc biệt”.

Theo chính quyền địa phương, chùa Bà là nơi thờ Thiên hậu Thánh mẫu, vị thần được người dân tôn kính vì đã che chở thuyền bè trong vùng cảng thị xưa.

Đêm 30 tháng Giêng, các nghi lễ chính thức bắt đầu. Trong ánh đèn và tiếng trống, lễ tế Thiên hậu Thánh Mẫu, Thần Hoàng làng, Bà Thai sanh được cử hành trang trọng.

Điểm nhấn của lễ hội là nghi thức nghinh thần, rước sắc. Đoàn rước với cờ, lọng, trang phục truyền thống rực rỡ di chuyển qua các tuyến đường gắn với dấu tích đô thị Nước Mặn xưa.

Người dân đứng hai bên đường, chắp tay thành kính khi đoàn rước đi qua. Không ít người tin rằng, việc tham gia hoặc chứng kiến nghi lễ sẽ mang lại may mắn trong năm mới.

Giữ hồn lễ hội

Ít ai biết rằng, nơi diễn ra lễ hội hôm nay từng là một thương cảng sôi động bậc nhất xứ Đàng Trong.

Từ cuối thế kỷ XVI, Cảng thị Nước Mặn hình thành và nhanh chóng trở thành điểm giao thương quan trọng trên tuyến “Con đường tơ lụa trên biển”. Thuyền buôn từ nhiều quốc gia cập bến, mang theo hàng hóa và cả những sắc màu văn hóa khác nhau.

Theo dòng chảy lịch sử, thương cảng dần biến mất. Nhưng ký ức về một đô thị sầm uất vẫn còn được lưu giữ qua lễ hội Chùa Bà, như một “bảo tàng sống” của vùng đất.

Có thời gian, lễ hội từng bị gián đoạn. Tuy nhiên, khoảng 20 năm trở lại đây, người dân cùng chính quyền địa phương đã chung tay khôi phục.

Ngày nay, ngoài phần lễ trang nghiêm, phần hội cũng được tổ chức sôi nổi với nhiều hoạt động dân gian như hô bài chòi, thu hút đông đảo người tham gia.

Lãnh đạo UBND xã Tuy Phước Bắc cho biết, lễ hội không chỉ là hoạt động tín ngưỡng mà còn là dịp để quảng bá văn hóa địa phương, nhất là trong bối cảnh tỉnh Gia Lai đăng cai Năm Du lịch Quốc gia.

Giữa nhịp sống hiện đại, dòng người vẫn tìm về chùa Bà mỗi dịp đầu năm. Không chỉ để cầu an, cầu duyên, mà còn để chạm vào một phần ký ức của vùng đất từng vang bóng, nơi Cảng thị Nước Mặn đã đi qua lịch sử, nhưng vẫn sống động trong tâm thức người dân hôm nay.