Từ 1/4: Hàng loạt luật, nghị định mới chính thức có hiệu lực

Mở rộng khai thác tài sản trí tuệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ (SHTT) năm 2025 đã luật hóa nhiều vấn đề mới, đặc biệt là liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI). Theo đó, luật khẳng định tác giả, nhà sáng chế phải là con người, AI không được công nhận là chủ thể quyền.

Đáng chú ý, luật cho phép quyền SHTT được sử dụng để góp vốn, thế chấp, đầu tư và tham gia các giao dịch thương mại. Quy định này mở ra khả năng huy động nguồn lực từ tài sản trí tuệ cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Luật cũng cho phép sử dụng dữ liệu SHTT đã công bố để phục vụ nghiên cứu, huấn luyện AI nhưng phải bảo đảm không ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của chủ sở hữu. Đồng thời, bổ sung cơ chế xử lý xung đột quyền SHTT và mở rộng phạm vi bảo hộ đối với nhiều đối tượng mới như giao diện đồ họa, biểu tượng số.

Bên cạnh đó, các thủ tục hành chính trong lĩnh vực SHTT được đơn giản hóa, mở rộng hình thức nộp hồ sơ điện tử và thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện.

Luật SHTT chính thức có hiệu lực từ ngày 1/4/2026.

Hoàn thiện khung pháp lý về chuyển giao công nghệ

Cùng có hiệu lực từ ngày 1/4/2026, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ đã cập nhật nhiều nội dung quan trọng, phù hợp với xu hướng đổi mới sáng tạo.

Luật mở rộng khái niệm chuyển giao công nghệ, không chỉ giới hạn ở việc chuyển quyền sở hữu hoặc sử dụng mà còn bao gồm các hoạt động đưa công nghệ vào thực tiễn gắn với khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Đáng chú ý, lần đầu tiên khái niệm “công nghệ xanh” được đưa vào luật, với các tiêu chí như tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải, thân thiện môi trường, góp phần thúc đẩy phát triển bền vững.

Luật cũng bổ sung hệ thống chính sách ưu tiên, tập trung vào công nghệ chiến lược, công nghệ xanh, công nghệ phục vụ các dự án quan trọng quốc gia. Đồng thời, khuyến khích chuyển giao công nghệ từ khu vực có vốn đầu tư nước ngoài sang doanh nghiệp trong nước, đi kèm với các ưu đãi về thuế, đầu tư, đất đai và tín dụng.

Quy định về quyền chuyển giao công nghệ được làm rõ hơn, yêu cầu sự đồng ý của chủ sở hữu phải thể hiện bằng văn bản hoặc hình thức hợp pháp khác. Bên nhận có quyền cải tiến, phát triển và khai thác công nghệ theo quy định.

Ngoài ra, luật cũng quy định chi tiết các nội dung chuyển tiếp đối với hợp đồng, hồ sơ, dự án đã triển khai trước thời điểm luật có hiệu lực, nhằm bảo đảm tính liên tục và tránh phát sinh vướng mắc.

Bổ sung quyền cho người bị trục xuất

Nghị định 59/2026 (có hiệu lực từ ngày 1/4/2026) quy định về xử phạt trục xuất, biện pháp tạm giữ, áp giải và quản lý người nước ngoài vi phạm pháp luật Việt Nam trong thời gian làm thủ tục trục xuất.

Điểm mới đáng chú ý là bổ sung quyền của người bị trục xuất, như được liên hệ với cơ quan đại diện ngoại giao, lãnh sự của quốc gia mà mình là công dân; được yêu cầu xem xét lại quyết định xử phạt.

Nghị định cũng quy định cơ chế thi hành trục xuất trong trường hợp người vi phạm không có khả năng nộp phạt tiền. Khi không có tài sản hoặc điều kiện tài chính, đồng thời cần bảo đảm an ninh, trật tự, cơ quan chức năng có thể áp dụng ngay hình thức trục xuất và chấm dứt việc cưỡng chế sau khi đã thực hiện.

Dữ liệu do người dân cung cấp được dùng để xử phạt vi phạm

Nghị định 61/2026, có hiệu lực từ ngày 1/4/2026, quy định về việc thu thập, quản lý và sử dụng dữ liệu từ phương tiện, thiết bị kỹ thuật do cá nhân, tổ chức cung cấp để phát hiện vi phạm hành chính.

Theo đó, người dân có thể cung cấp dữ liệu cho cơ quan có thẩm quyền qua nhiều hình thức như trực tiếp, email, cổng thông tin điện tử, ứng dụng định danh quốc gia (VNeID), dịch vụ bưu chính hoặc kết nối qua nền tảng số.

Nghị định quy định rõ quyền và trách nhiệm của người cung cấp dữ liệu: được bảo mật thông tin cá nhân, được thông báo kết quả xử lý; đồng thời phải chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của dữ liệu và phối hợp với cơ quan chức năng khi cần thiết.

Đáng chú ý, dữ liệu do người dân cung cấp có thể được sử dụng làm căn cứ xử phạt nếu đáp ứng các tiêu chí như thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước, không xâm phạm quyền riêng tư, phản ánh khách quan, chính xác về hành vi vi phạm.

Nghị định cũng mở rộng thẩm quyền cho công an cấp xã trong phát hiện vi phạm trật tự, an toàn giao thông đường bộ, bao gồm việc tiếp nhận và sử dụng dữ liệu do người dân cung cấp.

Về quy trình xử lý, thời hạn xác minh dữ liệu không quá 30 ngày, trường hợp phức tạp có thể kéo dài đến 60 ngày. Sau khi xác minh, cơ quan chức năng sẽ quyết định xử phạt, không xử phạt hoặc chuyển hồ sơ sang cơ quan tố tụng hình sự nếu có dấu hiệu tội phạm.

Tăng mức phạt với vi phạm về phương tiện chữa cháy

Chính phủ đã ban hành Nghị định số 69/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 106/2025/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.

Theo quy định mới, hành vi trang bị phương tiện chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ cơ giới không bảo đảm theo quy định sẽ bị xử phạt từ 30 đến 40 triệu đồng. Đây là mức phạt cao nhằm tăng tính răn đe, bảo đảm an toàn trong công tác phòng cháy, chữa cháy.

Bên cạnh đó, nghị định cũng bổ sung quy định xử phạt đối với các vi phạm liên quan đến công tác huấn luyện nghiệp vụ. Cụ thể, phạt tiền từ 6 đến 8 triệu đồng đối với tổ chức, cá nhân sử dụng lực lượng chưa được huấn luyện hoặc chưa có văn bản xác nhận kết quả huấn luyện nghiệp vụ phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.

Ngoài ra, quy định về bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc cũng được sửa đổi theo hướng chặt chẽ hơn, bổ sung hành vi “không đủ đối tượng bảo hiểm” nhằm khắc phục những bất cập trong thực tiễn.

Việc sửa đổi, bổ sung nghị định lần này được đánh giá là cần thiết trong bối cảnh quy định hiện hành còn tồn tại một số vướng mắc, qua đó góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao hiệu quả công tác xử lý vi phạm.

Nghị định số 69/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 20/4/2026.