Tiêm kích Tejas của Ấn Độ rơi tại Dubai Airshow, phi công thiệt mạng

Không quân Ấn Độ cho biết “vô cùng tiếc thương trước mất mát này và sẽ sát cánh cùng gia đình nạn nhân trong thời điểm đau buồn”, đồng thời đã “thành lập hội đồng điều tra để xác định nguyên nhân sự cố”.

Video cho thấy chiếc Tejas bay nhiều vòng qua khu vực trình diễn trước khi mất kiểm soát và lao thẳng xuống đất tại sân bay quốc tế Al Maktoum, thuộc Dubai World Central.

Vụ tai nạn diễn ra trong bối cảnh xuất hiện nhiều báo cáo cho rằng máy bay gặp rò rỉ dầu trong thời gian tham gia sự kiện.

Sự cố được đánh giá là cú đánh lớn vào chương trình phát triển tiêm kích nội địa đầu tiên của Ấn Độ. Tejas vốn chịu chậm tiến độ kéo dài hàng thập kỷ, đến nay vẫn chỉ phục vụ với số lượng hạn chế dù đã 24 năm kể từ chuyến bay đầu tiên.

Do hạn chế trong năng lực công nghiệp, dự án phải sử dụng động cơ và nhiều hệ thống điện tử từ Mỹ và Israel. New Delhi kỳ vọng đưa Tejas ra thị trường quốc tế, cạnh tranh với các dòng tiêm kích hạng nhẹ như JF-17 Block 3 của Trung Quốc – Pakistan hay Gripen E/F của Thụy Điển.

Tuy nhiên, chi phí lại là điểm bất lợi lớn, khi đơn hàng hồi tháng 9 đưa giá mỗi chiếc lên khoảng 72 triệu USD, cao hơn nhiều tiêm kích nặng và mạnh hơn như Su-30MKI – xương sống của không quân Ấn Độ.

Không quân Ấn Độ năm 2025 cũng đối mặt nhiều thiệt hại về hình ảnh sau các cuộc đụng độ hồi tháng 5, khi có từ một đến bốn tiêm kích Rafale mới mua bị Pakistan bắn hạ.

Dù được tuyên truyền mạnh mẽ, thương vụ Rafale bị tranh cãi vì chi phí quá cao và hiệu quả trên lý thuyết không vượt trội như kỳ vọng. Chưa rõ việc Tejas tiếp tục gặp vấn đề có khiến Bộ Quốc phòng Ấn Độ xem xét lại định hướng phát triển tiêm kích nội địa hay không, nhất là khi nhiều nguồn tin cho biết nước này đang chuẩn bị ký hợp đồng lớn mua tiêm kích tàng hình Su-57 của Nga.

Trong bối cảnh cán cân sức mạnh trên không ngày càng bất lợi, việc ưu tiên Su-57 để sở hữu năng lực tác chiến thế hệ 5 có thể cạnh tranh trực tiếp ngân sách với Tejas, dòng tiêm kích hạng nhẹ thế hệ 4.

Ấn Độ khởi động chương trình tiêm kích nội địa LCA từ những năm 1980. Dự án động cơ Kaveri ra đời năm 1989 nhằm trang bị cho LCA nhưng không đạt yêu cầu, chỉ tạo lực đẩy tối đa 70,4 kN, thấp hơn mức mục tiêu 81 kN.

Trong khi đó, HAL phát triển thiết kế Tejas dựa trên động cơ GE F404 của Mỹ, và khi Kaveri không thể thay thế, Ấn Độ chuyển hướng đưa động cơ ngoại vào thiết kế chính thức.

Ngày 4/1/2001, chuyến bay đầu tiên của mẫu trình diễn công nghệ TD-1 diễn ra dưới sự điều khiển của Trung tá Rajiv Kothiyal. Sau đó, Thủ tướng Atal Bihari Vajpayee đặt tên “Tejas” cho dòng máy bay, mang nghĩa “Hào quang” trong tiếng Phạn.

Không quân Ấn Độ đặt lô đầu tiên 20 chiếc LCA Mk1 chuẩn IOC năm 2006 và lô 20 chiếc chuẩn FOC năm 2010. Đến nay, lực lượng này đã nhận 38 trong số 40 máy bay Mk1, hai chiếc còn lại là bản huấn luyện hai chỗ ngồi.

Tính đến tháng 8/2025, IAF vận hành hai phi đội Tejas Mk1 tại căn cứ Sulur và tiếp tục đặt mua 83 chiếc Mk1A với tổng trị giá 5,5 tỷ USD vào năm 2021. Tháng 9/2025, nước này ký thêm hợp đồng 7,5 tỷ USD để mua 97 chiếc Mk1A.

Tổng cộng, không quân Ấn Độ đã đặt 220 tiêm kích Tejas và dự kiến có thể sở hữu hơn 300 chiếc vào năm 2035 khi biến thể Mk2 hoàn thiện.

Tai nạn tại Dubai là vụ rơi Tejas thứ hai trong 24 năm kể từ chuyến bay thử đầu tiên năm 2001. Tháng 3 năm ngoái, một chiếc Tejas rơi tại Rajasthan khi trở về sau cuộc tập trận “Bharat Shakti”.

Hai vụ tai nạn trong 24 năm lịch sử bay không phải là thành tích an toàn quá tệ đối với một máy bay chiến đấu mới.

Su-57 của Nga từng rơi năm 2019 trong chuyến bay thử, còn JF-17 của Pakistan – Trung Quốc đã gặp 5 vụ tai nạn kể từ sau chuyến bay đầu tiên năm 2003.

Tuy vậy, trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt trên thị trường máy bay chiến đấu, nhiều quốc gia được dự đoán sẽ tận dụng sự cố ở Dubai để đặt nghi vấn về độ tin cậy của Tejas.