Tiềm năng phát triển loại cây đặc sản trên đất dốc của Sơn La

Chất lượng là nền tảng, thương hiệu là động lực phát triển

Với hơn 40.000 ha cà phê Arabica, sản lượng bình quân 45.000 - 50.000 tấn cà phê nhân mỗi năm, mang lại giá trị khoảng 10.000 - 12.000 tỷ đồng, Sơn La hiện là vùng trồng Arabica lớn nhất cả nước. Cây cà phê không chỉ tạo sinh kế cho khoảng 25.000 - 30.000 hộ dân mà còn trở thành ngành hàng nông nghiệp chủ lực, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế khu vực Tây Bắc.

Những năm gần đây, Arabica Sơn La liên tục ghi dấu ấn tại nhiều cuộc thi, triển lãm và diễn đàn cà phê quốc tế. Việc tỉnh Sơn La cử "Sứ giả Cà phê Sơn La" tham dự World Brewers Cup 2026 là bước đi thể hiện quyết tâm đưa thương hiệu Arabica Sơn La vươn ra thị trường toàn cầu, không chỉ bằng chất lượng hạt cà phê mà còn bằng câu chuyện về vùng đất, con người và bản sắc văn hóa Tây Bắc.

Theo ông Vương Văn Hải - Chủ tịch Hội Cà phê tỉnh Sơn La, Arabica Sơn La đang sở hữu nhiều lợi thế nổi bật, mà không nhiều vùng cà phê trong nước có được. Không chỉ là vùng nguyên liệu Arabica lớn nhất Việt Nam, Sơn La còn có điều kiện tự nhiên phù hợp để phát triển cà phê chất lượng cao, tạo sinh kế ổn định cho hàng chục nghìn hộ nông dân và vẫn còn nhiều dư địa để mở rộng giá trị ngành hàng.

Tuy nhiên, theo ông Hải, để phát triển bền vững, ngành cà phê Sơn La không thể chỉ dựa vào diện tích, hay sản lượng, mà cần chuyển mạnh từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp, lấy chất lượng và giá trị gia tăng làm trung tâm.

Theo đó, địa phương sẽ đẩy mạnh tái canh bằng các giống cà phê chất lượng cao như TN1, TN2, TN9, THA1,.. từng bước thay thế giống Catimor đã được trồng hơn 30 năm. Đồng thời, mở rộng vùng nguyên liệu theo hướng hữu cơ, sản xuất xanh, nông nghiệp tuần hoàn, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, đặc biệt là các yêu cầu của thị trường châu Âu về Quy định chống mất rừng (EUDR).

"Cùng với tái canh là nâng cao chất lượng chế biến và gia tăng tỷ lệ chế biến sâu. Hiện nay, phần lớn sản phẩm vẫn xuất khẩu dưới dạng cà phê nhân, trong khi cà phê rang xay, cà phê hòa tan và cà phê đặc sản - những sản phẩm có giá trị gia tăng cao vẫn chiếm tỷ trọng còn khiêm tốn", ông Vương Văn Hải cho biết.

Theo Chủ tịch Hội Cà phê tỉnh Sơn La, địa phương cần sớm hình thành các khu chế biến tập trung nhằm kiểm soát đồng bộ chất lượng, giảm ô nhiễm môi trường và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Bên cạnh đó, cần đầu tư mạnh hơn cho hoạt động xúc tiến thương mại, quảng bá thương hiệu, tổ chức lễ hội, hội chợ chuyên ngành và các chương trình marketing để nâng cao nhận diện của thương hiệu "Cà phê Sơn La" trên thị trường quốc tế.

Bán cả giá trị thương hiệu Arabica Sơn La

Hiện nay, nhiều doanh nghiệp và hợp tác xã trên địa bàn tỉnh đã xây dựng vùng nguyên liệu đạt các chứng nhận quốc tế như VietGAP, 4C, Organic và Rainforest Alliance. Đây là nền tảng quan trọng, giúp Arabica Sơn La từng bước tiếp cận các thị trường cao cấp và gia nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị cà phê đặc sản toàn cầu.

Tuy nhiên, ngành cà phê Sơn La vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức. Biến đổi khí hậu ngày càng tác động rõ nét thông qua các hiện tượng sương muối, hạn hán, mưa đá, lũ quét và sạt lở, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất cũng như chất lượng hạt cà phê... Cùng với đó, công tác quản lý giống, quy trình canh tác, chế biến sau thu hoạch và kiểm soát chất lượng vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện.

Theo ông Vương Văn Hải, thị trường cà phê đặc sản thế giới hiện không chỉ đánh giá chất lượng qua hương vị, mà còn đặc biệt coi trọng khả năng truy xuất nguồn gốc, quy trình sản xuất bền vững và câu chuyện văn hóa gắn với từng vùng nguyên liệu. Đó cũng là hướng đi Sơn La đang kiên trì theo đuổi.

Mỗi hạt Arabica không chỉ mang hương vị đặc trưng của núi rừng Tây Bắc mà còn phản ánh bản sắc văn hóa bản địa, sự tận tâm của người nông dân và phương thức canh tác thân thiện với môi trường. Khi những giá trị đó được kể một cách thuyết phục, hạt cà phê Sơn La sẽ không chỉ được định giá bằng giá xuất khẩu mà còn bằng giá trị thương hiệu trên thị trường quốc tế.